Obecność narracji autopoietycznych w trzech podstawowych modelach kultury: literackiej, audiowizualnej i cyfrowej, jest istotnym czynnikiem wpływającym na ich różnorodność i dynamiczną ewolucję opowieści o tworzeniu. Pojęcie autopoiezy wprowadzone przez neurobiologow i socjologow poszerza spektrum badań nad procesem tworczym w tekstach literackich i szerzej, kulturowych. W związku z tymi dwoma aspektami funkcjonowania autopoiesis: w tradycjach rożnych mediow oraz wielu kierunkach badawczych analizujących proces tworzenia, autorka przedstawia trzy wzory modernistycznej opowieści o tworzeniu. Interpretacja Testamentu Witolda Gombrowicza prowadzi, po pierwsze, do wskazania trybu konstytuowania się narracyjnej tożsamości pisarza, po drugie, ku metaforze teatralnych kulis nadającej autopoiesis wymiar performatywny, a po trzecie, w stronę takich reguł poetyki opowieści o tworzeniu, ktore budują jej epifaniczną aurę.

Artykuł poświęcono rozważaniom nad tym, w jaki sposób sądy formułowane przez Józefa Ignacego Kraszewskiego w pochodzących przede wszystkim z lat 30. XIX wieku wypowiedziach na temat jego drogi pisarskiej, ale też pożądanych kierunków kształtowania się twórczości powieściowej, korespondowały z pierwszymi – powstałymi u początków zarysowywania się tendencji romantycznych w rodzimej prozie fikcjonalnej – powieściami tego autora. Głównym przedmiotem uwagi są tutaj utwory Pan Walery i Wielki świat małego miasteczka, których literacki, określany także przez autotematyczne komentarze, profil został wstępnie skonfrontowany z krytyczną refleksją pisarza, zawartą w takich między innymi artykułach, jak Rzut oka na ścieżkę, którą poszedłem (1832) czy O polskich romansopisarzach (1836).

W artykule zostały przedstawione wstępne rozpoznania dotyczące narracji o twórczości w literaturze dokumentu osobistego (zwłaszcza w zapisach pamiętnikarskich i częściowo w listach) dwóch poetek: Maryli Wolskiej i jej córki, Beaty Obertyńskiej. Celem przeprowadzonych analiz było zbadanie samoświadomości artystycznej obu kobiet, sposobu, w jaki opisywały własny proces twórczy, oraz ewentualnych zależności w rozumieniu istoty poezji i poetyckiego rzemiosła. Lektura listów Wolskiej i Obertyńskiej wskazuje na szczególną rolę w procesie twórczym wspólnoty ludzi sztuki, których opinie wpływają na ostateczny kształt dzieł.

Artykuł podejmuje próbę opisania poglądów Stanisława Lema na temat istoty poezji, literatury i procesu tworzenia. Proces tej artystycznej autorefleksji odbywa się w cieniu wojennej zagłady oraz w trakcie trwającej przez kilka powojennych dekad konfrontacji czytelniczej z poetami trzech generacji. Kluczowa okazuje się konfrontacja z rówieśnikami (w ramach recenzji poświęconych Baczyńskiemu i Różewiczowi w 1947 i 1948 roku), która pozwala na sformułowanie dwóch alternatywnych modeli literatury i opowiedzenie się po jednej ze stron. Pamięć o doświadczeniu zagłady, a także powojenna lektura poezji Bolesława Leśmiana i Ewy Lipskiej sprawia, że młodzieńcze deklaracje estetyczne ulegają pewnym przemianom. Niezmieniony jednak pozostaje element witalistyczny uwidoczniony już w 1945 roku w liście Lema do Mariana Hemara: „pisać, to znaczy przecież żyć”.

Artykuł dotyczy jednego z ważniejszych wątków twórczości Olgi Tokarczuk, jakim jest temat praktyki pisarskiej. Noblistka porusza go zarówno w swojej eseistyce, jak i w wypowiedziach publicystycznych, dowodząc tym stałej i czujnej obserwacji własnego procesu twórczego. Refleksję nad związkiem literatury z rzeczywistością prowadzi także w tekstach literackich, do których należy między innymi opowiadanie Szkocki miesiąc z tomu Gra na wielu bębenkach. Przedstawiona w artykule interpretacja tego utworu odnosi się do kwestii usytuowania aktu twórczego na skrzyżowaniu tego, co realne, i tego, co wyobrażone, wiążąc się w konsekwencji z postrzeganiem twórcy jako tego, kto zarazem pisze i jest pisany. Uosobieniem owego metaliterackiego zwielokrotnienia jest tu postać protagonistki – jednocześnie bohaterki, narratorki i alter ego pisarki, która w miarę rozwoju fabuły uświadamia sobie swoje uwikłanie w szkatułkową strukturę prawdy i fikcji.

W artykule podjęto próbę syntezy konserwatywnych poglądów Szczepana Twardocha z wczesnego okresu jego twórczości, przedstawienia ich źródeł oraz przyczyn późniejszej, radykalnej zmiany. Pisarz w okresie studiów zainspirował się myślicielami konserwatywnymi, głownie w kontekście historii rewolucji francuskiej. Pod ich wpływem zaczął kontestować kierunek rozwoju cywilizacji europejskiej. Jego utwory z tego okresu zawierają wątki końca cywilizacji, upadku chrześcijaństwa, walki o zachowanie kulturowego status quo. Nawiązywał też do aktualnej sytuacji politycznej w Polsce oraz do pisarzy i filozofów reprezentujących podobny nurt myślowy, przede wszystkim Josepha de Maistre’a i Ernsta Jungera. Dojrzewanie intelektualne i związana z nim niechęć do dogmatyzmu spowodowały odrzucenie przez niego konserwatywnych poglądów.