Artykuł przedstawia doświadczenia Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni w zakresie upowszechniania zasad ochrony dóbr kultury w ramach międzynarodowego prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych (MPHKZ). Autorka dokonała przeglądu działalności edukacyjnej, naukowej i popularyzatorskiej AMW w obszarze MPHKZ. Poza tradycyjnym upowszechnianiem zasad ochrony dóbr kultury w ramach kształcenia z MPHKZ (w tym członków Sił Zbrojnych RP) AMW może się dodatkowo poszczycić dwoma własnymi przedsięwzięciami naukowymi, mającymi wymiar unikatowy w obrębie kraju: coroczną konferencją MPH (14 edycji) i rocznikiem Międzynarodowe Prawo Humanitarne (11 tomów). W latach 2020–2022 AMW wzięła udział w grancie EOG poświęconym wielosektorowym wyzwaniom ochrony dziedzictwa kultury na wypadek kryzysu lub wojny. W jego wyniku wydano nakładem Wydawnictwa Akademickiego AMW cztery publikacje pod zbiorczym tytułem Ochrona dóbr kultury w sytuacjach kryzysowych i konfliktach zbrojnych (dwutomowa monografia, kazusy i instrukcje oraz zbiory krajowych i międzynarodowych tekstów źródłowych) oraz opracowano interdyscyplinarny program studiów podyplomowych w powyższym obszarze. W lipcu 2022 roku przedmiotowe studia zostały utworzone na Akademii. Obecnie trwają prace nad pozyskaniem środków na realizację kolejnych projektów służących doskonaleniu krajowego systemu ochrony dóbr kultury w sytuacji szczególnych zagrożeń, w tym konfliktu zbrojnego.

Celem artykułu jest omówienie wybranych zagadnień dotyczących sposobów ochrony zabytków oraz zabezpieczenia dziedzictwa kulturowego z uwzględnieniem szczególnego miejsca, jakie zajmuje Międzyuczelniany Instytut Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki na polskiej i światowej ,,mapie” konserwatorskiej. Instytut ten nie tylko dysponuje najlepszym sprzętem oraz wysokiej klasy konserwatorami, ale posiada Pogotowie Konserwatorskie, które jest unikatowym, mobilnym laboratorium wyposażonym w sprzęt i aparaturę opartą na najnowszych technologiach. Niniejsza publikacja omawia wybrane zagadnienia dotyczące ochrony zabytków w kontekście zarówno obowiązujących regulacji prawnych, działalności Instytutu Konserwacji, jak i szerokiej współpracy organów władzy państwowej, instytucji naukowych, różnego rodzaju organizacji i formacji, ze szczególnym uwzględnieniem Państwowej Straży Pożarnej.

Obiekty dziedzictwa kulturowego w Polsce, do których zaliczmy muzea, pełnią misję kulturalno-oświatową. Ich społeczny charakter i powszechna dostępność nakazują zwrócić uwagę na aspekt ich bezpieczeństwa również w kontekście wizyt organów władzy Rzeczpospolitej Polskiej i delegacji państw obcych przebywających na terenie naszego kraju. Zapewnienie bezpieczeństwa osobom ustawowo objętym ochronie to zakres zadań Służby Ochrony Państwa, które są wykonywane przy zastosowaniu form działania oraz form i metod ochrony. Ich dobór opiera się na wynikach przeprowadzonych analiz zagrożeń bezpieczeństwa. Realizacja zabezpieczeń wobec organów władzy przebywających na terenach muzeów wymaga współdziałania Służby Ochrony Państwa z wewnętrznymi służbami ochrony w celu optymalnego zapewnienia im bezpieczeństwa.

