Rdzeniem metodycznym pracy jest analiza literatury przedmiotu, dobrych praktyk oraz cząstkowych wyników badań związanych z tematyką artykułu przeprowadzonych wśród radnych młodzieżowych rad gmin w Wielkiej Wsi.

Celem artykułu jest omówienie rozwiązań prawnych przyjętych w odpowiedzi na rozprzestrzeniającą się pandemię wirusa SARS-CoV-2 oraz ich usytuowanie w hierarchii źródeł prawa w Polsce. Analizie zostały poddane wybrane regulacje prawne przyjęte w związku z ogłoszeniem stanu epidemii wirusa COVID-19. Oceny zgodności covidowych źródeł prawa z hierarchią aktów prawnych wskazaną przez Konstytucję dokonano poprzez analizę wprowadzonych obostrzeń, takich jak: obowiązek zakrywania ust i nosa, zamykanie lokali gastronomicznych bądź ograniczenia w ich funkcjonowaniu, realizację zasady jawności na rozprawach sądowych czy naruszenie zasady niedyskryminacji przedsiębiorców. Równocześnie w pracy podjęto problem wprowadzenia jednego z przewidzianych przez Konstytucję stanów wyjątkowych. Artykuł oparty został na merytorycznych przepisach prawa, orzeczeniach sądowych oraz komentarzach osób specjalizujących się w prawie konstytucyjnym. Stanowi jednocześnie komparatystyczne ujęcie regulacji covidowych oraz fundamentalnych praw wynikających z Konstytucji RP.

Przedmiotem analizy w niniejszym artykule jest status prawny Prezesa Biura do spraw Substancji Chemicznych. Prezes pełni funkcję centralnego organu administracji rządowej właściwego w sprawach substancji chemicznych i ich mieszanin. Jego funkcjonowanie uzasadnione jest zagrożeniami dla życia i zdrowia ludzkiego oraz środowiska naturalnego, jakie wiążą się z produkcją i obrotem substancjami chemicznymi. W artykule omówiono, na podstawie właściwych aktów prawnych, zadania Prezesa Biura do spraw Substancji Chemicznych. Zdaniem autora zasadnicze znaczenie dla właściwego wykonywania tych zadań ma współpraca Prezesa z instytucjami międzynarodowymi, zwłaszcza z Komisją Europejską oraz Europejską Agencją Chemikaliów. Dzięki niej możliwe jest podejmowanie jednolitych działań w celu zapewnienia bezpieczeństwa chemicznego w ramach Unii Europejskiej.

Artykuł dotyczy problematyki czasu w funkcjonowaniu urzędu gminy, jego wpływu na działanie urzędu zarówno w kontekście pracowników, jak i wójta oraz audytu wewnętrznego. Analizowano także, w jaki sposób przekłada się to na satysfakcję mieszkańców gmin załatwiających swoje sprawy w urzędach. Wymienione płaszczyzny funkcjonowania urzędu wiążą się bezpośrednio z pracą wójta, w swojej strukturze są natomiast usytuowane najbliżej obywateli. Organ, jakim jest wójt, a także jego pracownicy mają więc ogromny wpływ na realizację zasady subsydiarności, zgodnie z którą decyzje dotyczące obywateli powinny być podejmowane na szczeblach jak najniższych i jak najbliższych tym obywatelom. Audyt wewnętrzny usprawnia funkcjonowanie dwóch wskazanych powyżej płaszczyzn, ponadto jest przejawem realizacji zasady dobrej administracji publicznej. Wybór wszystkich trzech płaszczyzn jako przedmiotu analizy ma więc pokazać praktyczny wymiar wartości, jaką jest czas, a tym samym wskazać jego istotność w funkcjonowaniu urzędu gminy. Badanie zagadnienia zostało przeprowadzone w oparciu o literaturę naukową dotyczącą pojęcia czasu i czasu w prawie administracyjnym, a także analizę dokumentów z praktyki administracyjnej, tj. zarządzeń wójtów i regulaminów organizacyjnych urzędów gmin, oraz wyniki badań statystycznych. W celu lepszego zrozumienia zagadnienia zostały omówione definicje czasu, czasu w prawie administracyjnym, urzędu i urzędu gminy. Rezultatem przeprowadzonych analiz są konkluzje dotyczące rozwiązań prawnych zaproponowanych przez prawodawców w regulaminach pracy czy regulaminach organizacyjnych urzędów gmin, a także wnioski dotyczące modyfikacji czasu pracy pracowników na potrzeby urzędów.

