Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.
Niezbędne (2)
Nazwa
Dostawca
Cel
Data ważności
Rodzaj
Nazwa:
cookie Consent
Dostawca:
ejournals
Cel:
Przechowuje informacje o preferencjach użytkownika w zakresie plików cookies, wyrażenie zgody lub jej odmowę.
Data ważności:
6 miesięcy
Rodzaj:
HTTP
Nazwa:
PHPSESSID
Dostawca:
ejournals
Cel:
Plik PHPSESSID jest plikiem natywnym PHP i pozwala witrynom na zapamiętywanie danych dotyczących stanu sesji. W Witrynie jest wykorzystywany do ustanawiania sesji użytkownika i przekazywania danych na temat stanu przy użyciu tymczasowych plików cookie znanych powszechnie pod nazwą sesyjnych plików cookie. Ponieważ plik cookie PHPSESSID nie ma określonego terminu ważności, znika w momencie zamknięcia przeglądarki.
Data ważności:
Zamknięcie przeglądarki
Rodzaj:
Techniczny plik cookie
Statystyka (2)
Nazwa
Dostawca
Cel
Data ważności
Rodzaj
Nazwa:
_ga
Dostawca:
ejournals
Cel:
Rejestruje unikalny identyfikator, który jest używany do generowania danych statystycznych na temat sposobu, w jaki odwiedzający korzysta z witryny.
Data ważności:
2 lata
Rodzaj:
HTTP
Nazwa:
_ga_Y7GJLDNPQR
Dostawca:
ejournals
Cel:
Służy do rozróżniania poszczególnych użytkowników podczas ich wizyt na stronie. Przechowuje unikalny identyfikator użytkownika, co pozwala Google Analytics śledzić powtarzające się wizyty oraz analizować, w jaki sposób użytkownicy korzystają z witryny na przestrzeni czasu. To pomaga w lepszej optymalizacji treści i funkcjonalności strony.
Data ważności:
2 lata
Rodzaj:
HTTP
Przegląd Kulturoznawczy
Redakcja „Przeglądu Kulturoznawczego” przyjmuje teksty w trybie ciągłym. Zapraszamy do nadsyłania oryginalnych, wcześniej niepublikowanych propozycji w formatach: 1. Artykuły o charakterze problemowym. 2. Krótsze teksty mające charakter omówień, recenzji, relacji z konferencji lub innych wydarzeń naukowych i artystycznych.
Czasopismo naukowe poświęcone szeroko rozumianej problematyce kulturoznawczej – wydawane przez Komitet Nauk o Kulturze PAN i Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ. Zawiera zarówno artykuły z zakresu teorii i filozofii kultury, jak i teksty będące rezultatem badań empirycznych w zróżnicowanych obszarach kultury. „Przegląd Kulturoznawczy” kierowany jest nie tylko do akademickiego środowiska kulturoznawców, ale do wszystkich humanistów zainteresowanych naukową refleksją nad kulturą.
Niniejsza publikacja została sfinansowana w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim oraz ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz przez Polską Akademię Nauk.
Niniejsza publikacja została dofinansowana ze środków Wydziału Polonistyki w ramach Programu Strategicznego Inicjatywa Doskonałości w Uniwersytecie Jagiellońskim
In this article I discuss online interactive documentary projects in terms of their participatory possibilities. The interpretative key is provided by the concepts of numerous theorists and practitioners in this area of expression, such as Kate Nash, Sandra Gaudenzi, Jon Dovey and Mirko Tobias Schäfer. I divide the text into three main sections on relevant aspects of the issue: the production process, social practices and ethical issues. The text closes with a postulatory section, focusing on the construction of a 'framing' to safeguard the rights of all those involved in a given participatory project.
In this article I discuss online interactive documentary projects in terms of their participatory possibilities. The interpretative key is provided by the concepts of numerous theorists and practitioners in this area of expression, such as Kate Nash, Sandra Gaudenzi, Jon Dovey and Mirko Tobias Schäfer. I divide the text into three main sections on relevant aspects of the issue: the production process, social practices and ethical issues. The text closes with a postulatory section, focusing on the construction of a 'framing' to safeguard the rights of all those involved in a given participatory project.
Joanna Walewska-Choptiany, Cyfrowa dekada. Związki sztuki i technologii w latach 1960–1975, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021, ss. 389.
Joanna Walewska-Choptiany, Cyfrowa dekada. Związki sztuki i technologii w latach 1960–1975, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021, ss. 389.
The article discusses the key text of Mieczysław Porębski(1921-2012), an outstanding Polish art historian and art critic, which is vital for understanding his proposed idea of creating a metacritical language that would allow description of the contemporary art world − Introduction to Metacriticism (first edition around 1966, second 1983). All Porębski's publications on this subject are mentioned in the article to obtain a full picture of this concept in the researcher's writings. The importance of creating it for critical-artistic methods is emphasized. The sources of inspiration for the idea of metacriticism (including bibliographic ones) and the implementation of its assumptions in the text itself are shown, taking into account the approximate mid-twentieth century historical context of methodologies developed on the basis of structuralist reflection, especially the influence of information theory and game theory. The ways in which Porębskicame to formulate the assumptions of metacriticism are presented, also through analysis of the language itself.
The idea of metacriticism is placed in the wider context of the researcher's scientific work too, linking it with his proposal to divide the history of art criticism into the so-called criticism of poets and criticism of experts, as well as the idea of the iconosphere postulated by him, which proves to be a pioneering one for contemporary research on visual culture. Finally, the paper suggests that the idea of metacriticism can be the beginning of the present-day style of writing about art.
The article discusses the key text of Mieczysław Porębski(1921-2012), an outstanding Polish art historian and art critic, which is vital for understanding his proposed idea of creating a metacritical language that would allow description of the contemporary art world − Introduction to Metacriticism (first edition around 1966, second 1983). All Porębski's publications on this subject are mentioned in the article to obtain a full picture of this concept in the researcher's writings. The importance of creating it for critical-artistic methods is emphasized. The sources of inspiration for the idea of metacriticism (including bibliographic ones) and the implementation of its assumptions in the text itself are shown, taking into account the approximate mid-twentieth century historical context of methodologies developed on the basis of structuralist reflection, especially the influence of information theory and game theory. The ways in which Porębskicame to formulate the assumptions of metacriticism are presented, also through analysis of the language itself.
The idea of metacriticism is placed in the wider context of the researcher's scientific work too, linking it with his proposal to divide the history of art criticism into the so-called criticism of poets and criticism of experts, as well as the idea of the iconosphere postulated by him, which proves to be a pioneering one for contemporary research on visual culture. Finally, the paper suggests that the idea of metacriticism can be the beginning of the present-day style of writing about art.
Redaktor numeru:
Małgorzata Nieszczerzewska, Agata Skórzyńska
Czasopismo zostało dofinansowane ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy nr 288/WCN/2019/1 z dnia 30.05.2019 z pomocy przyznanej w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”.
Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz przez Polską Akademię Nauk.
Czasopismo zostało dofinansowane ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy nr 288/WCN/2019/1 z dnia 30.05.2019 z pomocy przyznanej w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”.
Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz przez Polską Akademię Nauk.
Redaktorki koncepcji tematycznej numeru::
Monika Górska-Olesińska, Agnieszka Przybyszewska
Czasopismo zostało dofinansowane ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy nr 288/WCN/2019/1 z dnia 30.05.2019 z pomocy przyznanej w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”.
Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz przez Polską Akademię Nauk.
Redaktor koncepcji tematycznej numeru:
Andrzej Gwóźdź
Czasopismo zostało dofinansowane ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na podstawie umowy nr 288/WCN/2019/1 z dnia 30.05.2019 z pomocy przyznanej w ramach programu „Wsparcie dla czasopism naukowych”.
Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej oraz przez Polską Akademię Nauk.
Redaktorki koncepcji tematycznej numeru:
Monika Sadowska, Monika Stobiecka
Wydanie publikacji dofi nansowane przez Polską Akademię Nauk oraz Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydanie publikacji jest wynikiem grantu nr 3bH15017583 finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowanego w latach 2017–2019
Publikacja sfinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania
i Komunikacji Społecznej oraz przez Polską Akademię Nauk
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 3 (41),
2019, s. 410-418
Achille Mbembe, Polityka wrogości. Nekropolityka, przeł. Urszula Kropiwiec (Polityka Wrogości) oraz Katarzyna Bojarska (Nekropolityka), Wydawnictwo Karakter, Kraków 2018, ss. 256.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 3 (41),
2019, s. 410-418
Achille Mbembe, Polityka wrogości. Nekropolityka, przeł. Urszula Kropiwiec (Polityka Wrogości) oraz Katarzyna Bojarska (Nekropolityka), Wydawnictwo Karakter, Kraków 2018, ss. 256.
Wydanie publikacji dofi nansowane przez Polską Akademię Nauk oraz Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydanie publikacji jest wynikiem grantu nr 3bH15017583 finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowanego w latach 2017–2019
Wydanie publikacji dofinansowane przez Polską Akademię Nauk oraz Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydanie publikacji jest wynikiem grantu nr 3bH15017583 finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowanego w latach 2017–2019
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (39),
2019, s. 115-121
Rafał Mazur, Wielki Dźwięk nie brzmi. Daoistyczna praktyka dźwiękowa w kontekście wybranych nurtów współczesnej sztuki i filozofii, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (39),
2019, s. 115-121
Rafał Mazur, Wielki Dźwięk nie brzmi. Daoistyczna praktyka dźwiękowa w kontekście wybranych nurtów współczesnej sztuki i filozofii, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2018
Wydanie publikacji dofinansowane przez Polską Akademię Nauk oraz Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydanie publikacji jest wynikiem grantu nr 3bH15017583 finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowanego w latach 2017–2019.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 3 (37),
2018, s. 435-450
Recenzja książki: Sandra Frydrysiak, Taniec w sprzężeniu nauk i technologii. Nowe perspektywy w badaniach tańca, Wydawnictwo Przypis, Łódź 2017, ss. 422.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 3 (37),
2018, s. 457-467
Recenzja książki: Patrycja Włodek, Kres niewinności. Obraz i upamiętnienie ery Eisenhowera w amerykańskich filmach i serialach – pomiędzy reprezentacją, nostalgią a krytycznym retro, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2018.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 3 (37),
2018, s. 435-450
Recenzja książki: Sandra Frydrysiak, Taniec w sprzężeniu nauk i technologii. Nowe perspektywy w badaniach tańca, Wydawnictwo Przypis, Łódź 2017, ss. 422.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 3 (37),
2018, s. 457-467
Recenzja książki: Patrycja Włodek, Kres niewinności. Obraz i upamiętnienie ery Eisenhowera w amerykańskich filmach i serialach – pomiędzy reprezentacją, nostalgią a krytycznym retro, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2018.
Wydanie publikacji dofinansowane przez Polską Akademię Nauk oraz Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wydanie publikacji jest wynikiem grantu nr 3bH15017583 finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki realizowanego w latach 2017–2019.
Szkic poświęcony jest antologii Electronic Literature Collection 3, opracowanej przez Stephanie Boluk, Leonardo Floresa, Jacoba Garbego, Anastasii Salter i wydanej przez Electronic Literature Organization w 2016 roku. Celem artykuły jest omówienie kolekcji w kontekście historii literatury elektronicznej i rozważań dotyczących obecności jej trzeciej fali. Pierwsza część szkicu poświęcona jest przybliżeniu historii literatury elektronicznej i wykazaniu podstawowych różnic między między poszczególnymi jej fazami. W drugiej części tekstu następuje omówienie antologii przy jednoczesnym udowodnieniu, że posiada ona cechy wyróżniające trzecią generację literatury elektronicznej. ELC3 charakateryzuje zatem zwrot w stronę globalizacji, rekonstrukcji literatury elektronicznej, znaczenia produkcji oraz rozwoju nowych platform medialnych. Celem szkicu jest wykazanie, że trzecia fala literatury elektronicznej kładzie nacisk na produkcję, mechanizm i operacyjność dzieła (Marino, Montfort, Wardrip-Fruin, Kirschenbaum), co widoczne jest w rozwoju prac generatywnych dominujących w ELC3
Szkic poświęcony jest antologii Electronic Literature Collection 3, opracowanej przez Stephanie Boluk, Leonardo Floresa, Jacoba Garbego, Anastasii Salter i wydanej przez Electronic Literature Organization w 2016 roku. Celem artykuły jest omówienie kolekcji w kontekście historii literatury elektronicznej i rozważań dotyczących obecności jej trzeciej fali. Pierwsza część szkicu poświęcona jest przybliżeniu historii literatury elektronicznej i wykazaniu podstawowych różnic między między poszczególnymi jej fazami. W drugiej części tekstu następuje omówienie antologii przy jednoczesnym udowodnieniu, że posiada ona cechy wyróżniające trzecią generację literatury elektronicznej. ELC3 charakateryzuje zatem zwrot w stronę globalizacji, rekonstrukcji literatury elektronicznej, znaczenia produkcji oraz rozwoju nowych platform medialnych. Celem szkicu jest wykazanie, że trzecia fala literatury elektronicznej kładzie nacisk na produkcję, mechanizm i operacyjność dzieła (Marino, Montfort, Wardrip-Fruin, Kirschenbaum), co widoczne jest w rozwoju prac generatywnych dominujących w ELC3
Przekaz digitalny. Z zagadnień semiotyki, semantyki i komunikacji cyfrowej, red. Ewa Szczęsna,seria Projekty Komparatystyki, Universitas, Kraków 2015, ss. 404
Przekaz digitalny. Z zagadnień semiotyki, semantyki i komunikacji cyfrowej, red. Ewa Szczęsna,seria Projekty Komparatystyki, Universitas, Kraków 2015, ss. 404
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (23),
2015, s. 69-78
Recenzja książki Karoliny Kosińskiej, Androgyn.Tożsamość, tęsknota, pragnienie. Postać androgyniczna w brytyjskiej kulturze popularnej i filmie lat 70., Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2014.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (23),
2015, s. 79-89
Recenzja książki Piotra Nowaka, Hodowanie troglodytów. Uwagi o szkolnictwie wyższym i kulturze umysłowej człowieka współczesnego, Biblioteka Kwartalnika KRONOS, Warszawa, 2014.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (23),
2015, s. 69-78
Recenzja książki Karoliny Kosińskiej, Androgyn.Tożsamość, tęsknota, pragnienie. Postać androgyniczna w brytyjskiej kulturze popularnej i filmie lat 70., Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, Warszawa 2014.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (23),
2015, s. 79-89
Recenzja książki Piotra Nowaka, Hodowanie troglodytów. Uwagi o szkolnictwie wyższym i kulturze umysłowej człowieka współczesnego, Biblioteka Kwartalnika KRONOS, Warszawa, 2014.
