FAQ
T_LOGIN Zaloguj się

Nie masz jeszcze konta?

T_REGISTER Zarejestruj się

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne

Wyniki wyszukiwania

wyszukiwarka prosta

szukaj np. “cognitive architectures” AND 1993-200 NOT Urban
wyszukiwanie zaawansowane
np. 1234-6789
np. 10.4467/16890027AP.16.022.6009
np. Uniwersytet Jagielloński

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne

Opis

Rocznik ukazuje się od 1993 roku nakładem Polskiej Akademii Umiejętności.

Jest to czasopismo o profilu łączącym dziedzinę nauk społecznych (nauki o polityce i administracji, stosunki międzynarodowe, bezpieczeństwo narodowe) oraz humanistycznych (historia), którego założycielami byli profesorowie: Henryk Batowski, Maria Bobrownicka i Jan Machnik. 

Publikowane na łamach czasopisma artykuły są efektem zarówno wystąpień prezentowanych przez autorów i dyskutowanych na posiedzeniach Komisji Środkowoeuropejskiej PAU, jak i zgłoszeń naukowców polskich i zagranicznych przyjętych w otwartym naborze (call for papers). 

Do 2015 roku rocznik ukazywał się pod tytułem “Prace Komisji Środkowoeuropejskiej”. Od numeru dwudziestego czwartego, opublikowanego w 2016 roku, przy zachowaniu ciągłości numeracji tomów, jego tytuł został zmieniony na „Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne”. Motywem, który łączy różnorodną, publikowaną na łamach czasopisma tematykę, są zagadnienia koncentrujące się wokół obszaru Europy Środkowej oraz Południowo-Wschodniej (Bałkanów).

ISSN: 2451-4993

eISSN: 2543-733X

Punkty MNiSW: 70

UIC ID: 491043

Skrót czasopisma: Stud. Środkowoeur. Bałkanistyczne

DOI: 10.4467/2543733XSSB

Redakcja

Redaktor naczelny:
dr hab., prof. UJ Mirella Korzeniewska-Wiszniewska
Członkowie Rady Redakcyjnej:
dr hab., prof. UJ Mirella Korzeniewska-Wiszniewska
prof. dr hab. Artur Patek
prof. dr hab. Irena Stawowy-Kawka
dr hab., prof. UJ Agnieszka Kastory
dr hab., prof. UJ Stanisław Pijaj
dr Katarzyna Fijołek-Kwaśniewska
dr Zoran Vučković
Redaktor statystyczny:
dr Rafał Woźnica

Afiliacja

Polska Akademia Umiejętności

Zawartość czasopisma

zobacz wszystkie wydania Następne

Tom XXXIV

Data publikacji: 04.12.2025

Redaktor naczelny: Mirella Korzeniewska-Wiszniewska

Zastępca redaktora naczelnego:

Sekretarz redakcji:

Pliki do pobrania

Pobierz PDF Strony tytułowe i redakcyjne PDF Pobierz PDF Spis treści PDF Pobierz PDF Noty o autorach PDF

Zawartość numeru

Europa Środkowa – historia i współczesność

Andrzej Essen, Andrzej Kastory

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 9-10

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.001.22498
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Paweł Dziadul

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 11-30

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.002.22499
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Rafał Szmytka

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 31-49

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.003.22500
Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (VOC) była pierwszą spółką akcyjną o charakterze międzynarodowym. Ze względu na rozległy obszar, rozciągający się od Przylądka Dobrej Nadziei po Wyspy Japońskie, jej przedsięwzięcia wymagały licznego personelu. W związku z tym mile widzianymi w punktach rekrutacyjnych byli obcokrajowcy, pochodzący zarówno z krajów ościennych, jak i dalszych regionów Europy. Wśród nich znaleźli się także poddani króla polskiego. W ciągu XVII wieku do służby w VOC zaciągnęło się około 1000 osób, które według informacji zamieszczonych w scheepssoldijboeken (okrętowych księgach żołdu) przybyły do Zjednoczonych Prowincji z terenów należących do Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Określenie ich pochodzenia, pełnionych funkcji, długości służby oraz przyczyn skreślenia z listy płac stanowią główną oś stawianych w niniejszym artykule pytań.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Henryk Walczak

