Przegląd Kulturoznawczy

Jak pocałować niebo. Program estetyczny Györgya Kepesa w kontekście powojennego kryzysu zaufania do instytucji naukowych

Data publikacji: 19.09.2023

Przegląd Kulturoznawczy, 2018, Numer 2 (36), s. 161 - 181



Arkadiusz Półtorak
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków
Wszystkie publikacje autora →


The central aim of this article is to situate the curatorial and artistic practice, ecosophy and aesthetic thought of György Kepes within the political landscape of the cold war United States. Półtorak discusses multiple manifestations of Kepes’ ecological thinking in the 1960s in view of the artist’s pacifist turn, one responding to the complicity of his prior didactic and design-related activities with imperialist politics. György Kepes’ political position in the postwar years is compared to stances embraced by such scientists as Norbert Wiener or Lewis Mumford, who sustained an ambiguous attitude towards their host institutions – embedded within the military-industrial complex – in the cold war years. In the last part of the article Półtorak points at contemporary continuations of Kepes’ ecosophy and the model of cultural practice he proffered in the 1960s.


Literatura podmiotowa

Kepes G., Art and Ecological Consciousness, [w:] idem, Arts of the Environment, Henley 1972.

Kepes G., The Visual Arts and Sciences: A Proposal for Collaboration, „Daedalus” 1965, nr 1.

Kepes G., Toward Civic Art, „Leonardo” 1971, nr 1/4.

Literatura przedmiotowa

Bishop C., Artificial Hells: Participatory Art and the Politics of Spectatorship, London 2012.

Corning P., Holistic Darwinism: Synergy, Cybernetics and the Bioeconomics of Evolution, Chicago–London 2005.

Gan A.,Конструктивизм, Twier 1922.

Gan A.,Front pracy artystycznej. Materiały na ogólnorosyjską konferencję lewicy artystycznej. Konstruktywiści, [w:] A. Turowski (red.), Między sztuką a komuną, Kraków 1998.

Halpern O., Beautiful Data: A History of Vision and Reason since 1945, Durham 2015.

Hardin G., Genetic Consequences of Cultural Decisions in the Realm of Population, „Social Biology” 1972, nr 19 (4).

von Herder J.G., On the Cognition and Sensation of the Human Soul, [w:] idem, Philosophical Writings, przekł. i red. M.N. Forster, Cambridge 2002.

Holmes B., Extradisciplinary Investigations, [w:] G. Ray, G. Raunig (red.), Art and Contemporary Critical Practice: Reinventing Institutional Critique, London 2009.

Hörl E., The Technological Condition, przeł. A. Enns, „Parrhesia” 2015, nr 22.

Husserl E., Kryzys nauk europejskich i fenomenologia transcendentalna, przeł. S. Walczewska, Toruń 1999.

Jelewska A., Ekotopie. Ekspansja technokultury, Poznań 2014.

Kluszczyński R., Sztuka interaktywna. Od dzieła-instrumentu do interaktywnego spektaklu, Warszawa 2010.

Krige J., Oreskes N. (red.), Science and Technology in the Cold War, Cambridge 2014.

Latour B., On the Modern Cult of the Factish Gods, przeł. H. MacLean, C. Potter, Durham 2010.

Latour B., An Inquiry into Modes of Existence, przeł. C. Porter, Cambridge–London 2013.

Lepsius M.R., Max Weber and Institutional Theory, red. C. Wendt, Berlin–Heidelberg 2007.

Moholy-Nagy L., The New Vision and Abstract of an Artist, New York 1947.

Morton T., Hyperobjects: Philosophy and Ecology after the End of the World, Minneapolis 2013.

Reinhold M., Organicism’s Other, „Grey Room” 2001, nr 4.

Reinhold M., The Organizational Complex: Architecture, Media, and Corporate Space, Cambridge 2003.

Mumford L., Technics and Civilization, London 1955.

Mumford L., The Myth of the Machine, New York 1970.

Popper F., From Technological to Virtual Art, Cambridge 2007.

Turner F., The Democratic Surround: Multimedia and American Liberalism from World War II to Psychedelic Sixties, Chicago 2013.

Tuve M., Technology and National Research Policy, „Bulletin of the Atomic Scientists”, październik 1953.

Weibel P. (red.), Beyond Art: A Third Culture. A Comparative Study in Cultures; Art and Science in 20th Century Austria and Hungary, przeł. L. Adamik, Wien 2005.

Wiener N., The Human Use of Human Beings, London 1990.

Wisnioski M., Why MIT Institutionalized the Avant-Garde: Negotiating Artistic Virtue in the Postwar Defense Institute, „Configurations” 2013, nr 1/21.

Źródła internetowe

Blakinger J.R., The Aesthetics of Collaboration: Complicity and Conversion at MIT’s Center for Advanced Visual Studies, Tate Papers 2016, nr 25, http://www.tate.org.uk/research/publications/tate-papers/25/aesthetics-of-collaboration (dostęp: 24.07.2017).

Holmes B., Driving the Golden Spike: The Aesthetics of Anthropocene Public Space, http://deeptimechicago.org/wp-content/uploads/2016/09/Holmes-Golden-Spike.pdf (dostęp: 25.03.2018).

Wywiad z D. Diederichsenem i A. Frankem (przepr. A.T. Pinto), maj 2013, http://www.e-flux.com/journal/45/60114/the-whole-earth-in-conversation-with-diedrich-diederichsen-and-anselm-franke/ (dostęp: 24.07.2017).


Informacje: Przegląd Kulturoznawczy, 2018, s. 161 - 181

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy



How to kiss the sky. György Kepes’ aesthetic program in view of the cold war crisis of trust towards scientific institutions


Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków

Publikacja: 19.09.2023

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY-NC-ND  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Arkadiusz Półtorak (Autor) - 100%

Korekty artykułu:


Języki publikacji:


Liczba wyświetleń: 1217

Liczba pobrań: 923