Anna Branach-Kallas, Uraz przetrwania. Trauma i polemika z mitem pierwszej wojny światowej w powieści kanadyjskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2014, ss. 268
Anna Branach-Kallas, Uraz przetrwania. Trauma i polemika z mitem pierwszej wojny światowej w powieści kanadyjskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2014, ss. 268
Rozważania podjęte przez autorki tekstów zamieszczonych w niniejszym numerze „Przeglądu Kulturoznawczego” dotyczą różnorodnych zagadnień związanych z obecnością kobiet w kulturze wizualnej Galicji – fotograficznej i filmowej – zarówno jako jej kreatorek, jak i odbiorczyń. Wybór obszaru dawnego zaboru austriackiego podyktowany jest chęcią podjęcia lokalnych badań, ograniczonych do historycznego (i mitycznego) terenu o wyrazistej, choć niejednorodnej, tożsamości kulturowej wynikającej z politycznych, ekonomicznych, społecznych, ale i kulturowych uwarunkowań
Rozważania podjęte przez autorki tekstów zamieszczonych w niniejszym numerze „Przeglądu Kulturoznawczego” dotyczą różnorodnych zagadnień związanych z obecnością kobiet w kulturze wizualnej Galicji – fotograficznej i filmowej – zarówno jako jej kreatorek, jak i odbiorczyń. Wybór obszaru dawnego zaboru austriackiego podyktowany jest chęcią podjęcia lokalnych badań, ograniczonych do historycznego (i mitycznego) terenu o wyrazistej, choć niejednorodnej, tożsamości kulturowej wynikającej z politycznych, ekonomicznych, społecznych, ale i kulturowych uwarunkowań
Simon Frith, Sceniczne rytuały. O wartości muzyki popularnej, przeł. Marek Król, seria Cultura, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011, ss. 390.
Simon Frith, Sceniczne rytuały. O wartości muzyki popularnej, przeł. Marek Król, seria Cultura, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011, ss. 390.
Zespół redakcyjny „Przeglądu Kulturoznawczego” nie narzucał jednoznacznej formuły rozumienia pojęcia „trans-literatura”. Autorzy tekstów wchodzących w skład tego numeru prezentują różne punkty widzenia, przedmiotem swych rozważań czyniąc w głównej mierze zjawiska artystyczne.
The purpose of this article is to present the status of the social browser-based games users in the face of the algorithmization, personalization and customization of new media. The answer to the question posed in the title has been granted on the basis of the conclusions of the empirical research conducted in the Polish company producing games. This article presents a brief history of the user participation in games production, from modding to providing data for media products and services development. The profile of the working player and characterization of playbour is delivered and the quasi-intervention in the media product is described. The article also depicts the nature of the broader phenomena of the culture of work through consumption. Quasi-interventionist nature of the user activity is part of a problem of new media users ignorance, in terms of their engagement in creation of the offered goods. Ethical questions regarding restrictions that affect a growing group of users are emerging from the analysis also.
Niniejszy tekst jest zapisem rozmowy z Józefem Żukiem Piwkowskim, fotografem, filmowcem, artystą wizulanym pracującym obecnie w polu mediów cyfrowych, twórcą Warszatu Nowych Mediów w Szkole Filmowej w Łodzi.
Piotr Korduba, Ludowość na sprzedaż. Towarzystwo popierania Przemysłu Ludowego, Cepelia, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Fundacja Bęc Zmiana, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2013.
Ewa Fiuk, Inicjacje, tożsamość, pamięć. Kino niemieckie na przełomie wieków Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2012.
Niniejszy tekst jest zapisem rozmowy z Józefem Żukiem Piwkowskim, fotografem, filmowcem, artystą wizulanym pracującym obecnie w polu mediów cyfrowych, twórcą Warszatu Nowych Mediów w Szkole Filmowej w Łodzi.
Ewa Fiuk, Inicjacje, tożsamość, pamięć. Kino niemieckie na przełomie wieków Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2012.
Zespół redakcyjny „Przeglądu Kulturoznawczego” nie narzucał jednoznacznej formuły rozumienia pojęcia „trans-literatura”. Autorzy tekstów wchodzących w skład tego numeru prezentują różne punkty widzenia, przedmiotem swych rozważań czyniąc w głównej mierze zjawiska artystyczne.
The purpose of this article is to present the status of the social browser-based games users in the face of the algorithmization, personalization and customization of new media. The answer to the question posed in the title has been granted on the basis of the conclusions of the empirical research conducted in the Polish company producing games. This article presents a brief history of the user participation in games production, from modding to providing data for media products and services development. The profile of the working player and characterization of playbour is delivered and the quasi-intervention in the media product is described. The article also depicts the nature of the broader phenomena of the culture of work through consumption. Quasi-interventionist nature of the user activity is part of a problem of new media users ignorance, in terms of their engagement in creation of the offered goods. Ethical questions regarding restrictions that affect a growing group of users are emerging from the analysis also.
Piotr Korduba, Ludowość na sprzedaż. Towarzystwo popierania Przemysłu Ludowego, Cepelia, Instytut Wzornictwa Przemysłowego, Fundacja Bęc Zmiana, Narodowe Centrum Kultury, Warszawa 2013.
Joanna Aleksandrowicz, Pomiędzy płótnem a ekranem. Inspiracje twórczością Goi w kinie hiszpańskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2012, ss. 358.
Pomimo dość długiego funkcjonowania jako dyscyplina naukowa kulturoznawstwo (i niesynonimiczne z nim, lecz genetycznie spokrewnione niemieckie Kulturwissenschaft czy angielskojęzyczne cultural studies i culture studies) w dalszym ciągu poszukują własnego miejsca na płaszczyznach tematycznej i teoretycznej. Kolejną próbę dokonania tego dookreślenia stanowi wydany niedawno przez wydawnictwo de Gruyter tom Travelling Concepts for the Study of Culture pod redakcją Birgit Neumann i Ansgara Nünninga. Wywodzi się on z usytuowanego w Giessen (Hesja) Graduate Center for the Study of Culture (GCSC), w którym to centrum travelling concepts – wędrujące pojęcia (Mieke Bal) – stały się motywem przewodnim szkolenia przyszłych kulturologów. (fragment0
Joanna Aleksandrowicz, Pomiędzy płótnem a ekranem. Inspiracje twórczością Goi w kinie hiszpańskim, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2012, ss. 358.