W dniu 24 lutego 2022 r. Federacja Rosyjska dokonała ataku zbrojnego na terytorium Ukrainy, w wyniku czego doszło do wybuchu wojny i masowego napływu obywateli Ukrainy do Polski. W związku z tym konieczne stało się ustawowe uregulowanie spraw dotyczących uchodźców. Dokonano tego w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, wskazującej sposób świadczenia pomocy oraz postępowania w sprawach dotyczących obywateli Ukrainy, których pobyt na mocy powyższej ustawy uznaje się za legalny. Szerokie kompetencje przyznane przez ustawę niektórym podmiotom państwowym mogą wzbudzać wątpliwości. W opracowaniu omówiono zadania i uprawnienia przyznane na podstawie powyższej ustawy wojewodzie, analizując ich zasięg oraz oceniając ich celowość i racjonalność. Artykuł kończą propozycje de lege ferenda, których wprowadzenie pozwoliłoby usprawnić wykonywanie zadań dotyczących pomocy obywatelom Ukrainy przez wojewodę oraz rozwiać wątpliwości, jakie wzbudzają niektóre zapisy ustawy.

Celem prezentowanego artykułu jest analiza wpływu przepisów konstytucyjnych na funkcjonowanie samorządu zawodowego oraz ich późniejszego rozwijania w przepisach ustawowych. Autor poszukuje odpowiedzi na pytania, jakie rozwiązania konstytucyjne dotyczące samorządu zawodowego przyjęto w konstytucjach II i III RP, które z przepisów konstytucyjnych bardziej sprzyjały funkcjonowaniu samorządu i na jakie bariery natrafiał w swoim funkcjonowaniu samorząd w efekcie wprowadzania przepisów konstytucyjnych w II i w III RP. W tekście postawiono hipotezę, że przepisy konstytucyjne II RP w szerszym zakresie sprzyjały funkcjonowaniu samorządu zawodowego niż analogiczne przepisy w III RP, a żeby ją potwierdzić, wykorzystano metodę dogmatycznoprawną z zastosowaniem techniki analizy dokumentów wtórnych i pierwotnych.

Celem artykułu jest przedstawienie roli jednego z elementów ramowych kontroli zarządczej – informacja i komunikacja, który stanowi podstawę partycypacyjnego zarządzania w sektorze publicznym. Procesy komunikowania się są ważnym elementem partycypacji, a co za tym idzie narzędzia komunikacji należą do instrumentów zarządzania publicznego o charakterze partycypacyjnym. W opracowaniu wykorzystano metody analizy aktów obowiązującego prawa, standardów, źródeł, dokumentów, zaleceń i wytycznych Ministra Finansów z obszaru wdrażania kontroli zarządczej, których wyniki są rezultatem zastosowania metod indukcji i dedukcji opisowej. Efektem pracy jest potwierdzenie użyteczności i ważnej funkcji, jaką pełni informacja i komunikacja, a także zaprezentowanie ich przepływu w systemie kontroli zarządczej jako istotnego elementu partycypacji społecznej w jednostkach sektora finansów publicznych.

