FAQ
logo Uniwersytetu Jagiellońskiego

2014 Następne

Data publikacji: 10.12.2014

Licencja: Żadna

Redakcja

Redaktor zeszytu Jolanta Święchowicz

Sekretarz redakcji dr hab., prof. UJ Grzegorz Micek

Redaktor naczelny Jolanta Święchowicz

Zawartość numeru

Robert Twardosz, Marta Cebulska

Prace Geograficzne, Zeszyt 138, 2014, s. 7-28

https://doi.org/10.4467/20833113PG.14.015.2697
Długotrwałe utrzymywanie się obfitych opadów atmosferycznych jest przyczyną wezbrań oraz innych groźnych procesów i zjawisk przyrodniczych. Celem opracowania jest zatem poznanie anomalnie wysokich opadów miesięcznych w polskich Karpatach i na ich przedpolu. Z badano przebieg roczny i wieloletni, czas wystąpienia i zasięg przestrzenny anomalnie wysokich opadów, a także ich związek z cyrkulacją atmosferyczną, na podstawie sum miesięcznych z 16 stacji meteorologicznych ze 130 lat 1881 – 2010. Z a podstawę wyłonienia anomalnie wysokich sum miesięcznych opadów przyjęto kwartyl górny powiększony o 1,5-krotność rozstępu międzykwartylowego. Stwierdzono, że w ciągu 130 lat było 200 przypadków anomalnie wysokich opadów (AWO), które wystąpiły w 106 latach. W większości pojawiały się one tylko na pojedynczej stacji lub dwóch sąsiednich, co wyraźnie wskazuje, że o bardzo dużych opadach decydują uwarunkowania nie tylko cyrkulacyjne, ale także lokalne. W przebiegu wieloletnim częstości A W O nie stwierdzono zmian istotnych statystycznie. W rozpatrywanym okresie stwierdzono dwa AWO, które wystąpiły na wszystkich 16 stacjach ; było to w maju 1940 i 2010 r. Skutkiem ich wystąpienia były powodzie zaliczone do katastrofalnych. Opady w maju 2010 r. cechowały się zarówno największymi sumami bezwzględnymi ( ponad 500 mm ), jak i największymi wartościami względnymi, czyli stosunkiem do średniej sumy wieloletniej ( prawie 500 % ).
Czytaj więcej Następne

Angelika Palarz

Prace Geograficzne, Zeszyt 138, 2014, s. 29-43

https://doi.org/10.4467/20833113PG.14.016.2698
Głównym celem opracowania jest ocena wieloletniej zmienności inwersji temperatury powietrza nad Krakowem oraz określenie wpływu warunków cyrkulacyjnych na ich występowanie. Przeprowadzona dla wielolecia 1961–2010 analiza została wykonana na podstawie danych pozyskanych z reanaliz NCEP-NCAR i Kalendarza typów cyrkulacji atmosfery dla Polski Południowej T. Niedźwiedzia. obejmowała ona cztery warstwy dolnej troposfery – 1000–925 hPa, 1000–850 hPa, 1000–700 hPa i 925–850 hPa. Wyniki zostały przedstawione w odniesieniu do dwóch charakterystyk warstw inwersyjnych – częstości i natężenia. związek występowania inwersji termicznych z sytuacją synoptyczną określono za pomocą częstości i prawdopodobieństwa warunkowego wystąpienia dni z inwersją temperatury powietrza w poszczególnych typach cyrkulacji atmosfery. Przeprowadzona analiza wskazuje na wystę- powanie istotnego statystycznie dodatniego trendu zmian liczby dni z inwersją temperatury powietrza między poziomami 1000 hPa i 925 hPa oraz dodatnich trendów średniego rocznego natężenia zjawiska w warstwach 1000–925 hPa, 1000– 850 hPa i 925–850 hPa. Występowaniu warstw inwersyjnych sprzyjają sytuacje antycyklonalne, w szczególności z adwekcją powietrza z sektora południowego – typy SWa, Sa i SEa.
Czytaj więcej Następne

Anna Wolanin

Prace Geograficzne, Zeszyt 138, 2014, s. 45-56

https://doi.org/10.4467/20833113PG.14.017.2699
Badaniami objęto 11 źródeł położonych w Dolinie Chochołowskiej w Tatrach Zachodnich. W rytmie miesięcznym mierzono wydajność, cechy fizyczne i chemiczne oraz skład chemiczny wody źródeł. W składzie chemicznym wody źródeł dominowały Ca2+ i HCO3–, a ze związków biogennych N O 3 –, przy czym te ostatnie występowały w niewielkich stężeniach. Wyniki badań wykazały, że występują sezonowe zmiany większości cech fizycznych i chemicznych wody, ale stwierdzone różnice przeważnie nie były istotne statystycznie (ANOVA). Najwyższe wartości większości cech fizycznych i chemicznych wody występowały zimą, a najniższe wiosną i latem. Występuje także przestrzenne zróżnicowanie cech fizycznych i chemicznych wody. Stwierdzono, że cechy fizyczne i chemiczne wody źródeł kształtowane były przez zróżnicowaną budowę geologiczną zlewni, warunki klimatyczne, proces rozcieńczania oraz aktywność biologiczną zlewni.
Czytaj więcej Następne