Budynki archiwalne coraz częściej są konstruowane w sposób, który pomaga redukować zużycie energii. Dotyczy to w głównej mierze repozytoriów, ale w niektórych przypadkach ma też odniesienie do innych części funkcjonalnych archiwum. Przez wybór proekologicznych rozwiązań archiwa redukują swoją zależność od instalacji technicznych i w ten sposób uzyskują większe bezpieczeństwo użytkowania budynku, a ponadto obniżają koszty funkcjonowania przez redukcję zużycia energii. Budynek archiwum powinien być właściwie przygotowany do długoterminowego przechowywania materiałów archiwalnych. Musi także spełniać wymogi stawiane przyjaznej instytucji publicznej, dobrze przygotowanej do obsługi i zaspokajania różnorodnych potrzeb użytkowników w zakresie działalności prowadzonej przez archiwa państwowe. Pełnione funkcje mają wpływ na jego konstrukcję, wyposażenie oraz zastosowane instalacje, technologie i rozwiązania funkcjonalne. Na stan zachowania zbiorów gromadzonych, przechowywanych i udostępnianych w archiwach mają wpływ bardzo różne czynniki, w dużym stopniu zależy on od warunków wewnętrznego środowiska, w którym zbiory te są przechowywane, ale również od zastosowanych rozwiązań funkcjonalnych, architektonicznych czy konstrukcyjnych. Przykładem nowoczesnego budynku archiwalnego, nawiązującego w zakresie ww. rozwiązań do najlepszych przykładów obiektów przeznaczonych do zabezpieczania zasobów archiwalnych wybudowanych w Europie, jest Archiwum Narodowe w Krakowie.

Oszczędzanie energii leży w żywotnym interesie ekonomicznym instytucji przechowujących zasoby dziedzictwa kultury. Ważną rolę odgrywają również wymogi zrównoważonego rozwoju kładące nacisk na ograniczanie emisji dwutlenku węgla. W 2020 roku oddano do użytku segment magazynowy w nowej siedzibie Archiwum Narodowego w Krakowie, łączący energooszczędność z wysoką jakością ochrony zbiorów. Obiekt ma osiem kondygnacji i pomieści docelowo 70 000 metrów bieżących akt. Jest wyodrębnioną strukturą, w której nie ma stałych stanowisk pracy, a w znacznym stopniu pasywną stabilizację optymalnego dla zbiorów mikroklimatu zapewniono przez przemyślane rozwiązania budowlane: dobrą izolację termiczną i wysoką szczelność przegród zewnętrznych oraz wykonanie powierzchni architektonicznych z porowatych materiałów budowlanych o dobrej zdolność do wymiany pary wodnej. Przeprowadzone pomiary pokazały, że temperatura we wnętrzu magazynu podążała za rocznym cyklem zmian temperatury na zewnątrz, osiągając w lutym 2021 roku wartość najniższą, między 11 a 14 oC w zależności od kondygnacji. Przez większość część roku – od października do czerwca – wilgotność względna utrzymywała się samoistnie na optymalnym poziomie około 50% z niewielkimi fluktuacjami krótkookresowymi. W porze letniej powietrze jest osuszane przez efektywne energetycznie urządzenia osuszające. Suche warunki i niska temperatura przez większą część roku ograniczają szybkość degradacji chemicznej obiektów archiwalnych.

Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na dwa typy zagrożeń coraz częściej obecnych w muzeach. Pierwsza grupa zagrożeń stanowi współcześnie przedmiot wielu publikacji i rozważań naukowych, politycznych i społecznych – zmiany klimatyczne powodują bowiem nie tylko zagrożenie życia ludzi i destrukcję naturalnego środowiska czy migracje, w tym kulturowe, ale także zmieniają metody ochrony dziedzictwa praktykowane dotychczas. Zmiany te są możliwe między innymi dzięki stosowaniu zaawansowanych technologii coraz częściej sterowanych sztuczną inteligencją, których zadaniem jest interpretacja tzw. wielki danych (big data). Wdrożenie skomplikowanych programów podejmujących decyzję i wpływających na interpretację uzyskanych informacji, choć ma bardzo istotne znaczenie ochronne, budzi także coraz częściej obawy, tym bardziej, że w procesie ich przetwarzania dochodzi czasem do aktów celowego naruszenia systemu lub kradzieży danych cyfrowych (hacking). Muzea dokumentujące cyfrowe dziedzictwo są nadto narażone na celową (w drodze kradzieży lub manipulacji i fałszowania informacji) bądź przypadkową utratę danych o obiektach i otoczeniu, co może zagrażać dziedzictwu, którym się opiekują zarówno w małej, jak i wielkiej skali. Spostrzeżenia zawarte w artykule mogą służyć do podjęcia w przyszłości kolejnych kroków: sprecyzowania i analizy ryzyk dla danej instytucji, co powinno być wykonywane z uwzględnieniem specyfiki muzeum i charakteru zbiorów. 