II Rzeczpospolita Polska implementowała w pierwszych latach niepodległości znaczącą część dorobku parlamentaryzmu zachodnioeuropejskiego w zakresie funkcji kontrolnej egzekutywy (rządu). O ile na Zachodzie uprawnienia kontrolne parlamentu w stosunku do rządu podlegały w większości regulacji prawnozwyczajowej, o tyle w Polsce i innych państwach odrodzonych lub powstałych w Europie po I wojnie światowej gros z nich stało się przedmiotem regulacji prawnopozytywnej na poziomie konstytucji, ustaw zwykłych i/lub regulaminów parlamentarnych. W Polsce w tym zakresie stosunkowo dużą rolę odgrywało prawo i zwyczaje kształtowane w drodze praktyki parlamentarnej. W okresie II Rzeczypospolitej obowiązywały następujące po sobie trzy systemy ustrojowo-konstytucyjne – tzw. Małej konstytucji z 1919 r., Konstytucji marcowej z 1921 r. (od grudnia 1922 r.) oraz Konstytucji kwietniowej z 1935 r. Kontrola rządu przez parlament rozwinięta była w najszerszym zakresie w okresie tzw. rządów parlamentarnych, tj. w latach 1919–1926. Po zamachu majowym rozpoczął się, widoczny głównie w obszarze praktyki ustrojowej i parlamentarnej, proces stopniowego ograniczania funkcji kontrolnej parlamentu, który znalazł swoje ostateczne określenie prawne w przepisach ustawy zasadniczej z kwietnia 1935 r. Funkcja kontrolna parlamentu sprawowana była zrazu przez Sejm Ustawodawczy, a następnie od końca 1922 r. przez Sejm i Senat (ten drugi w stosunkowo skromnym zakresie). Z uwagi na kryterium czasu podejmowania działań kontrolnych kontrolę parlamentarną rządu dzielono w doktrynie przedwojennej na wstępną i następną (następczą). Doktryna powojenna, w ślad za stanowiskiem sformułowanym w nauce niemieckiej w drugiej połowie XIX w., wyróżniła też kontrolę bieżącą. Realizacja funkcji kontrolnej parlamentu w II RP obejmowała bardzo bogaty katalog narzędzi (środków) oddziaływania na rząd. Doktryna przedwojenna porządkowała je według kryterium czasu podejmowania działań kontrolnych bądź ich celowości. Po II wojnie światowej, w oparciu o kryterium systemowe, wyróżniono zwykłe (debata plenarna nad polityką rządu, zapytania i interpelacje poselskie) oraz poszerzone (powoływanie stałych i nadzwyczajnych komisji parlamentarnych, posiadających m.in. kompetencje kontrolne lub śledcze) środki kontroli, a także ustawową kontrolę wstępną (uchwalanie budżetu, wyrażanie zgody na ratyfikacje umów międzynarodowych i wydawanie niektórych aktów administracyjnych), które to narzędzia są charakterystyczne dla systemów parlamentarnych zakładających przewagę parlamentu nad rządem. W innym ujęciu instrumenty kontroli parlamentarnej podzielono (na gruncie Konstytucji marcowej) na środki kontroli tradycyjne (interpelacje, komisje śledcze, absolutorium, kontrola długów państwa, zatwierdzanie czasowego ograniczenia praw i wolności obywatelskich) i wynikające z zasad parlamentarno-gabinetowej formy rządów (debata nad exposé premiera, zadawanie pytań, wysłuchiwanie przedstawicieli rządu na plenum i w komisjach, uchwalanie rezolucji) oraz na sankcje stosowane w wyniku kontroli (m.in. pociąganie rządu i poszczególnych ministrów do odpowiedzialności politycznej i konstytucyjnej). W doktrynie i praktyce parlamentarnej największe różnice zdań w odniesieniu do charakteryzowanej problematyki wywoływały i wywołują po dzień dzisiejszy, oprócz zagadnień systematyzujących, takie kwestie, jak: zakres i narzędzia wstępnej kontroli parlamentarnej, kontrola ustawodawstwa dekretowego, zakres i skutki interpelacji i zapytań parlamentarnych, nadzwyczajne komisje śledcze, odpowiedzialność polityczna i parlamentarna oraz konstytucyjna egzekutywy.

Artykuł porusza problematykę korelacji pomiędzy budżetem obywatelskim a procesem rewitalizacji na przykładzie rozwiązań przyjętych w Ostrowie Wielkopolskim, gdzie od 2019 r. budżet obywatelski wykorzystywany jest jako jedno z narzędzi rewitalizacji. Ostrów Wielkopolski był pierwszym polskim miastem, w którym zastosowano tego typu rozwiązania. W ramach realizowanego corocznie budżetu obywatelskiego wyodrębniona została tam kategoria zadań rewitalizacyjnych, w której dofinansowaniem objęte mogły być zgłoszone i wybrane przez mieszkańców projekty społeczne realizowane na obszarze rewitalizacji. W artykule zaprezentowano założenia oraz wyniki wdrażania rewitalizacyjnego budżetu obywatelskiego w Ostrowie Wielkopolskim, na podstawie których autorka dokonała analizy możliwości wykorzystania instytucji budżetu obywatelskiego w prowadzonym przez gminy kompleksowym procesie rewitalizacji.