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 51-74

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.004.22501
W sierpniu 1930 r. w Polsce panował kryzys ekonomiczny, szczególnie dotkliwie uderzający w rolnictwo. Wystąpiła ona wówczas z inicjatywą, w stosunku do znajdujących się w podobnej sytuacji krajów agrarnych Europy Środkowej i Południowej, stworzenia ugrupowania mającego za cel neutralizację jego skutków. Główną rolę w stworzonym bloku rolnym odgrywały Polska i Rumunia, które od 1921 r. powiązane były ze sobą przymierzem polityczno-wojskowym.
Od końca 1930 r. podjęto ożywione zabiegi na rzecz stworzenia organizacyjnych podstaw bloku oraz forsowania własnych interesów wobec państw przemysłowych na różnych forach międzynarodowych. Te ostatnie w nikłym zakresie były podatne na dezyderaty państw agrarnych, które równolegle zaczęły indywidualnie szukać sposobów polepszenia sytuacji na swoich rynkach rolnych. Takie intencje przyświecały Rumunii zabiegającej o układ handlowy z Niemcami.
Niepokoiło to Warszawę, znajdującą się wówczas w stanie wojny celnej z tym państwem. Jednakże nie posiadała ona większych możliwości oddziaływania na te tendencje w polityce Bukaresztu. Wiosną 1932 r. w polskim MSZ w miejsce optymizmu głoszonego w oficjalnych deklaracjach w odniesieniu do efektów funkcjonowania bloku pojawił się sceptycyzm, skutkujący coraz mniejszym zaangażowaniem w jego działalność.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Piotr Mikietyński

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 75-112

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.005.22502
1 lutego 1933 r. doszło do przedterminowego rozwiązania przez prezydenta Paula von Hindenburga Reichstagu VII kadencji. Stało się to pod wyraźną presją Adolfa Hitlera, dążącego do uzyskania upragnionej większości konstytucyjnej. Kanclerz Rzeszy przedstawił swoje cele polityczne w swoim przemówieniu, wygłoszonym 10 lutego 1933 r. w berlińskim Sportpalast. Wystąpieniem tym zainaugurował również oficjalnie kampanię wyborczą NSDAP. Szef niemieckiego rządu zaatakował w ostrych słowach system polityczny Republiki Weimarskiej.
Niecały tydzień przed wyborami doszło do wydarzenia, które miało stanowić symboliczne pożegnanie Niemiec z systemem demokratycznym. 27 lutego 1933 r. po godz. 21.00 w płomieniach stanął gmach Reichstagu. Następnego dnia prezydent Rzeszy zdecydował się na skorzystanie z zapisu art. 48 konstytucji o „stanach nadzwyczajnych”, składając podpis pod dekretem „O ochronie narodu i państwa” (Verordnung zum Schutz von Volk und Staat) i „Rozporządzeniem Prezydenta Rzeszy przeciwko zdradzie narodu niemieckiego i przygotowaniu zdrady głównej” (Die Verordnung des Reichpräsidenten gegen Verrat am Deutschen Volke und hochverräterische Umtriebe). Decyzja głowy państwa o „zawieszeniu praw obywatelskich” stworzyła podstawę do dalszego demontażu niemieckiej demokracji.
Ostateczne pożegnanie Niemiec z systemem demokracji parlamentarnej nastąpiło wraz z uchwaleniem 24 marca 1933 r. ustawy o specjalnych pełnomocnictwach. Jej najpoważniejsze następstwa prawne wynikały z faktu dopuszczenia możliwości stanowienia przez rząd ustaw z pominięciem konstytucji. Do tego typu kwestii zaliczone zostały decyzje dotyczące się spraw budżetowych. Trudno się nie zgodzić z ówczesnym stwierdzeniem Hitlera na zakończenie debaty nad ustawą: „Dajcie mi cztery lata a nie poznacie Niemiec”.
Uzyskanie przez NSDAP hegemonistycznej dominującej pozycji w Niemczech nie oznaczało bynajmniej końca działalności Reichstagu. Odtąd, miał się on jednak stać się instytucją czysto fasadową. Począwszy od listopada 1933 r. wszystkie kolejne wybory parlamentarne miały wyłącznie kadłubowy charakter. Obywatele Rzeszy mogli oddawać swoje głosy wyłącznie na jedną listę NSDAP. Wszystkie pozostałe partie polityczne zostały zdelegalizowane. Aż do swojego ostatniego posiedzenia w kwietniu 1942 r. Reichstag służył Hitlerowi wyłącznie do wygłaszania kolejnych przemówień, przepełnionych narodowosocjalistycznymi sloganami propagandowymi.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Wojciech Marciniak