Pomimo dość długiego funkcjonowania jako dyscyplina naukowa kulturoznawstwo (i niesynonimiczne z nim, lecz genetycznie spokrewnione niemieckie Kulturwissenschaft czy angielskojęzyczne cultural studies i culture studies) w dalszym ciągu poszukują własnego miejsca na płaszczyznach tematycznej i teoretycznej. Kolejną próbę dokonania tego dookreślenia stanowi wydany niedawno przez wydawnictwo de Gruyter tom Travelling Concepts for the Study of Culture pod redakcją Birgit Neumann i Ansgara Nünninga. Wywodzi się on z usytuowanego w Giessen (Hesja) Graduate Center for the Study of Culture (GCSC), w którym to centrum travelling concepts – wędrujące pojęcia (Mieke Bal) – stały się motywem przewodnim szkolenia przyszłych kulturologów. (fragment0
Kwestie wzajemnych relacji oraz powiązania i oddziaływania na siebie sfer technologii i kultury stają się coraz istotniejszym przedmiotem refl eksji kulturoznawców i medioznawców. Śledząc polskie publikacje z tej dziedziny z ostatnich lat, wypada zauważyć, że problematyka ta jest omawiana wielostronnie i w gruncie rzeczy odzwierciedla główne dylematy i pytania badawcze, istotne dla tak właśnie zarysowanej problematyki. Z pewnością jedną z bardziej wartościowych inicjatyw badawczych, które pojawiły się w Polsce w tym obszarze, jest Interdyscyplinarne Centrum Badawcze HAT (Humanities/Art/Technology) na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Centrum zostało powołane w 2011 roku, a głównym jego celem – jak czytamy w deklaracji programowej HAT – „jest prowadzenie i inicjowanie nowatorskich projektów, które realizują ideę synergicznej współpracy pomiędzy specjalistami różnych dziedzin z zakresu nauki, technologii i sztuki”.
Kwestie wzajemnych relacji oraz powiązania i oddziaływania na siebie sfer technologii i kultury stają się coraz istotniejszym przedmiotem refl eksji kulturoznawców i medioznawców. Śledząc polskie publikacje z tej dziedziny z ostatnich lat, wypada zauważyć, że problematyka ta jest omawiana wielostronnie i w gruncie rzeczy odzwierciedla główne dylematy i pytania badawcze, istotne dla tak właśnie zarysowanej problematyki. Z pewnością jedną z bardziej wartościowych inicjatyw badawczych, które pojawiły się w Polsce w tym obszarze, jest Interdyscyplinarne Centrum Badawcze HAT (Humanities/Art/Technology) na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Centrum zostało powołane w 2011 roku, a głównym jego celem – jak czytamy w deklaracji programowej HAT – „jest prowadzenie i inicjowanie nowatorskich projektów, które realizują ideę synergicznej współpracy pomiędzy specjalistami różnych dziedzin z zakresu nauki, technologii i sztuki”.
Perypetie teorii i praktyk dialogowych w wielokulturowym świecie. Recenzja książki Urszuli Kusio, Dialog w komunikacji międzykulturowej. Ideały a rzeczywistość Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011, ss. 300
Perypetie teorii i praktyk dialogowych w wielokulturowym świecie. Recenzja książki Urszuli Kusio, Dialog w komunikacji międzykulturowej. Ideały a rzeczywistość Wydawnictwo UMCS, Lublin 2011, ss. 300
FRAGMENT W dyskusjach nad społeczno-regulacyjną koncepcją kultury Profesora Jerzego Kmity spotykam się nie tak rzadko z zarzutami osób spoza grona jego uczniów i współpracowników, że Profesor przedstawiał ludzki podmiot nazbyt podporządkowany regułom kultury, „zniewolony” kulturowymi normami i dyrektywami, mało spontaniczny, z twórczą inicjatywą tylko w granicach określonych przez kulturę, pozbawiony zindywidualizowanej ekspresji itp. Ocena taka jest zbyt jednostronna i nietrafna. Najczęściej wynika z następujących metodologicznych błędów: (1) nie dość konsekwentnie respektowanego przez moich adwersarzy faktu, że nauki społeczne skupiają się na wspólnotowych, a więc zestandaryzowanych kulturowo aspektach ludzkiej świadomości i praktyki, stąd mija się z celem indywidualistyczna interpretacja ludzkich motywów, wyborów i działań; (2) mieszania podmiotowych, subiektywno-kulturowych pobudek i ludzkich działań ze zobiektywizowanymi determinantami funkcjonalnymi, a więc z poziomem zazwyczaj nieuświadamianym przez podmioty kulturowe; (3) imputowania własnych sensów i celów przedstawicielom badanych kultur już nie tylko na poziomie etnocentrycznym, ale na poziomie zindywidualizowanym i spersonalizowanym (adaptacyjnym). Przynajmniej trzy wymienione cechy rzeczonej koncepcji świadczą o tym, iż bynajmniej nie była ona i nie jest wypreparowana z podmiotowej, subiektywnej i świadomej perspektywy przedstawicieli i uczestników określonych kultur. Pragnę bliżej naświetlić ów relatywistyczny aspekt omawianej koncepcji zarówno pod kątem oryginalności jego źródeł, jak i ze względu na jego epistemologiczne podstawy, albowiem relatywizm poznawczy, etyczny oraz historyczny zawsze był postawą badawczą, której Profesor wymagał od swoich uczniów.
FRAGMENT W etnologii polskiej do początku lat 70. ubiegłego stulecia dominował pozytywistyczny w duchu paradygmat, który określić można mianem „etnografizmu”. Już w połowie tej dekady pojawiły się jednak nowe idee. W kręgach warszawsko-krakowskich powstał manifest, który odmienne metodologicznie poczynania, takie jak strukturalizm à la Lévi-Strauss, semiotykę, symbolizm à la Mary Douglas, Edmund Leach i Victor W. Turner oraz fenomenologię, podciągał pod wspólny mianownik „nowej etnologii polskiej”. Prawie równolegle rozwijała się w ośrodku poznańskim „nowa antropologia”, inspirowana ściśle związanymi z sobą epistemologią historyczną i społeczno-regulacyjną teorią kultury zaproponowanymi przez Jerzego Kmitę. Refleksja metodologiczna i teoretycznokulturowa były z sobą ściśle splecione. Z pewnością inaczej niż w przypadku „nowej etnologii” szkoła poznańska akceptowała zwarty system reguł metodologicznych.
FRAGMENT Kiedy 31 lipca 2012 roku tłumnie żegnaliśmy na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu Profesora Jerzego Kmitę, wracając z tej smutnej uroczystości, przystanąłem na grobie moich rodziców, którzy spoczywają w bezpośrednim sąsiedztwie. Zdałem sobie wówczas sprawę, że zamknął się dla mnie ostatecznie najważniejszy okres życia, ten, który ukształtował mnie jako badacza i człowieka. Wychowany w rodzinie etnografa i socjologa, profesora Józefa Burszty, studia zacząłem – mimo protestów Ojca – na poznańskiej etnografii, ale już po pierwszym roku czegoś mi w ówczesnej, stosunkowo wąskiej perspektywie etnologii krajowej brakowało. Wraz z przyjacielem, Michałem Buchowskim, zdecydowaliśmy się więc zapisać w roku 1976 na świeżo otwarte studia kulturoznawcze, których pierwszy rok właśnie debiutował. To był, jak się okazało po latach, trafny i brzemienny w skutki wybór, mimo iż tego drugiego kierunku nie ukończyłem. Jak powiadał mój ojciec, bardzo szybko „wsiąknąłem w Kmitę” i jego sposób widzenia nauki, roli porządnej refleksji epistemologicznej i metodologicznej, a także – co chyba najważniejsze – starałem się rozwijać wybrane aspekty zaproponowanej przez niego teorii kultury. Zarówno pracę magisterską, jak i doktorską napisałem pod kierunkiem Profesora, a jego życzliwe rady i opiekę czułem także, przygotowując rozprawę habilitacyjną.