Pojęcie zrównoważonego rozwoju, powstałe w drugiej połowie XX w. jako odpowiedź na narastający kryzys środowiskowy oraz nierówności między krajami tzw. północy a krajami południa, zostało inkorporowane do polskiego porządku prawnego jako jedna z naczelnych zasad ustrojowych oraz zasad prawa ochrony środowiska. Mimo pierwotnego ratio wyartykułowania zasady zrównoważonego rozwoju, jaką było m.in. ograniczenie najbardziej szkodliwych dla środowiskach przejawów działalności ludzkiej, w teorii i praktyce prawa służy ona raczej jako uzasadnienie realizacji przedsięwzięć mogących wywierać znaczący negatywny wpływ na środowisko, mimo przemawiających przeciwko takim działaniom argumentów z dziedziny ochrony środowiska, a jej funkcja jest marginalizowana. Wydaje się, że taka interpretacja nie jest prawidłowa. Zgodnie z obowiązującym prawem w dobie kryzysu klimatycznego nacisk powinien być położony głównie na limitującą funkcję zasady zrównoważonego rozwoju, a określone zgodnie z nią granice, w jakich działalność ludzi powinna być realizowana, mogą być obiektywnie, naukowo opisane. Granice te wyznacza zachowanie równowagi przyrodniczej oraz trwałość podstawowych procesów przyrodniczych, koniecznych do funkcjonowania społeczeństwa w szerszej perspektywie czasowej. Uznanie, że zasada zrównoważonego rozwoju powinna przede wszystkim ograniczać działalność ludzi i wzmacniać zasady ochrony środowiska, mogłaby przyczynić się do zapobiegania najgorszym skutkom kryzysu klimatycznego przez powstrzymanie się od realizacji inwestycji uniemożliwiających zatrzymanie globalnego ocieplenia na poziomie 1,5°C.

Rozdzielenie rodziców imigrantów – uchodźców z ich dziećmi jest zjawiskiem globalnym. Niniejsze badania koncentrują się na rozdzielaniu rodzin podczas podróży z krajów pochodzenia do krajów przyjmujących. Każdego roku Stany Zjednoczone przyjmują tysiące imigrantów z Ameryki Środkowej, którzy są segregowani w ramach polityki imigracyjnej „zero tolerancji” (ZTP). Ten sam problem dotyczy uchodźców, którzy próbują przekroczyć Morze Śródziemne, aby dostać się do Europy. Stany Zjednoczone i Unia Europejska opracowały przepisy i projekty ustaw, aby zapobiec tego rodzaju rozłąkom i wspierać ponowne połączenie rodzin. Kluczową kwestią jest traumatyczny wpływ separacji na poszczególnych członków rodziny. Dzieci doświadczają traumy, która wpływa na ich zdrowie psychiczne i fizyczne. Rodzice popadają w depresję, cierpią na zespół stresu pourazowego (PTSD), co może prowadzić nawet do samobójstw. Jedność rodziny chroni zatem życie dzieci i wspomaga integrację rodziny w krajach przyjmujących.

Prawo własności stanowi jedno z praw podstawowych objętych regulacją Unii Europejskiej. Wprawdzie unijny system prawny nie zawiera samej definicji własności, jednak poprzez zakreślenie w art. 17 ust. 1 Karty praw podstawowych UE granic ingerencji w to prawo wyznacza wyraźną i nieprzekraczalną granicę ustawodawstwom krajowym państw członkowskich UE co do zakresu ingerencji. Polski porządek prawny spełnia wymagania wynikające z art. 17 ust. 1 Karty, gwarantując właścicielowi zarówno zakres kształtowania prawa własności aż do granic naruszenia jego istoty, jak i możliwość wywłaszczenia tylko dla celów publicznych i za słusznym odszkodowaniem. Dokonywana przez sądy administracyjne zarówno restrykcyjna wykładnia celu publicznego, jak i przestrzeganie ustalania słusznego odszkodowania w pełni mieści się w granicach regulacji art. 17 ust. 1 i art. 52 ust. 1 Karty. Nie zawsze słuszne odszkodowanie będzie stanowiło pełne odszkodowanie, co jednak nie jest sprzeczne z prawem unijnym. Rolą polskich sądów administracyjnych jest przestrzeganie postanowień Karty praw podstawowych w zakresie zapewnienia właścicielom należytej ochrony ich prawa własności, jak i dokonywanie oceny, czy krajowe ustawodawstwo nie jest z postanowieniami tej Karty sprzeczne. W przypadku uznania, że konkretny przepis ustawowy narusza treść np. art. 17 ust. 1 Karty, sądy administracyjne powinny, powołując się na zasadę pierwszeństwa pierwotnego prawa unijnego, stosować przepisy Karty praw podstawowych.