Wpływ pandemii COVID-19 na sektor kultury na całym świecie był bardzo silny. Od samego początku stało się jasne, że zmiany wynikające z wprowadzonych ograniczeń nie pozostaną obojętne dla działalności muzeów i galerii. Według przewidywań UNESCO z maja 2020 roku 10% muzeów dotkniętych skutkami pandemii miało nie zostać ponownie otwartych. To dotyczyło ogromnej liczby 8 550 muzeów, które mogły nigdy się nie otworzyć. Zderzenie instytucji kultury z nową rzeczywistością określono jako „dramatyczne” i nazwano „szokiem kulturowym”. Muzea musiały szybko zareagować na niespodziewane wydarzenia. COVID-19 uwypuklił wiele słabości organizacyjnych i infrastrukturalnych całego sektora. Jedną z nich była nieobecność lub jedynie niewielka obecność muzeów w sieci internetowej. Tymczasem to właśnie internet, w obliczu „przymusowego zamknięcia” budynków użyteczności publicznej, stał się jedynym możliwym kanałem pozwalającym na zachowanie ciągłości działalności w zakresie upubliczniania zbiorów. W wyniku przekształcenia wielu zaplanowanych wcześniej wydarzeń kulturalnych w ich wersje wirtualne cyfrowa tranzycja muzeów wydaje się głównym skutkiem oddziaływania pandemii na instytucje muzealne na polu ich kulturotwórczej działalności..

Przedmiotem niniejszego opracowania jest bezpieczeństwo i rola medyków systemu opieki zdrowotnej w Polsce na przykładzie pandemii COVID-19. W kontekście omawianego bezpieczeństwa zwrócono szczególną uwagę na aspekt personalny odnoszący się w tym przypadku do konkretnej grupy zawodowej z powodu utrudnień, jakimi były: braki sprzętowe, niejasne procedury, zatajanie informacji czy też społeczny ostracyzm. Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa personalnego medyków, którzy podczas pandemii w szczególny sposób byli narażeni nie tylko na potencjalne zakażenie, ale również na obciążenie psychologiczne i fizyczne wynikające z nakładu pracy czy niesprzyjającego odbioru społecznego. Kwestie poruszone w niniejszym artykule stanowią jedynie wprowadzenie do szeroko rozumianej problematyki bezpieczeństwa personelu medycznego w czasie wykonywania procedur medycznych. Prowadzone obserwacje oraz zdobyte doświadczenie pozwoliły na przedstawienie w artykule najważniejszych aspektów pracy personelu medycznego w związku z pandemią COVID-19, z naciskiem na pierwsze tygodnie występowania wirusa SARS-CoV-2 w Polsce.

Artykuł przedstawia doświadczenia Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni w zakresie upowszechniania zasad ochrony dóbr kultury w ramach międzynarodowego prawa humanitarnego konfliktów zbrojnych (MPHKZ). Autorka dokonała przeglądu działalności edukacyjnej, naukowej i popularyzatorskiej AMW w obszarze MPHKZ. Poza tradycyjnym upowszechnianiem zasad ochrony dóbr kultury w ramach kształcenia z MPHKZ (w tym członków Sił Zbrojnych RP) AMW może się dodatkowo poszczycić dwoma własnymi przedsięwzięciami naukowymi, mającymi wymiar unikatowy w obrębie kraju: coroczną konferencją MPH (14 edycji) i rocznikiem Międzynarodowe Prawo Humanitarne (11 tomów). W latach 2020–2022 AMW wzięła udział w grancie EOG poświęconym wielosektorowym wyzwaniom ochrony dziedzictwa kultury na wypadek kryzysu lub wojny. W jego wyniku wydano nakładem Wydawnictwa Akademickiego AMW cztery publikacje pod zbiorczym tytułem Ochrona dóbr kultury w sytuacjach kryzysowych i konfliktach zbrojnych (dwutomowa monografia, kazusy i instrukcje oraz zbiory krajowych i międzynarodowych tekstów źródłowych) oraz opracowano interdyscyplinarny program studiów podyplomowych w powyższym obszarze. W lipcu 2022 roku przedmiotowe studia zostały utworzone na Akademii. Obecnie trwają prace nad pozyskaniem środków na realizację kolejnych projektów służących doskonaleniu krajowego systemu ochrony dóbr kultury w sytuacji szczególnych zagrożeń, w tym konfliktu zbrojnego.

