Ciągłe zmiany w systemie oświaty, dotyczące zarówno systemu organizacji i zarządzania, jak również wszystkich procesów pedagogicznych stawiają przez szkołami publicznymi i ich pracownikami nowe wyzwania. Rynek usług edukacyjnych, na którym funkcjonują zarówno szkoły publiczne, jak i szkoły prywatne zmusza organy zarzadzania szkołami publicznymi do sprawnego kierowania tymi placówkami. Dyrektorzy szkół starają się doskonalić pracę zarządzanej przez siebie szkoły. Sporządzają cały szereg analiz i sprawozdań, przesyłając je do organu założycielskiego, nadzoru pedagogicznego i ministerstwa. Stale monitorują pracę szkoły, zwracając szczególną uwagę na podnoszenie jakości procesu nauczania. Często zadają sobie pytanie: co zrobić, aby pozyskać jak najwięcej uczniów na kolejny rok szkolny?
Mając na względzie dynamikę zmian w systemie edukacji, zwrócono szczególną uwagę na proces komunikowania się w tych organizacjach. To właśnie dobra komunikacja jest gwarantem osiągania przez szkołę wysokich rezultatów kształcenia i wychowania. Zwiększenie kompetencji komunikacyjnych oddziałujących na kulturę interakcyjną może sprawić, że zarówno problemy finansowe, jak i organizacyjne, z jakimi musi się zmierzyć szkoła, będą do pokonania.
Celem pracy jest charakterystyka komunikowania się w szkołach publicznych, w tym w szczególności identyfikacja form i kierunków organizacyjnego komunikowania się oraz określenie modelu organizacyjnego komunikowania, który najlepiej odzwierciedla tę specyfikę. Opracowanie oparto na studiach literatury przedmiotu z zakresu zarządzania, komunikacji, zarządzania oświatą oraz na analizie aktów normatywnych i regulaminów. Wykorzystano również metodę obserwacji uczestniczącej: w latach 1997–1998 i 2007–2010 z perspektywy interesariusza wewnętrznego, a w latach 2000–2007 i 2011–2013 – zewnętrznego.
Szkoła, jako placówka oświatowo dydaktyczna była i jest postrzegana jako ważna instytucja życia społecznego. Jest organizacją posiadającą zdecydowaną przewagę czynnika ludzkiego nad technologicznym i materialno-technicznym. Zarówno stawiane przed szkołą zadania – kształcenie i wychowanie dzieci i młodzieży, jak i nacechowanie znaczną przewagą czynnika ludzkiego wyróżnia szkołę spośród organizacji publicznych. Zgodnie z ustawą o systemie oświaty głównym organem zarządzającym placówką oświatową, stojącym na jej czele, jest dyrektor szkoły. Pracownicy administracyjni zapewniają proces kształcenia, nauczyciele – odpowiadają za realizację procesu nauczania i wychowania, uczniowie – realizują program nauczania, rodzice wspomagają szkołę w realizowanym procesie kształcenia, wychowania i opieki [Drzewowski, 2009, s. 155]. Szkoła jest powołana do zaspokajania edukacyjnych potrzeb społeczeństwa i jest włączona w szerszy układ instytucji społecznych, w kulturę. Złożoność tej sytuacji widać wyraźnie w liczbie i charakterze więzi komunikacyjnych zarówno wewnątrzszkolnych, jak i zewnętrznych. Niewątpliwie w organizowaniu tych więzi komunikacyjnych największe znaczenie ma działalność dyrektora szkoły, co można uzasadnić m.in. różnorodnością ról menedżerskich, jakie on pełni. Korzystając z koncepcji „zestawu” ról kierowniczych H. Mintzberga, zaprezentowano aspekty komunikacji w zależności od roli kierowniczej dyrektora szkoły.
Dokonując analizy wybranych modeli organizacyjnego komunikowania się, zauważono, że modelem organizacyjnego komunikowania, który najlepiej opisuje specyfikę komunikowania się w placówce oświatowej i który może posłużyć jako model wyjściowy do opracowania strategii komunikacyjnej szkoły publicznej, jest model Ph.I. Morgana. Wynika to z faktu, że model ten w największym stopniu uwzględnia różnorodność czynników wpływających na skuteczność komunikacji. W szczególności kładzie nacisk na znaczenie kompetencji komunikacyjnych oraz społecznego i kulturowego kontekstu komunikowania się. Dokonując także analizy procesów komunikowania się w szkole, zidentyfikowano formy i kierunki komunikowania się szkoły publicznej zarówno z otoczeniem wewnętrznym, jak i zewnętrznym. Z określonych kierunków i form komunikowania się w szkole publicznej wynika, że wpływ komunikowania się na sprawność zarządzania szkołą jest bardzo istotny. Bowiem to od skutecznej komunikacji zależy powodzenie placówki oświatowej, czyli zrealizowanie wszystkich sformułowanych przez nią zadań i celów. Od dobrego systemu komunikowania uzależniona jest również atmosfera w pracy, która z kolei przekłada się na jakość pracy, a to ułatwia budowanie dobrego wizerunku szkoły. W związku z tym istnieje potrzeba zarządzania procesami komunikowania, w tym poprzez tworzenie i realizację polityki lub strategii komunikowania się.
Podsumowując, można powiedzieć, że komunikowanie się w szkołach publicznych jest procesem złożonym i bardzo dynamicznym. Świadczy o tym zarówno różnorodność form organizacyjnego komunikowania się, liczba podmiotów uczestniczących w tym procesie, w tym interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych oraz wielokierunkowość tego procesu, a także specyfika ról kierowniczych, opartych w dużej mierze na skutecznym komunikowaniu się, pełnionych przez dyrektorów placówek edukacyjnych.