Szczególnymi czynnościami śledczymi są środki ante delictum, wprowadzone w Republice Macedonii Północnej w ramach ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu karnym w 2004 r. Hipoteza wyjściowa niniejszego opracowania dotyczy nienaruszalności poszanowania praw człowieka w trakcie realizacji szczególnych czynności śledczych, stanowiących fundament zreformowanego funkcjonowania sektora bezpieczeństwa zgodnie z zasadami dobrego rządzenia. Dodatkową zmienną w odniesieniu do hipotezy jest to, że arbitralność i/lub nadużycie zastosowania specjalnych środków dochodzeniowych może podważyć ochronę podstawowych wartości. Metodologia zastosowana przy tworzeniu niniejszego opracowania ma charakter zarówno jakościowy, jak i ilościowy, zawiera ono bowiem analizę krajowych ram prawnych i norm międzynarodowych, interpretację wytycznych i podręczników do wykonywania specjalnych czynności dochodzeniowych przez odpowiednie instytucje, porównanie, a także pomiar trendów w stosowaniu omawianych środków.

W opracowaniu przeanalizowano najnowsze orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w zakresie praworządności odnoszące się do Polski, Węgier i Rumunii. Poprzez analizę argumentów stron i stanowisk sądów spróbowano ustalić związek pomiędzy przełomowymi wyrokami a zmianami w ustawodawstwie karnym i postępowaniu karnym. Zdaniem autorów wyroki w sprawach Polski, Węgier i Rumunii stanowią inkrementalną odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości na dostrzeżony proces odchodzenia od rządów prawa, który postrzegany jest jako zagrożenie zarówno dla wartości UE na poziomie wspólnotowym, jak i dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w zapobieganiu korupcji na poziomie krajowym. Uważa się, że zjawisko odchodzenia od rządów prawa pojawiło się najpierw na Węgrzech, a następnie rozszerzyło się na Polskę, jednak poważne przypadki występowały również w Rumunii.

Przedmiotem opracowania jest analiza zmian doręczeń elektronicznych w postępowaniu administracyjnym dokonana w następstwie wejścia w życie z dniem 5 października 2021 r. większości przepisów ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych, w tym nowelizujących przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przedstawiono założenia nowego systemu e-doręczeń, wskazując na zasady doręczeń elektronicznych oraz podstawowe pojęcia i instytucje wprowadzane przez ustawodawcę (adres do doręczeń elektronicznych, skrzynka doręczeń, publiczna i kwalifikowana usługa rejestrowanego doręczenia elektronicznego, publiczna usługa hybrydowa, podmioty publiczne i niepubliczne). Następnie omówiono zmiany Kodeksu postępowania administracyjnego, wskazując w szczególności na nowe ujęcie zasady pisemności oraz dyrektywy w zakresie sposobu doręczeń. W podsumowaniu przedstawiono ocenę wprowadzanej transformacji e-doręczeń w postępowaniu administracyjnym.  