Celem artykułu jest omówienie wybranych zagadnień dotyczących sposobów ochrony zabytków oraz zabezpieczenia dziedzictwa kulturowego z uwzględnieniem szczególnego miejsca, jakie zajmuje Międzyuczelniany Instytut Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki na polskiej i światowej ,,mapie” konserwatorskiej. Instytut ten nie tylko dysponuje najlepszym sprzętem oraz wysokiej klasy konserwatorami, ale posiada Pogotowie Konserwatorskie, które jest unikatowym, mobilnym laboratorium wyposażonym w sprzęt i aparaturę opartą na najnowszych technologiach. Niniejsza publikacja omawia wybrane zagadnienia dotyczące ochrony zabytków w kontekście zarówno obowiązujących regulacji prawnych, działalności Instytutu Konserwacji, jak i szerokiej współpracy organów władzy państwowej, instytucji naukowych, różnego rodzaju organizacji i formacji, ze szczególnym uwzględnieniem Państwowej Straży Pożarnej.

Obiekty dziedzictwa kulturowego w Polsce, do których zaliczmy muzea, pełnią misję kulturalno-oświatową. Ich społeczny charakter i powszechna dostępność nakazują zwrócić uwagę na aspekt ich bezpieczeństwa również w kontekście wizyt organów władzy Rzeczpospolitej Polskiej i delegacji państw obcych przebywających na terenie naszego kraju. Zapewnienie bezpieczeństwa osobom ustawowo objętym ochronie to zakres zadań Służby Ochrony Państwa, które są wykonywane przy zastosowaniu form działania oraz form i metod ochrony. Ich dobór opiera się na wynikach przeprowadzonych analiz zagrożeń bezpieczeństwa. Realizacja zabezpieczeń wobec organów władzy przebywających na terenach muzeów wymaga współdziałania Służby Ochrony Państwa z wewnętrznymi służbami ochrony w celu optymalnego zapewnienia im bezpieczeństwa.

Budynki archiwalne coraz częściej są konstruowane w sposób, który pomaga redukować zużycie energii. Dotyczy to w głównej mierze repozytoriów, ale w niektórych przypadkach ma też odniesienie do innych części funkcjonalnych archiwum. Przez wybór proekologicznych rozwiązań archiwa redukują swoją zależność od instalacji technicznych i w ten sposób uzyskują większe bezpieczeństwo użytkowania budynku, a ponadto obniżają koszty funkcjonowania przez redukcję zużycia energii. Budynek archiwum powinien być właściwie przygotowany do długoterminowego przechowywania materiałów archiwalnych. Musi także spełniać wymogi stawiane przyjaznej instytucji publicznej, dobrze przygotowanej do obsługi i zaspokajania różnorodnych potrzeb użytkowników w zakresie działalności prowadzonej przez archiwa państwowe. Pełnione funkcje mają wpływ na jego konstrukcję, wyposażenie oraz zastosowane instalacje, technologie i rozwiązania funkcjonalne. Na stan zachowania zbiorów gromadzonych, przechowywanych i udostępnianych w archiwach mają wpływ bardzo różne czynniki, w dużym stopniu zależy on od warunków wewnętrznego środowiska, w którym zbiory te są przechowywane, ale również od zastosowanych rozwiązań funkcjonalnych, architektonicznych czy konstrukcyjnych. Przykładem nowoczesnego budynku archiwalnego, nawiązującego w zakresie ww. rozwiązań do najlepszych przykładów obiektów przeznaczonych do zabezpieczania zasobów archiwalnych wybudowanych w Europie, jest Archiwum Narodowe w Krakowie.