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 113-134

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.006.22503
W kwietniu 1952 r. Jan Kot (naczelnik Wydziału Radzieckiego MSZ) sporządził notatkę o napływającej do resortu korespondencji od rodzin osób przebywających w ZSRR. Listy te zawierały prośby o pomoc w sprowadzeniu bliskich, którzy z różnych przyczyn nie mogli wyjechać z ZSRR. Byli to m.in. więźniowie, łagiernicy oraz osoby przebywające na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej. Notatka jest ważnym dokumentem ilustrującym bierny stosunek rządu w Warszawie wobec nierozwiązanych spraw przesiedleńczo-repatriacyjnych ludności polskiej w Związku Radzieckim w okresie stalinowskim.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Jarema Słowiak

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 135-151

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.007.22504
W roku 1955 najnowszy wówczas członek obozu krajów komunistycznych, Demokratyczna Republika Wietnamu, stanął przed problemem sformułowania swojej polityki wobec wietnamskich katolików.
Nie mając doświadczenia na tym polu, Wietnamczycy zdecydowali się poprosić o pomoc komunistyczną Polskę. Warszawa wydawała się mieć znaczne osiągnięcia w radzeniu sobie z Kościołem katolickim, Polacy byli aktywni w Azji i wybór ten wydawał się naturalny.
W efekcie w kwietniu 1955 roku w Wietnamie Północnym wylądowała delegacja tzw. księży patriotów pod patronatem Stowarzyszenia PAX. Efekty tej wizyty były owocne i dalsza współpraca wydawała się obiecująca, na przeszkodzie stanęły jednak wydarzenia Polskiego Października w roku 1956.
Nowa ekipa Władysława Gomułki i jej polska droga do socjalizmu budziły głęboką ideologiczną podejrzliwość w Hanoi, co przekreślało możliwość na dalszy udział Polaków w kreowaniu wietnamskiej polityki wobec swojej katolickiej mniejszości.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Andrzej Purat

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 153-178

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.008.22505
W niniejszym artykule przeanalizowano stosunek państw bloku wschodniego wobec kryzysu w PRL w latach 1980–1981. Na podstawie wybranych tajnych dokumentów przedstawiono stan wiedzy w wybranych krajach bloku wschodniego o sytuacji w PRL od lata 1980 do wiosny 1981 roku. Przedstawiono też szereg ocen, jakich dokonywali poszczególni przywódcy i politycy bratnich partii w kwestii przyczyn kryzysu w PRL, powstania wolnych związków zawodowych i zmiany na szczytach władzy w PZPR jesienią 1980 roku. Opisano też sceptyczne i często krytyczne podejście przywódców państw bloku wschodniego do taktyki stosowanej przez PZPR wobec „Solidarności”. Szczególnie wyróżniały się tutaj władze NRD, które w wielu dokumentach wprost twierdziły, że zgoda władz PRL na powstanie „Solidarności”, to zwycięstwo sił kontrrewolucyjnych i antysocjalistycznych. W artykule poruszona została kwestia przygotowania przez polskie władze rozwiązań siłowych w postaci operacji „Lato 80”, mających prowadzić do rozbicia strajków na wybrzeżu. Omówiono także problem możliwej interwencji ze strony armii sowieckiej, której zwolennikiem był E. Honecker.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Marcin Kasperkowiak