W artykule poruszone zostały kwestie bezzałogowych statków powietrznych, czyli dronów, w kontekście jednego z praw podstawowych – prawa do prywatności. Skupiono się w nim głównie na dronach wykorzystywanych do celów rozrywkowych. Pierwsza część artykułu stanowi wprowadzenie w zagadnienie prywatności na kanwie prawa Unii Europejskiej oraz polskiego ustawodawstwa, a także analizę problemu w świetle wartości Karty praw podstawowych UE. W dalszej części autorka poszukuje odpowiedzi na pytania, czym są bezzałogowe statki powietrze, w jaki sposób korzystanie z nich jest uregulowane prawnie oraz – przede wszystkim – czy współcześnie prywatność obywateli może być w jakiś sposób zagrożona przez wykorzystywanie dronów. Następnie przechodzi do rozważań na temat możliwych naruszeń, w tym również w aspekcie ochrony danych osobowych. Zakończenie to zwięzłe podsumowanie poruszonej tematyki oraz zestawienie wyników analizy z gwarancjami wynikającymi z Karty praw podstawowych UE.

Wybuch globalnego kryzysu finansowego w 2007 r. obnażył liczne konstrukcyjne wady w architekturze strefy euro. Z dzisiejszej perspektywy wiadomo, że bez szybkich działań wykraczających poza ramy prawne Traktatów i kompetencje organów unijnych, strefa euro najprawdopodobniej by upadła. Te wady konstrukcyjne są powoli usuwane poprzez wdrażanie „niekonwencjonalnych” polityk monetarnych prowadzonych przez Europejski Bank Centralny, a także przez nowe narzędzia instytucjonalne, których celem jest zwiększenie koordynacji polityk gospodarczych i nadzoru nad kondycją finansową poszczególnych krajów członkowskich strefy euro. Wraz z tymi zmianami pojawiły się zasadnicze pytania o legitymizację reform przeprowadzanych w warunkach nadzwyczajnych. Stan wyjątkowy został odwołany, ale pytania o legitymizację nowych kompetencji i metod w nadzorowaniu strefy euro pozostawiają wątpliwości co do ich zgodności z zasadami demokracji i poszanowania praw podstawowych. Celem artykułu jest przedstawienie wyzwań związanych z aktualnym i postulowanym kształtem reform strefy euro, widzianych przez pryzmat europejskich wartości fundamentalnych, czyli demokracji i praw człowieka.

Przedmiotem artykułu jest problem praworządności rozważany z perspektywy Unii Europejskiej oraz Rzeczpospolitej Polskiej jako państwa członkowskiego tej organizacji. Zasada praworządności uznawana jest za jeden z fundamentów funkcjonowania UE i poszczególnych państw członkowskich. Ustalenie treści tego pojęcia rodzi trudności związane z brakiem jego legalnej definicji, pomocne może być jednak odwołanie się do ustaleń teorii prawa dotyczących rozróżnienia formalnego i materialnego rozumienia tej zasady. Na poziomie Unii Europejskiej widoczne jest dodatkowo odwoływanie się do innych pojęć, również opisujących problematykę przestrzegania prawa przez organy władzy. Istotne znaczenie dla ustalenia treści pojęcia praworządności mają nie tylko akty prawa unijnego, ale również orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości. Podobne problemy występują na poziomie krajowym. Dodatkowym źródłem kontrowersji jest odmienne podejście władz RP do sposobu rozumienia praworządności, a zwłaszcza kwalifikowania działań władzy publicznej, które napotykają zarzut naruszania tej zasady. Celem analizy jest zarówno ustalenie przyczyn takiego stanu, jak i zaproponowanie możliwych rozwiązań wynikających z niego problemów.

Demokracja jest najstarszą z wartości w cywilizowanym świecie. Bez niej nie może być mowy o praworządności, ochronie praw człowieka czy o niedyskryminacji. Demokracja realizuje się poprzez prawo, a naruszenie praworządności zawsze wywołuje w niej uszczerbek i uruchamia mechanizm odpowiedzialności, mający celu ocenę działań rządzących bezpośrednio w odniesieniu do standardu demokratycznego (accountability). Standard ten wyraża się i mierzy poprzez stopień zaufania, które organy sprawujące władzę wzbudzają po stronie jednostki (obywatela) w społeczeństwie demokratycznym. Im zaufanie jest silniejsze, tym standardy demokratyczne są wyższe, a ochrona prawna staje się silniejsza. Konstytucyjny standard demokratyczny w UE jest zatem pochodną standardu skutecznej ochrony prawnej, którą zapewniają niezależne sądy. Niezależność sądów jest kluczowym elementem odpowiedzialności demokratycznej, gdyż buduje w społeczeństwie zaufanie do sądów jako do organów władzy, zaufanie wzmacnia zaś odpowiedzialność demokratyczną. Będąc członkiem unijnej wspólnoty, nie sposób tej odpowiedzialności uniknąć, a standard demokracji dla państwa w UE nie może pozostawać wyłącznie na poziomie krajowym.