FRAGMENT Jerzy Kmita (1931–2012) jest przykładem badacza wykraczającego poza ramy jednej dyscypliny naukowej, jak też jednego sposobu myślenia. W tym sensie reprezentuje jednocześnie podejście interdyscyplinarne i dialogiczne. Szczególnie owo ostatnie określenie uznaję za interesujące, gdyż jak sądzę, umożliwia albo wzbogaca perspektywę ujętą za pomocą określenia pierwszego. Niemałym osiągnięciem jest łączenie zainteresowań polonistycznych, logicznych, rozciągnięcie ich na szerszy aspekt filozoficzny, wreszcie wkroczenie na pole dociekań nad kulturą i społeczeństwem. Jednakże osiągnięcie to zostaje niepomiernie wzmocnione, kiedy okazuje się, że u podstaw badań leży łączenie różnych sposobów myślenia humanistycznego: subiektywno-racjonalnego i funkcjonalnego. Sądzę jednocześnie, że owe sposoby wyrażają głębszy, wspólny sposób wnioskowania, co w jeszcze innym świetle stawia Kmitę, czyniąc zeń postać nader wyraźną.
FRAGMENT W dyskusjach nad społeczno-regulacyjną koncepcją kultury Profesora Jerzego Kmity spotykam się nie tak rzadko z zarzutami osób spoza grona jego uczniów i współpracowników, że Profesor przedstawiał ludzki podmiot nazbyt podporządkowany regułom kultury, „zniewolony” kulturowymi normami i dyrektywami, mało spontaniczny, z twórczą inicjatywą tylko w granicach określonych przez kulturę, pozbawiony zindywidualizowanej ekspresji itp. Ocena taka jest zbyt jednostronna i nietrafna. Najczęściej wynika z następujących metodologicznych błędów: (1) nie dość konsekwentnie respektowanego przez moich adwersarzy faktu, że nauki społeczne skupiają się na wspólnotowych, a więc zestandaryzowanych kulturowo aspektach ludzkiej świadomości i praktyki, stąd mija się z celem indywidualistyczna interpretacja ludzkich motywów, wyborów i działań; (2) mieszania podmiotowych, subiektywno-kulturowych pobudek i ludzkich działań ze zobiektywizowanymi determinantami funkcjonalnymi, a więc z poziomem zazwyczaj nieuświadamianym przez podmioty kulturowe; (3) imputowania własnych sensów i celów przedstawicielom badanych kultur już nie tylko na poziomie etnocentrycznym, ale na poziomie zindywidualizowanym i spersonalizowanym (adaptacyjnym). Przynajmniej trzy wymienione cechy rzeczonej koncepcji świadczą o tym, iż bynajmniej nie była ona i nie jest wypreparowana z podmiotowej, subiektywnej i świadomej perspektywy przedstawicieli i uczestników określonych kultur. Pragnę bliżej naświetlić ów relatywistyczny aspekt omawianej koncepcji zarówno pod kątem oryginalności jego źródeł, jak i ze względu na jego epistemologiczne podstawy, albowiem relatywizm poznawczy, etyczny oraz historyczny zawsze był postawą badawczą, której Profesor wymagał od swoich uczniów.
FRAGMENT W etnologii polskiej do początku lat 70. ubiegłego stulecia dominował pozytywistyczny w duchu paradygmat, który określić można mianem „etnografizmu”. Już w połowie tej dekady pojawiły się jednak nowe idee. W kręgach warszawsko-krakowskich powstał manifest, który odmienne metodologicznie poczynania, takie jak strukturalizm à la Lévi-Strauss, semiotykę, symbolizm à la Mary Douglas, Edmund Leach i Victor W. Turner oraz fenomenologię, podciągał pod wspólny mianownik „nowej etnologii polskiej”. Prawie równolegle rozwijała się w ośrodku poznańskim „nowa antropologia”, inspirowana ściśle związanymi z sobą epistemologią historyczną i społeczno-regulacyjną teorią kultury zaproponowanymi przez Jerzego Kmitę. Refleksja metodologiczna i teoretycznokulturowa były z sobą ściśle splecione. Z pewnością inaczej niż w przypadku „nowej etnologii” szkoła poznańska akceptowała zwarty system reguł metodologicznych.
FRAGMENT Kiedy 31 lipca 2012 roku tłumnie żegnaliśmy na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu Profesora Jerzego Kmitę, wracając z tej smutnej uroczystości, przystanąłem na grobie moich rodziców, którzy spoczywają w bezpośrednim sąsiedztwie. Zdałem sobie wówczas sprawę, że zamknął się dla mnie ostatecznie najważniejszy okres życia, ten, który ukształtował mnie jako badacza i człowieka. Wychowany w rodzinie etnografa i socjologa, profesora Józefa Burszty, studia zacząłem – mimo protestów Ojca – na poznańskiej etnografii, ale już po pierwszym roku czegoś mi w ówczesnej, stosunkowo wąskiej perspektywie etnologii krajowej brakowało. Wraz z przyjacielem, Michałem Buchowskim, zdecydowaliśmy się więc zapisać w roku 1976 na świeżo otwarte studia kulturoznawcze, których pierwszy rok właśnie debiutował. To był, jak się okazało po latach, trafny i brzemienny w skutki wybór, mimo iż tego drugiego kierunku nie ukończyłem. Jak powiadał mój ojciec, bardzo szybko „wsiąknąłem w Kmitę” i jego sposób widzenia nauki, roli porządnej refleksji epistemologicznej i metodologicznej, a także – co chyba najważniejsze – starałem się rozwijać wybrane aspekty zaproponowanej przez niego teorii kultury. Zarówno pracę magisterską, jak i doktorską napisałem pod kierunkiem Profesora, a jego życzliwe rady i opiekę czułem także, przygotowując rozprawę habilitacyjną.
FRAGMENT Jerzy Kmita (1931–2012) jest przykładem badacza wykraczającego poza ramy jednej dyscypliny naukowej, jak też jednego sposobu myślenia. W tym sensie reprezentuje jednocześnie podejście interdyscyplinarne i dialogiczne. Szczególnie owo ostatnie określenie uznaję za interesujące, gdyż jak sądzę, umożliwia albo wzbogaca perspektywę ujętą za pomocą określenia pierwszego. Niemałym osiągnięciem jest łączenie zainteresowań polonistycznych, logicznych, rozciągnięcie ich na szerszy aspekt filozoficzny, wreszcie wkroczenie na pole dociekań nad kulturą i społeczeństwem. Jednakże osiągnięcie to zostaje niepomiernie wzmocnione, kiedy okazuje się, że u podstaw badań leży łączenie różnych sposobów myślenia humanistycznego: subiektywno-racjonalnego i funkcjonalnego. Sądzę jednocześnie, że owe sposoby wyrażają głębszy, wspólny sposób wnioskowania, co w jeszcze innym świetle stawia Kmitę, czyniąc zeń postać nader wyraźną.
Na temat istoty kulturoznawstwa zaś od dwóch dziesięcioleci toczy się żywa debata – jednym z jej miejsc był moguncki uniwersytet. Dyskusja ta zrodziła jednak więcej pytań niż odpowiedzi, nie uporządkowawszy nawet fundamentalnej kwestii: czy kulturoznawstwo jest jedno (Kulturwissenschaft), czy jest ich wiele (Kulturwissenschaften)? A może jest tak rozmyte, że nie ma go wcale, jak wynika z artykułu Engela, i należałoby mówić raczej o kulturoznawczo zorientowanych dyscyplinach, na przykład o kulturoznawczym literaturoznawstwie? Status kulturoznawstwa w Niemczech nie został od tamtej pory doprecyzowany, mimo że zorganizowano wiele konferencji poświęconych temu problemowi oraz wydano liczne publikacje. Na rynku funkcjonuje nawet kilka podręczników i leksykonów, ale przedstawiają one różne, nieraz wręcz wzajemnie sprzeczne koncepcje. Pewne jest tylko, że ciągła dyskusja na temat specyfiki niemieckiego kulturoznawstwa wpisana jest w jego funkcjonowanie. Przyglądając się z zewnątrz refleksji o kulturze prowadzonej przez naszych zachodnich sąsiadów, można jedynie pokusić się o tezę, że obecnie jej charakterystyczną cechą jest uhistorycznienie dyscypliny oraz jej przedmiotu.