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 179-206

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.009.22506
Upadek reżimu komunistycznego w Rumunii w 1989 roku stworzył warunki dla wielopartyjności i rozwoju nowych ugrupowań politycznych, podobnie jak w pozostałych państwach bloku wschodniego. Celem artykułu jest przedstawienie ewolucji rumuńskiego systemu partyjnego w okresie od przeprowadzenia transformacji demokratycznej do czasów współczesnych, z uwzględnieniem zarówno jego ram instytucjonalnych, jak i dynamiki funkcjonowania relewantnych partii politycznych, w tym wyłaniania się nowych aktorów na scenie politycznej. W artykule omówiono kolejne etapy zmian rumuńskiego systemu partyjnego: od systemu hegemonicznego w latach 1990–1992, poprzez rozwój wielopartyjności w latach 90. XX w., po dominację PSD w pierwszych dwóch dekadach XXI wieku. Autor podkreśla rosnącą rolę partii antysystemowych, takich jak AUR i USR, oraz zjawiska fragmentacji i polaryzacji politycznej. Szczególną uwagę poświęcono wpływowi wydarzeń społecznych, takich jak mineriady, oraz reform gospodarczych, na kształtowanie sceny politycznej. W celu sklasyfikowania zmieniającego się formatu systemu partyjnego Rumunii, w pracy wykorzystano typologię systemów partyjnych Giovanniego Sartoriego.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Nitszke

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 207-222

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.010.22507
Austria, która jeszcze na początku XX wieku miała status mocarstwa, a obecnie jest zaliczana wedle różnych typologii do państw małych, stanowi dobry materiał do analizy aktywnej polityki zagranicznej. Austria, wykorzystując swoją historię, położenie geograficzne, a także zasoby materialne i pozamaterialne, jak np. rozwinięte kontakty dyplomatyczne, buduje swoją pozycję międzynarodową. Austria od 1995 r. jest pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej, co sprawia, że największa uwaga austriackiej dyplomacji skupia się na realizacji interesu narodowego na forum tej organizacji i poprzez nią, a zatem na polityce europejskiej. Należy jednak zaznaczyć, że termin „polityka europejska” może mieć szersze znaczenia, aniżeli tylko strategia danego państwa w relacji do Unii Europejskiej. Szczególnie widoczne jest to w przypadku Austrii, gdzie od lat realizowana jest strategia „budowniczego mostów” jako koncept polityki zagranicznej, co oznacza bycie łącznikiem pomiędzy UE a państwami Europy Środkowej i Wschodniej oraz państwami bałkańskimi. W artykule zaprezentowano teoretyczne uwarunkowania polityki zagranicznej państw małych, ze szczególnym uwzględnieniem perspektywy teorii poszukiwania statusu, a następnie przedstawiono główne wektory polityki europejskiej Austrii. W artykule wykorzystano metodę historyczną, komparatystyczną, krytycznej analizy zawartości treści oraz metodę syntezy przyczynowej. Ustalenia zawarte w tekście zostały oparte na analizie dokumentów dostępnych na stronach internetowych ministerstwa spraw zagranicznych i urzędu kanclerskiego Austrii, a także, szczególnie w części teoretycznej, na krytycznej analizie dorobku innych autorów.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Aniela Radecka

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 223-236

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.011.22508
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Jan Wiktor Tkaczyński

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 237-249

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.012.22509
Określając kolejność występowania w Ustawie Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec naczelnych organów państwa, ustrojodawca ustalił ją następująco: parlament (Bundestag), Rada Federacji (Bundesrat), prezydent Republiki (Bundespräsident) i rząd federalny (Bundesregierung). Porządku tego nie zachowuje jednak przy analizowaniu ustroju Niemiec większość autorów niemieckich, gdyż na miejscu trzecim znajdujemy u nich rząd, a dopiero na czwartym – prezydenta Republiki. Ponieważ autorzy ci nie podają przyczyn takiego postępowania, wolno przyjąć, że jest to spowodowane przyznaniem w K onstytucji znacznie większej roli przy wykonywaniu władzy wykonawczej rządowi aniżeli prezydentowi. Tak w rzeczy samej jest. Niemniej jednak trudno uwierzyć, aby ustrojodawca – konstruując przywołaną Ustawę Zasadniczą – nie był tego świadomy lub, co zupełnie nieprawdopodobne, aby o kolejności zadecydował przypadek, bądź uznano ją za bez znaczenia. Jeżeli bowiem pominąć względy protokolarne i historyczne, to za poszanowaniem w analizie wymienionej kolejności przemawia fakt, że do różnych (i wcale licznych) prerogatyw prezydenta należy uprawnienie zażegnania ewentualnego kryzysu politycznego. Ponieważ o takiej roli nie ma mowy nawet w przybliżeniu w przypadku rządu federalnego, należy zatem uznać występowanie prezydenta Republiki w roli strażnika konstytucyjnych reguł gry politycznej i ustrojowego rozjemcy za wystarczający powód do przedstawiania w analizie ustroju Niemiec nie rządu federalnego, ale najpierw właśnie instytucji głowy państwa i tym samym zachowanie porządku przewidzianego w niemieckiej Konstytucji.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Kacper Mroczka