Zasada pierwszeństwa prawa Unii Europejskiej jest jedną z najważniejszych, a jednocześnie najbardziej spornych zasad tego prawa. Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości wskazujące na bezwzględny prymat prawa unijnego, nawet przed normami krajowymi rangi konstytucyjnej, nie znajduje bezwzględnej akceptacji wśród państw członkowskich. Kwestionują je zwłaszcza sądy konstytucyjne, które chcą zachować status sądu ostatniego słowa, zastrzegając sobie prawo do oceny zgodności prawa unijnego z konstytucją co najmniej pod kątem praw podstawowych, działania w granicach kompetencji powierzonych i ochrony nienaruszalnej tożsamości konstytucyjnej. Ostatnio coraz częściej pojawiają się wyroki sądów konstytucyjnych, które odmawiają stosowania prawa unijnego, przy czym zarzuty wobec zasady pierwszeństwa mają nierzadko podłoże finansowe lub polityczne. Odejście od zasady pierwszeństwa, mające charakter wyjątku, jak w przypadku czeskim, niemieckim czy duńskim, w niektórych przypadkach, zwłaszcza Polski, staje się regułą, pozwalającą pod przykrywką zachowania tożsamości konstytucyjnej na obniżenie standardu ochrony prawnej wynikającej z przepisów unijnych.

Artykuł stanowi próbę zmierzenia się ze złożonymi relacjami pomiędzy ideologią a prawami człowieka poprzez odniesienie się do dwóch interesujących tekstów na temat ideologii oraz scharakteryzowania pewnych dyskursywnych metod, według których prawa człowieka mogą funkcjonować jako ideologia. W ten sposób autor chce postawić kilka ważnych pytań co do dalszych badań dotyczących sposobów, w jakie dyskurs praw człowieka może mieć różne ideologiczne zastosowania i funkcje.

Artykuł stanowi refleksję o tym, jak niedostrzegane i bagatelizowane na co dzień zjawisko korupcji ma w konsekwencji zgubny wpływ na fundamenty budowanej przez lata Unii Europejskiej. Obecnie jest to poważne wyzwanie i zagrożenie dla projektu integracyjnego, który z powodu trwającej pandemii COVID-19 doświadcza kolejnego kryzysu. Autorka rozpoczyna rozważania od zarysowania początków europejskiej integracji i jej następstw, poprzez zwrócenie uwagi na kwestię jednolitości tworzenia i stosowania prawa wspólnotowego w warunkach multicentryzmu, a przede wszystkim ukazanie konsekwencji korupcji, które stawiają Europę w sytuacji powinności, a zarazem obowiązku ochrony praw podstawowych i demokracji. Następnie analizuje stanowiska ekspertów, opinie obywateli oraz wyniki badań organizacji międzynarodowych, powołuje się także na rezultaty badań własnych dotyczących polskiej rzeczywistości korupcyjnej widzianej oczami młodych Polaków. W części końcowej wskazuje kluczowe decyzje podejmowane na szczeblu Unii Europejskiej i rekomendowane przez jej organy środki zaradcze, które mają przeciwdziałać problemowi.