Recenzja książki Olbrzym w cieniu. Gry wideo w kulturze audiowizualnej, redakcja: Andrzej Pitrus, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012
Na temat istoty kulturoznawstwa zaś od dwóch dziesięcioleci toczy się żywa debata – jednym z jej miejsc był moguncki uniwersytet. Dyskusja ta zrodziła jednak więcej pytań niż odpowiedzi, nie uporządkowawszy nawet fundamentalnej kwestii: czy kulturoznawstwo jest jedno (Kulturwissenschaft), czy jest ich wiele (Kulturwissenschaften)? A może jest tak rozmyte, że nie ma go wcale, jak wynika z artykułu Engela, i należałoby mówić raczej o kulturoznawczo zorientowanych dyscyplinach, na przykład o kulturoznawczym literaturoznawstwie? Status kulturoznawstwa w Niemczech nie został od tamtej pory doprecyzowany, mimo że zorganizowano wiele konferencji poświęconych temu problemowi oraz wydano liczne publikacje. Na rynku funkcjonuje nawet kilka podręczników i leksykonów, ale przedstawiają one różne, nieraz wręcz wzajemnie sprzeczne koncepcje. Pewne jest tylko, że ciągła dyskusja na temat specyfiki niemieckiego kulturoznawstwa wpisana jest w jego funkcjonowanie. Przyglądając się z zewnątrz refleksji o kulturze prowadzonej przez naszych zachodnich sąsiadów, można jedynie pokusić się o tezę, że obecnie jej charakterystyczną cechą jest uhistorycznienie dyscypliny oraz jej przedmiotu.
Recenzja książki Olbrzym w cieniu. Gry wideo w kulturze audiowizualnej, redakcja: Andrzej Pitrus, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2012
RECENZJA KSIĄŻKI: Doris Bachmann-Medick, Cultural turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, przeł. Krystyna Krzemieniowa, Oficyna Naukowa, Warszawa 2012, ss. 504.
RECENZJA KSIĄŻKI: Bartosz Korzeniewski, Transformacja pamięci. Przewartościowania w pamięci przeszłości a wybrane aspekty funkcjonowania dyskursu publicznego o przeszłości w Polsce po 1989 roku, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2010, ss. 245.
Andrzej Gwóźdź, Obok kanonu – tropami kina niemieckiego, Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2011, ss. 330.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 2 (12) ,
2012, s. 209-211
Kulturoznawstwo polskie ukończyło właśnie czterdzieści lat. W roku 1972 powołano na Uniwersytecie Wrocławskim Międzywydziałowe Studium Kultury Współczesnej, które do pewnego stopnia kontynuowało misję utworzonego kilka lata wcześniej, bo w 1966 roku, Międzywydziałowego Studium Kulturalno-Oświatowego UWr. Inicjatorem tych przedsięwzięć, bardzo nowatorskich jak na tamte lata, był profesor Stanisław Pietraszko, który w ówczesnej Katedrze Historii Literatury Polskiej wrocławskiej uczelni konsekwentnie podejmował problematykę refleksji nad kulturą.
RECENZJA KSIĄŻKI: Doris Bachmann-Medick, Cultural turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, przeł. Krystyna Krzemieniowa, Oficyna Naukowa, Warszawa 2012, ss. 504.
RECENZJA KSIĄŻKI: Bartosz Korzeniewski, Transformacja pamięci. Przewartościowania w pamięci przeszłości a wybrane aspekty funkcjonowania dyskursu publicznego o przeszłości w Polsce po 1989 roku, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Poznań 2010, ss. 245.
Andrzej Gwóźdź, Obok kanonu – tropami kina niemieckiego, Centrum Studiów Niemieckich i Europejskich im. Willy’ego Brandta, Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław 2011, ss. 330.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 2 (12) ,
2012, s. 209-211
Kulturoznawstwo polskie ukończyło właśnie czterdzieści lat. W roku 1972 powołano na Uniwersytecie Wrocławskim Międzywydziałowe Studium Kultury Współczesnej, które do pewnego stopnia kontynuowało misję utworzonego kilka lata wcześniej, bo w 1966 roku, Międzywydziałowego Studium Kulturalno-Oświatowego UWr. Inicjatorem tych przedsięwzięć, bardzo nowatorskich jak na tamte lata, był profesor Stanisław Pietraszko, który w ówczesnej Katedrze Historii Literatury Polskiej wrocławskiej uczelni konsekwentnie podejmował problematykę refleksji nad kulturą.
Synowie François Fratelliniego w paryskim Cyrku d’Hiver. Występ można nazwać historycznym, bo nie ma już więcej pierrotów. Zostały wyciągnięte z minionego stulecia, trzy zaginione czerwone kostiumy. Poprute i nieużywane wędrują w takt niespiesznej muzyki, wtedy nie spieszono się tak. Wędrują zawsze w pludrach, ramiona unoszą wysoko i opuszczają, zawsze do tej samej muzyki. Przemęczeni wędrowcy wypadają więc ze swoich przegubów. Bez drgnienia powiek cała trójka daje się powiesić na niewidzialnych drutach; paleontologiczne widowisko z ich białych policzków, na których leżą półokręgi rzęs; naturalne linie byłyby zbyt pomarszczone. Czerwone usteczka na wpół otwarte, nie porusza ich żaden oddech, pozostał leżący na nich uśmiech. Szykuje się przemiana. Nie tak jednak, jakby pierrotom przyszło na myśl, by poruszać się jak prawdziwi dorośli ludzie, którzy przepełnieni są znaczeniami i gestykulują okazale i okrągło. Można jednak zbudować figury, nadzwyczaj dokładne figury, jak się rozumie, które nigdzie nie wplątują się w życie. Decyzja jest śmiała, milimetr za daleko i rachuba zawodzi
FRAGMENT Bazową kategorią ostatniej z książek Rokema jest pojęcie praktyk dyskursywnych (discursive practices), wyrażające ów teoretycznie dualny lub graniczny charakter (fikcyjno-realny oraz psychiczno-cielesny). W rozdziale pierwszym Rokem przywołał ważne konteksty dla swojej tezy: dramat Sofoklesa Król Edyp oraz orację Arystofanesa z Uczty. Konteksty te ukierunkowały autora w poszukiwaniu wspólnej płaszczyzny dla myślenia filozoficznego, twórczości tragicznej i komicznej, poziomu realnego, metod twórczych i świata przedstawionego w dziele (prawdy i quasi-prawdy, według terminologii Romana Ingardena). Tym wspólnym szerokim polem jest dla autora pytanie: Kim jest człowiek? (wielokrotnie powtarzane w pierwszej części: What is a human?).