Mikołaj Majewski

Prace Geograficzne, Zeszyt 138, 2014, s. 57-66

https://doi.org/10.4467/20833113PG.14.018.2700
Stacjonarne badania erozji wodnej gleb prowadzone w zlewni Chwalimskiego Potoku od 2012 r. stanowią kontynuację badań prowadzonych od 1994 r. W celu poznania reakcji na opad o znacznym natężeniu oraz możliwości kontroli wybranych cech gleby, w 2013 r. dwukrotnie przeprowadzono eksperymenty terenowe, polegające na wywołaniu sztucznego opadu. Do symulacji opadu wykorzystano zbudowaną specjalnie w tym celu deszczownię. W pracy scharakteryzowano przebieg obu eksperymentów. Uzyskane wyniki, porównane z wynikami z lat hydrologicznych 2012 i 2013, wskazują, że wielkość spłukiwania wzrasta gwałtownie podczas opadów o większym natężeniu, większych sumach i skumulowanych w czasie epizodach opadowych.
Czytaj więcej Następne

Agnieszka Gajda

Prace Geograficzne, Zeszyt 138, 2014, s. 67-80

https://doi.org/10.4467/20833113PG.14.019.2701
miany zasięgu roślinności są jedną z cech wpływających na funkcjonowanie dolin rzecznych. Roślinność ma tu duży wpływ na procesy przebiegające w obrębie doliny i koryta rzeki. Kontrola ilości oraz jakości roślinności ma podstawowe znaczenie dla utrzymania równowagi eko- i geosystemu. Dotychczasowe metody stosowane do kontroli roślinności są bardzo pracochłonne ( praca w terenie ) lub nie dostarczają pełnej informacji na temat struktury pionowej zbiorowisk roślinnych ( np. opracowania wykonywane na podstawie optycznych danych teledetekcyjnych nie pozwalają dokładnie ocenić wysokości roślinności ). Celem badań było określenie zmian zasięgu i struktury pionowej roślinności w obrębie seminaturalnego odcinka doliny Wisły w Krakowie w latach 2006 – 2012 z wykorzystaniem danych z lotniczego skaningu laserowego. Dodatkowym celem metodycznym pracy była ocena przydatności tych danych do tego typu badań. Stwierdzono, że pomimo prowadzonych prac pielęgnacyjnych zasięg roślinności zwiększył się w badanym okresie. Jednocześnie udział poszczególnych klas wysokości nie uległ zmianie. Weryfikacja wyników wykazała wysoką dokładność i przydatność wykorzystanych danych do określania zmian szaty roślinnej w skali lokalnej. Coraz szerszy dostęp do danych z lotniczego skaningu laserowego powinien w najbliższym czasie spowodować rozpowszechnienie analiz zmian prowadzonych na podstawie danych z lotniczego skaningu laserowego, co pozytywnie wpłynie na koszt i jakość prowadzonych badań.
Czytaj więcej Następne

Kalina Pędziwiatr

Prace Geograficzne, Zeszyt 138, 2014, s. 81-94

https://doi.org/10.4467/20833113PG.14.020.2702
Celem artykułu jest przedstawienie wpływu odkrywki Szczerców Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów na zagospodarowanie przestrzenne gmin Rząśnia i Szczerców w ocenie ludności zamieszkującej te gminy. W opracowaniu autorka przedstawiła główne zmiany, jakie według mieszkańców zaszły w zagospodarowaniu przestrzennym gmin Rząśnia i Szczerców od momentu rozpoczęcia na ich terenie działalności eksploatacyjnej. Wskazała również zmiany, które są negatywnie postrzegane przez społeczności lokalne, oraz oczekiwania mieszkańców dotyczące przyszłych zmian w zagospodarowaniu przestrzennym ich gmin. Podczas badań został także wyznaczony obszar oddziaływania odkrywki Szczerców na tereny z nią sąsiadujące. Analiza kwestionariuszy wykazała, że w opinii mieszkańców wraz z oddalaniem się od wyrobiska górniczego oraz zwałowiska zewnętrznego odkrywki Szczerców wpływ na zagospodarowanie przestrzenne znacznie maleje, aż zupełnie zanika. N ajistotniejsze zmiany widoczne są jedynie w tych częściach gminy, które mają bezpośredni kontakt z obszarem wydobycia węgla brunatnego i są związane z funkcjonowaniem kopalni, są to np. sąsiedztwo z wyrobiskiem i zwałowiskiem zewnętrznym, powstawanie obiektów przemysłowych czy też budowanie dróg dojazdowych do obiektów należących do kopalni.
Czytaj więcej Następne