Obecne wyzwania dyplomacji ekonomicznej czynią jeszcze bardziej pilną potrzebę opracowania skutecznych regulacji w zakresie praw człowieka, angażujących nie tylko demokratycznie wybrane rządy, ale także podmioty spoza struktury organów państwa, takie jak społeczeństwo obywatelskie, władze lokalne (metropolie wyprzedzają w tym zakresie wiele państw), przedsiębiorstwa czy uczelnie. W artykule skupiono się na trzech problemach dotyczących wrażliwych związków dyplomacji gospodarczej z ochroną praw człowieka:
– nowym przesunięciu siły ekonomicznej i handlowej z północno-zachodnich krajów rozwiniętych na południowo-wschodnie gospodarki wschodzące, z poważnymi deficytami w funkcjonowaniu instytucji demokratycznych, ale z szybko powstającą klasą średnią, z poważnymi ambicjami do zmian (w pozytywnym i negatywnym kierunku),
– „bezpieczeństwie energetycznym”, co uwidoczniła rosyjska zbrojna interwencja na Ukrainie,
– sankcjach gospodarczych, niewłaściwe zaprojektowanie i wdrożenie polityki sankcji często bowiem oznacza, że nie przynoszą one pożądanych rezultatów, stwarzają natomiast zagrożenie dla praw człowieka. 
Jak zatem prowadzenie nowoczesnej dyplomacji ekonomicznej (promowanie eksportu i inwestycji za granicą, pozyskiwanie BIZ, negocjacje pomocowe i handlowe, ale także wspieranie funkcjonowania innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego) może nie tylko pomóc w ochronie praw człowieka, ale także być szansą o dużym zasięgu strategicznym i wielkiej wartości społecznej? Zastosowanie kryteriów oceny praw człowieka w dyplomacji ekonomicznej, przy pomocy rozwiązań wynikających z doświadczeń polityki i technologii, powinno być przedmiotem zainteresowania społeczeństw w systemach demokratycznych. Wyniki badań będą mogły być wzięte pod uwagę przez decydentów politycznych, dążących do stworzenia odpowiednich zasad dyplomacji ekonomicznej kształtowanych przez demokratyczne wartości europejskie i respektowanie praw człowieka.

Celem opracowania jest ukazanie szans rozwoju społeczeństwa obywatelskiego w Unii Europejskiej. Do oszacowania możliwości realizacji tej idei zastosowano wyniki badań prowadzonych w ramach Indeksu Demokracji oraz Indeksu Równości Płci. Autorzy zasta- nawiają się, czym jest społeczeństwo obywatelskie i jak należy je postrzegać, prezentując rozmaite tradycje definicyjne i dokonując przeglądu definicji tego terminu. W drugiej części artykułu analizie poddano wyniki, jakie poszczególne państwa europejskie osiągnęły w obu branych pod uwagę indeksach. Pozwala ona na wysunięcie wniosków dotyczących integracji europejskiej w kontekście wartości, które powinny być kultywowane w celu wzmocnienia społeczeństwa obywatelskiego.

Proces tworzenia kadr menedżerów nie był jednolity, można go więc periodyzować. Profesjonalizacja zarządzania początkowo obejmowała poszczególne gałęzie przemysłu, a następnie inne działy gospodarki. Pojawiły się poglądy, że umiejętności kierownicze, takie jak dobór kadr, motywowanie czy rozwiązywanie problemów przywództwa, osiąga się zarówno przez doświadczenie praktyczne, jak i w drodze opanowania teorii zarządzania. Dostrzegano nową rolę społeczną tworzącej się grupy menedżerów. Model Nowego Zarządzania Publicznego zawiera propozycje dotyczące zmian systemu sprawowania władzy. D. Osborn i T. Gaebert przedstawili dziesięć nowych zasad, którymi współcześni decydenci powinni kierować się, sprawując władzę. Jest on często krytykowany, ale niezaprzeczalnie stanowi kodeks racjonalnego postępowania dla pracowników zatrudnionych w administracji państwowej. Koncepcja NZP zakłada: nowe podejście do odbiorcy usług publicznych (oddzielenie klienta od dostawcy lub kontrahenta usług, uświadomienie sobie faktu, że społeczeństwo to klient); wprowadzenie mechanizmu quasi-rynkowego (kontraktowanie usług, regulowanie procesu dostarczania usług); generowanie oszczędności i dochodów, kontrolę wyników; nową politykę płacową; oddzielenie procesów zarządzania od czynności politycznych. Aby przyczynić się do sukcesu organizacji, menedżerowie mogą instynktownie skupić się na: budowaniu optymalnej strategii biznesowej, zatrudnianiu najlepszych pracowników, wykorzystywaniu najpełniejszej wiedzy, usprawnieniu procesów biznesowych, „wyciskaniu” wydajności ze swojej organizacji, reagowaniu na wymagania rynku. Menedżerowie pełnią wiele funkcji: przywódcy, lidera, administratora, kontrolera, planisty, koordynatora, mediatora, motywatora i doradcy.