FRAGMENT Anna Kawalec omawia w swym tekście książkę ważną. Freddie Rokem, autor Philosophers and Thespians, porusza kluczowe kwestie nie tylko z punktu widzenia dynamicznie rozwijających się badań nad performatywnością (i tak zwanego zwrotu performatywnego), ale również kreśli szeroką perspektywę zagadnień łączących się z refleksją nad tropami filozoficznymi, teatralnymi i estetycznymi, przy czym czyni to w sposób odświeżający – tę wartość książka uzyskuje dzięki perspektywie narzuconej przez tytułowy termin. Tespiańczycy – według Rokema – to w pierwszej kolejności artyści teatru, a więc nie tylko aktorzy, ale również dramaturdzy i reżyserzy teatralni; tespiańczycy jednak to także zarówno artyści, jak i filozofowie, którzy nawiązują w swoim sposobie komunikowania się do szeroko rozumianych środków teatralnych. Podstawowy cel książki – deklaruje Rokem – to ukazanie, w jaki sposób filozofowie przejmowali tespiańskie sposoby ekspresji oraz w jaki sposób wykorzystywali praktyki teatralne i włączali je w obręb swoich własnych obszarów dyskursywnych. Jak pisze autor, istotna jest ponadto odpowiedź na pytanie, jak tespiańczycy korzystali z narzędzi filozoficznego myślenia i jak włączali je do własnych dzieł. W ten sposób dostrzegamy swoistą dynamikę między praktykami dyskursywnymi filozofii i teatru/ performance’u. Rokem nie ukrywa, że dla niego ciekawym i inspirującym okresem, zapewne przesądzającym o kształcie kulturowym nowoczesności, są lata poprzedzające wybuch drugiej wojny światowej – stąd fascynacja dyskusjami i relacjami, które nawiązały się między Brechtem i Benjaminem w latach trzydziestych ubiegłego wieku. Wymiana zdań między nimi dotyczyła krótkiego tekstu Kafki Das Nächste Dorf i ona właśnie ujawnia owe dwa porządki dyskursu: filozoficzny (Benjamina filozofia historii) i tespiański (teoria i praktyka teatralna Brechta).
FRAGMENT Choć sam Agamben stosunkowo rzadko uprawia krytykę artystyczną lub bezpośrednio odnosi się do kwestii związanych ze sztuką – wyjątek stanowi wydane w 1970 roku studium The Man Without Content – to jego refleksje filozoficzne pozostają niezwykle atrakcyjne także dla współczesnej estetyki. Co jednak ciekawe, jeśliby zrekonstruować stosunek Giorgio Agambena do sztuki najnowszej, to z pewnością nie jest on jej egzegetą, ale raczej uszczypliwym komentatorem, o czym wspomina między innymi Katarzyna Bojarska w tekście Agamben:br> między sztuką a estetyką. Zdaniem Agambena bowiem sztuka współczesna zatraca swoją konstytuującą cechę – czystą potencjalność tworzenia, Arystotelesowską poiesis, rozumianą jako umiejętność powoływania rzeczy do bytu z otchłani nicości. Za pomocą takiej sztuki człowiek otwiera się na świat i urzeczywistnia swoje człowieczeństwo. Tym samym sztuka byłaby tutaj Bourdierowską dystynkcją, która warunkuje stawanie się człowiekiem, odróżniałaby człowieka jako istotę polityczną (bios) od człowieka jako istoty biologicznej, zwierzęcej (dzoé). Sztuka więc de facto stwarza człowieka, będąc zarówno „darem jego źródłowej przestrzeni, architektoniką par excellence”, jak i „środkiem, za pomocą którego otwiera się on na cele umieszczone poza tym, co obecne, poza tym, co mu dane”.
FRAGMENT Choć sam Agamben stosunkowo rzadko uprawia krytykę artystyczną lub bezpośrednio odnosi się do kwestii związanych ze sztuką – wyjątek stanowi wydane w 1970 roku studium The Man Without Content – to jego refleksje filozoficzne pozostają niezwykle atrakcyjne także dla współczesnej estetyki. Co jednak ciekawe, jeśliby zrekonstruować stosunek Giorgio Agambena do sztuki najnowszej, to z pewnością nie jest on jej egzegetą, ale raczej uszczypliwym komentatorem, o czym wspomina między innymi Katarzyna Bojarska w tekście Agamben:br> między sztuką a estetyką. Zdaniem Agambena bowiem sztuka współczesna zatraca swoją konstytuującą cechę – czystą potencjalność tworzenia, Arystotelesowską poiesis, rozumianą jako umiejętność powoływania rzeczy do bytu z otchłani nicości. Za pomocą takiej sztuki człowiek otwiera się na świat i urzeczywistnia swoje człowieczeństwo. Tym samym sztuka byłaby tutaj Bourdierowską dystynkcją, która warunkuje stawanie się człowiekiem, odróżniałaby człowieka jako istotę polityczną (bios) od człowieka jako istoty biologicznej, zwierzęcej (dzoé). Sztuka więc de facto stwarza człowieka, będąc zarówno „darem jego źródłowej przestrzeni, architektoniką par excellence”, jak i „środkiem, za pomocą którego otwiera się on na cele umieszczone poza tym, co obecne, poza tym, co mu dane”.
Synowie François Fratelliniego w paryskim Cyrku d’Hiver. Występ można nazwać historycznym, bo nie ma już więcej pierrotów. Zostały wyciągnięte z minionego stulecia, trzy zaginione czerwone kostiumy. Poprute i nieużywane wędrują w takt niespiesznej muzyki, wtedy nie spieszono się tak. Wędrują zawsze w pludrach, ramiona unoszą wysoko i opuszczają, zawsze do tej samej muzyki. Przemęczeni wędrowcy wypadają więc ze swoich przegubów. Bez drgnienia powiek cała trójka daje się powiesić na niewidzialnych drutach; paleontologiczne widowisko z ich białych policzków, na których leżą półokręgi rzęs; naturalne linie byłyby zbyt pomarszczone. Czerwone usteczka na wpół otwarte, nie porusza ich żaden oddech, pozostał leżący na nich uśmiech. Szykuje się przemiana. Nie tak jednak, jakby pierrotom przyszło na myśl, by poruszać się jak prawdziwi dorośli ludzie, którzy przepełnieni są znaczeniami i gestykulują okazale i okrągło. Można jednak zbudować figury, nadzwyczaj dokładne figury, jak się rozumie, które nigdzie nie wplątują się w życie. Decyzja jest śmiała, milimetr za daleko i rachuba zawodzi
FRAGMENT Bazową kategorią ostatniej z książek Rokema jest pojęcie praktyk dyskursywnych (discursive practices), wyrażające ów teoretycznie dualny lub graniczny charakter (fikcyjno-realny oraz psychiczno-cielesny). W rozdziale pierwszym Rokem przywołał ważne konteksty dla swojej tezy: dramat Sofoklesa Król Edyp oraz orację Arystofanesa z Uczty. Konteksty te ukierunkowały autora w poszukiwaniu wspólnej płaszczyzny dla myślenia filozoficznego, twórczości tragicznej i komicznej, poziomu realnego, metod twórczych i świata przedstawionego w dziele (prawdy i quasi-prawdy, według terminologii Romana Ingardena). Tym wspólnym szerokim polem jest dla autora pytanie: Kim jest człowiek? (wielokrotnie powtarzane w pierwszej części: What is a human?).