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 251-278

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.013.22510
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Tomasz Młynarski

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 279-299

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.014.22511
Inicjatywa Pasa i Szlaku (Belt and Road Initiative, BRI ; fr. la nouvelle route de la soie), stała się centralnym punktem interakcji między UE a Chinami. Chiny, promując proces tworzenia nowych relacji handlowych, skutecznie dążyły do pogłębienia zależności gospodarczej Europy i umocnienia wpływów politycznych wobec partnerów w niej uczestniczących. Jednym z teatrów geopolitycznej rywalizacji stał się region Europy Środkowo-Wschodniej (EŚW), który ze względu na położenie geograficzne („brama” do Europy), stał się celem chińskiej ekspansji. Francja, która miała ambicje udziału w projekcie Pasa i Szlaku, podkreślała, iż będzie on sukcesem, o ile zostanie oparty na „zrównoważonej kooperacji” i nie przekształci się w instrument chińskiej hegemonii geoekonomicznej. Celem artykułu jest omówienie francuskiej percepcji współpracy Chin z państwami EŚW w formacie 16(17)+1 i jej implikacji dla spójności polityki UE wobec Państwa Środka.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Półwysep Bałkański w polityce XX i XXI w.

Arkadiusz Morawiec

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 303-321

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.015.22512
W artykule przedstawiono opisy obozu koncentracyjnego na wyspie Goli Otok (1949–1988), zawarte w literaturach Jugosławii. Obóz ten stanowił do 1956 roku główne miejsce izolowania i „reedukowania” osób uznanych przez reżim Josipa Broza-Tity za zwolenników Józefa Stalina i Związku Sowieckiego (ibeowców vel kominformowców). Goli Otok stał się z czasem symbolem reżimu komunistycznej Jugosławii. Zanim w latach 80. XX wieku zaczęły ukazywać się wspomnienia byłych więźniów, temat Golego Otoka przedstawiała, w sposób mniej lub bardziej zawoalowany, literatura. W artykule omówione zostaną znaczące utwory, podejmujące ten temat: Kad su cvetale tikve (Kiedy kwitną tykwy) Dragoslava Mihailovicia; Noč do jutra (Noc do jutra) Branka Hofmana; Tren. Knj. 2 (Ułamek sekundy 2) Antonija Isakovicia; Davori Svetog Grgura (Dary świętego Grgura) Zorana Spasojevicia. Szczególną uwagę poświęcono powieści Đavolji trougao (Czarcitrójkąt) Miodraga Ćupicia, przeoczanej lub niedocenianej przez badaczy, w której można znaleźć jedno z najwnikliwszych literackich ujęć Golego Otoka, a przy tym znamionują ją istotne walory artystyczne.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Paweł Wawryszuk

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 323-337

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.016.22513
Ustawa o prawnym położeniu wspólnot wyznaniowych w Jugosławii była istotnym punktem zwrotnym w polityce państwa wobec religii. Zamykała ona okres brutalnych i często pozaprawnych działań ze strony państwa. Zasadniczą cechą procesu przyjmowania Ustawy było stworzenie wrażenia o jej demokratycznym trybie procedowania, co miało służyć celom propagandowym, skierowanym zarówno na zewnątrz, jak i do własnych obywateli. W specjalnie tworzonych przez władze „komisjach mieszanych” organizowano spotkania z przedstawicielami wszystkich głównych wyznań. Poza Kościołem katolickim, który pozostawał niezależny, władze rozmawiały z mniej bądź bardziej zdominowanymi przez siebie instytucjami religijnymi. Celem niniejszego artykułu jest analiza stanowiska jugosłowiańskich wspólnot wyznaniowych wobec tejże Ustawy.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Katerina Todoroska

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 340-350

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.017.22514
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Katarzyna Vanevska

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 351-366

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.018.22515
Artykuł omawia spór o nazwę kraju, który rozwinął się między bałkańskimi sąsiadami: Macedonią Północną a Grecją, po rozpadzie Socjalistycznej Federalnej Republiki Jugosławii w 1991 roku. Odradzająca się demokracja macedońska stanęła w obliczu poważnego zagrożenia dla swojej tożsamości kulturowej i negacji pozycji kraju we wspólnocie międzynarodowej. Było to wynikiem ataków politycznych i ekonomicznych, a także stosowania symbolicznych narzędzi komunikacyjnych przez południowego sąsiada, o ugruntowanej pozycji międzynarodowej i demokracji. Wyzwania, z którymi przyszło zmierzyć się odrodzonemu państwu i jego mieszkańcom, wielokrotnie naruszające podstawowe prawa człowieka i obywatela, a także wymiar, w jakim międzynarodowy spór oparty na symbolicznej komunikacji przełożył się na integrację europejską, integrację z NATO i współczesne realia Macedonii Północnej, są przedmiotem niniejszego opracowania.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Rafał Woźnica

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 367-386

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.019.22516
W niniejszym artykule przeanalizowano działania Wspólnoty Europejskiej w kształtowaniu polityki międzynarodowego uznania Republiki Macedonii. Stanowisko WE często ujawniało sprzeczności pomiędzy podejściem normatywnym a koniecznością utrzymania zbiorowego stanowiska w kwestii uznania republik powstałych z rozpadu SFRJ. W wyniku sprzeciwu Grecji, zgłaszającej obiekcje dotyczące nazwy państwa, członkowie Wspólnoty Europejskiej opóźniali decyzję o uznaniu niepodległości państwa macedońskiego. Jednocześnie próbując wymusić na państwie ubiegającym się o uznanie międzynarodowe spełnienie greckich żądań, dotyczących zmian konstytucyjnych oraz zmiany nazwy państwa. Omawiany przypadek wskazuje, że Wspólnota Europejska w sytuacji dylematu pomiędzy normatywnym zobowiązaniem do uznania państwa (w którym istniały silne demokratyczne, prawne oraz humanitarne argumenty za państwowością) a środowiskiem geopolitycznym, w którym to normatywne zobowiązane okazało się niezgodne z jej materialnymi interesami, podejmuje działania podważające normatywną wiarygodność samej WE.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Vladimir Todić

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 387-403

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.020.22517
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Karolina Hermann

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 405-422

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.021.22518
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Anna Jagiełło-Szostak

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 423-440

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.022.22519
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Dominika Kaniecka

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 441-457

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.023.22520
Tożsamość kulturowa Chorwatów z Bośni i Hercegowiny to przykład tożsamości złożonej. Przynależy do zdefiniowanej i spójnej chorwackiej kultury narodowej, współtworzącej kulturę Bośni i Hercegowiny (na równych prawach z innymi kulturami narodowymi: boszniacką i serbską). Szeroko rozumianą kulturę chorwacką wzbogaca natomiast o bałkańsko-orientalny wymiar typowy dla Bośni. Interesuje mnie etyczny aspekt zaangażowania wybranych jej przedstawicieli w ochronę własnej kultury i tożsamości, pozostający na marginesie sprzeciw bośniacko-hercegowińskich Chorwatów wobec oficjalnej polityki Zagrzebia w tej kwestii. Wskazuję na niuanse istotne dla lepszego zrozumienia sytuacji i specyfiki tej z wielu powodów zagrożonej wspólnoty. Zmierzam do odpowiedzi na następujące pytania: kto i dlaczego oczekuje od bośniacko-hercegowińskich Chorwatów tęsknoty za Chorwacją? Dlaczego dziś deklarowane przez nich przywiązanie do Bośni i Hercegowiny uznawane bywa za zdradę własnego narodu?
Termin „europejsko-orientalna mikrokultura” pochodzi z książki Ivana Lovrenovicia Bosanski Hrvati: Esej o agonii jedne europsko-orientalne mikrokulture (2002). Dla omawianych zagadnień istotna jest także obecna w tytule „agonia”. Głosy przywoływanych w analizie bośniacko-hercegowińskich Chorwatów (I. Lovrenović, I. Komšić, L. Markešić, I. Šarčević, D. Bojić, F. Šarčević) oraz podejmowane przez nich inicjatywy próbowały bowiem wspomnianej agonii zapobiec.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Paweł Natorski

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 459-484

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.024.22521
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Sebastian Kubas

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 485-503

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.025.22522
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Roko Curić