FRAGMENT Anna Kawalec omawia w swym tekście książkę ważną. Freddie Rokem, autor Philosophers and Thespians, porusza kluczowe kwestie nie tylko z punktu widzenia dynamicznie rozwijających się badań nad performatywnością (i tak zwanego zwrotu performatywnego), ale również kreśli szeroką perspektywę zagadnień łączących się z refleksją nad tropami filozoficznymi, teatralnymi i estetycznymi, przy czym czyni to w sposób odświeżający – tę wartość książka uzyskuje dzięki perspektywie narzuconej przez tytułowy termin. Tespiańczycy – według Rokema – to w pierwszej kolejności artyści teatru, a więc nie tylko aktorzy, ale również dramaturdzy i reżyserzy teatralni; tespiańczycy jednak to także zarówno artyści, jak i filozofowie, którzy nawiązują w swoim sposobie komunikowania się do szeroko rozumianych środków teatralnych. Podstawowy cel książki – deklaruje Rokem – to ukazanie, w jaki sposób filozofowie przejmowali tespiańskie sposoby ekspresji oraz w jaki sposób wykorzystywali praktyki teatralne i włączali je w obręb swoich własnych obszarów dyskursywnych. Jak pisze autor, istotna jest ponadto odpowiedź na pytanie, jak tespiańczycy korzystali z narzędzi filozoficznego myślenia i jak włączali je do własnych dzieł. W ten sposób dostrzegamy swoistą dynamikę między praktykami dyskursywnymi filozofii i teatru/ performance’u. Rokem nie ukrywa, że dla niego ciekawym i inspirującym okresem, zapewne przesądzającym o kształcie kulturowym nowoczesności, są lata poprzedzające wybuch drugiej wojny światowej – stąd fascynacja dyskusjami i relacjami, które nawiązały się między Brechtem i Benjaminem w latach trzydziestych ubiegłego wieku. Wymiana zdań między nimi dotyczyła krótkiego tekstu Kafki Das Nächste Dorf i ona właśnie ujawnia owe dwa porządki dyskursu: filozoficzny (Benjamina filozofia historii) i tespiański (teoria i praktyka teatralna Brechta).
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (9) ,
2011, s. 187-194
Recenzja:
Ryszard W. Kluszczyński, Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010, ss. 344
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 1 (9) ,
2011, s. 187-194
Recenzja:
Ryszard W. Kluszczyński, Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2010, ss. 344
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 2 (8),
2010, s. 54-74
Powszechnie uznaje się, że między myślą Aby’ego Warburga i Waltera Benjamina ist- nieją rozliczne powinowactwa. Obaj są zainteresowani pamięcią kulturową, ale analogię można zarysować także między metodą dialektyczną Benjamina a ikonologią Warburga, którą nazywał „ikonolgią interwału”l. Pod wieloma względami renesans zainteresowania Warburgiem można w istocie zawdzięczać wciąż rosnącej roli Benjamina jako krytyka kultury. Ujawnia się w tym pewien kontrast w odniesieniu do sytuacji sprzed siedemdzie- sięciu lat, kiedy Benjamin – dostrzegając brak możliwości realizacji tradycyjnej kariery akademickiej – szukał dojścia do wpływowego kręgu badaczy związanych z Kulturwissens- chaftliche Bibliothek Warburga. Motywacją zakończonych niepowodzeniem starań Benja- mina był nie tylko potencjał prywatnej instytucji, ale stanowiło ją również poczucie pew- nej wspólnoty celów. Podobieństwa między dwoma badaczami można nakreślić na wiele sposobów, zamierzam zatem skupić się na jednym wybranym aspekcie ich myśli: propo- nowanej przez obu autorów analizie nowoczesności, a zwłaszcza na roli pojęcia mimesis. Jak pokażę, ich ujęcia nowoczesności cechują znaczące podobieństwa, nie tylko tam, gdzie idzie o istotną ambiwalencję wobec „postępu” osiągniętego w tej epoce. W przypadku obu autorów źrodeł tych pokrewieństw można szukać w XIX-wiecznym zainteresowaniu teorią empatii i mimetyzmem. Rozpocznę zatem od tego zagadnienia, by w następnej kolejności przyjrzeć się roli, jaką odgrywa ono u Warburga i Benjamina.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 2 (8),
2010, s. 155-157
Georges Didi-Huberman jest jednym z najbardziej oryginalnych historyków sztuki ostatnich lat i to tej statecznej dziedzinie humanistyki dedykuje swoją książkę Obraz płynny. Georges Didi-Huberman i dyskurs historii sztuki Andrzej Leśniak. Oryginalność myśli Didi-Hubermana polega jednak na tym, że nie mieści się w ramach narzuconych historii sztuki. Autor Obrazów mimo wszystko celowo i nieustannie przekracza, narusza i nadweręża jej granice, czym nierzadko naraża się na krytykę wyznawców „kanonicznych”. Dlaczego tak się dzieje?
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 2 (8),
2010, s. 54-74
Powszechnie uznaje się, że między myślą Aby’ego Warburga i Waltera Benjamina ist- nieją rozliczne powinowactwa. Obaj są zainteresowani pamięcią kulturową, ale analogię można zarysować także między metodą dialektyczną Benjamina a ikonologią Warburga, którą nazywał „ikonolgią interwału”l. Pod wieloma względami renesans zainteresowania Warburgiem można w istocie zawdzięczać wciąż rosnącej roli Benjamina jako krytyka kultury. Ujawnia się w tym pewien kontrast w odniesieniu do sytuacji sprzed siedemdzie- sięciu lat, kiedy Benjamin – dostrzegając brak możliwości realizacji tradycyjnej kariery akademickiej – szukał dojścia do wpływowego kręgu badaczy związanych z Kulturwissens- chaftliche Bibliothek Warburga. Motywacją zakończonych niepowodzeniem starań Benja- mina był nie tylko potencjał prywatnej instytucji, ale stanowiło ją również poczucie pew- nej wspólnoty celów. Podobieństwa między dwoma badaczami można nakreślić na wiele sposobów, zamierzam zatem skupić się na jednym wybranym aspekcie ich myśli: propo- nowanej przez obu autorów analizie nowoczesności, a zwłaszcza na roli pojęcia mimesis. Jak pokażę, ich ujęcia nowoczesności cechują znaczące podobieństwa, nie tylko tam, gdzie idzie o istotną ambiwalencję wobec „postępu” osiągniętego w tej epoce. W przypadku obu autorów źrodeł tych pokrewieństw można szukać w XIX-wiecznym zainteresowaniu teorią empatii i mimetyzmem. Rozpocznę zatem od tego zagadnienia, by w następnej kolejności przyjrzeć się roli, jaką odgrywa ono u Warburga i Benjamina.
Przegląd Kulturoznawczy,
Numer 2 (8),
2010, s. 155-157
Georges Didi-Huberman jest jednym z najbardziej oryginalnych historyków sztuki ostatnich lat i to tej statecznej dziedzinie humanistyki dedykuje swoją książkę Obraz płynny. Georges Didi-Huberman i dyskurs historii sztuki Andrzej Leśniak. Oryginalność myśli Didi-Hubermana polega jednak na tym, że nie mieści się w ramach narzuconych historii sztuki. Autor Obrazów mimo wszystko celowo i nieustannie przekracza, narusza i nadweręża jej granice, czym nierzadko naraża się na krytykę wyznawców „kanonicznych”. Dlaczego tak się dzieje?