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 505-530

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.026.22523
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Wiktor Hebda

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 531-549

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.027.22524
Konflikt serbsko-albański w Kosowie, a w szczególności jego intensyfikacja na przełomie XX i XXI wieku wciąż ma istotny wpływ na sytuację polityczną i gospodarczo-społeczną na Bałkanach. Jednym z poważniejszych wyzwań dla ich stabilizacji pozostaje kwestia osądzenia zbrodni prawa międzynarodowego, jakich dopuściły się obie strony sporu. Przez ponad dwie dekady serbskie, ale też chorwackie oraz boszniackie zbrodnie były przedmiotem toczących się procesów przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla byłej Jugosławii. W przypadku kosowskich Albańczyków powołanie Specjalnych Izb Sądowych Kosowa w 2016 r. stworzyło analogiczne możliwości. Kluczowe znaczenie w tym kontekście będzie miało osądzenie zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości dokonanych przez Armie Wyzwolenia Kosowa. W gronie oskarżonych jest były dowódca Armii, premier oraz prezydent Kosowa, bohater narodowy kosowskich Albańczyków – Hashim Thaçi. W artykule dokonano analizy polityczno-prawnej sprawy karnej Hashima Thaçiego, ze szczególnym naciskiem na okres działania Armii Wyzwolenia Kosowa oraz kształtowania się statusu Kosowa.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Michał Tadeusz Najman

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 551-578

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.028.22525
Bałkany stanowią region niejednolity kulturowo, co od wielu lat jest zarzewiem wielu konfliktów zbrojnych na tym obszarze. Tworzone na nim państwa i ich granice często nie respektowały pochodzenia etnicznego zamieszkujących go ludności. Od końca XX wieku coraz więcej grup narodowych uzyskało niepodległość i utworzyło uznawane na arenie międzynarodowej państwa. Celem artykułu jest zbadanie, czy i w jaki sposób uwarunkowania pozaprawne wpłynęły na ukształtowanie prawa w wybranych krajach. Badania ograniczone zostały do grupy zachowań najbardziej pierwotnie związanych z normami kulturowymi, tj. kryminalizowanych czynów wykonywanych na zwłokach ludzkich i miejscach ich spoczynku. W pracy wykorzystano analizę literatury przedmiotu oraz analizę aktów prawnych w dziewięciu krajach bałkańskich. Wnioski z analizy wskazują na nadrzędność uwarunkowań kulturowych w procesie tworzenia norm prawnych.
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Recenzje

Łukasz Zweiffel

Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne, Tom XXXIV, 2025, s. 581-585

https://doi.org/10.4467/2543733XSSB.25.029.22526
Pobierz PDF PDF
Czytaj więcej Następne

Indeksacja Czasopisma

Naukowe bazy danych

logo Directory of Open Access Journals Directory of Open Access Journals (DOAJ) Następne

logo ERIH PLUS ERIH PLUS Następne

logo ProQuest ProQuest Central Następne

logo CEEOL - Central and Eastern European Online Library Central and Eastern European Online Library (CEEOL) Następne

logo Biblioteki Nauki Biblioteka Nauki Następne

Logo Proquest – East & Central Europe Database Proquest – East & Central Europe Database Następne

Logo ICI World of Journals ICI World of Journals / ICI Journals Master Następne

Logotyp EBSCO – Central & Eastern European Academic Source (CEEAS) EBSCO – Central & Eastern European Academic Source (CEEAS) Następne

Logotyp EBSCO – Historical Abstracts EBSCO – Historical Abstracts Następne

Katalogi, bibliografie, wyszukiwarki naukowe

Logo Polska Bibliografia Naukowa Polska Bibliografia Naukowa Następne

Logo Most Wiedzy Most Wiedzy Następne

Logo Google Scholar Google Scholar Następne

logo bazy Arianta - napis Arianta Następne

logo SciLit SciLit Następne

Semantic Scholar logo Semantic Scholar Następne

Dimensions logo Dimensions Następne

Logo WorldCat WorldCat Następne

Logo Zeitschriftendatenbank (ZDB) Zeitschriftendatenbank (ZDB) Następne

Logo Electronic Journals Library (EZB) Electronic Journals Library (EZB) Następne

Logo MIAR MIAR: Information Matrix for the Analysis of Journals Następne