Oszczędzanie energii leży w żywotnym interesie ekonomicznym instytucji przechowujących zasoby dziedzictwa kultury. Ważną rolę odgrywają również wymogi zrównoważonego rozwoju kładące nacisk na ograniczanie emisji dwutlenku węgla. W 2020 roku oddano do użytku segment magazynowy w nowej siedzibie Archiwum Narodowego w Krakowie, łączący energooszczędność z wysoką jakością ochrony zbiorów. Obiekt ma osiem kondygnacji i pomieści docelowo 70 000 metrów bieżących akt. Jest wyodrębnioną strukturą, w której nie ma stałych stanowisk pracy, a w znacznym stopniu pasywną stabilizację optymalnego dla zbiorów mikroklimatu zapewniono przez przemyślane rozwiązania budowlane: dobrą izolację termiczną i wysoką szczelność przegród zewnętrznych oraz wykonanie powierzchni architektonicznych z porowatych materiałów budowlanych o dobrej zdolność do wymiany pary wodnej. Przeprowadzone pomiary pokazały, że temperatura we wnętrzu magazynu podążała za rocznym cyklem zmian temperatury na zewnątrz, osiągając w lutym 2021 roku wartość najniższą, między 11 a 14 oC w zależności od kondygnacji. Przez większość część roku – od października do czerwca – wilgotność względna utrzymywała się samoistnie na optymalnym poziomie około 50% z niewielkimi fluktuacjami krótkookresowymi. W porze letniej powietrze jest osuszane przez efektywne energetycznie urządzenia osuszające. Suche warunki i niska temperatura przez większą część roku ograniczają szybkość degradacji chemicznej obiektów archiwalnych.

Celem artykułu jest zwrócenie uwagi na dwa typy zagrożeń coraz częściej obecnych w muzeach. Pierwsza grupa zagrożeń stanowi współcześnie przedmiot wielu publikacji i rozważań naukowych, politycznych i społecznych – zmiany klimatyczne powodują bowiem nie tylko zagrożenie życia ludzi i destrukcję naturalnego środowiska czy migracje, w tym kulturowe, ale także zmieniają metody ochrony dziedzictwa praktykowane dotychczas. Zmiany te są możliwe między innymi dzięki stosowaniu zaawansowanych technologii coraz częściej sterowanych sztuczną inteligencją, których zadaniem jest interpretacja tzw. wielki danych (big data). Wdrożenie skomplikowanych programów podejmujących decyzję i wpływających na interpretację uzyskanych informacji, choć ma bardzo istotne znaczenie ochronne, budzi także coraz częściej obawy, tym bardziej, że w procesie ich przetwarzania dochodzi czasem do aktów celowego naruszenia systemu lub kradzieży danych cyfrowych (hacking). Muzea dokumentujące cyfrowe dziedzictwo są nadto narażone na celową (w drodze kradzieży lub manipulacji i fałszowania informacji) bądź przypadkową utratę danych o obiektach i otoczeniu, co może zagrażać dziedzictwu, którym się opiekują zarówno w małej, jak i wielkiej skali. Spostrzeżenia zawarte w artykule mogą służyć do podjęcia w przyszłości kolejnych kroków: sprecyzowania i analizy ryzyk dla danej instytucji, co powinno być wykonywane z uwzględnieniem specyfiki muzeum i charakteru zbiorów. 

Wpływ pandemii COVID-19 na sektor kultury na całym świecie był bardzo silny. Od samego początku stało się jasne, że zmiany wynikające z wprowadzonych ograniczeń nie pozostaną obojętne dla działalności muzeów i galerii. Według przewidywań UNESCO z maja 2020 roku 10% muzeów dotkniętych skutkami pandemii miało nie zostać ponownie otwartych. To dotyczyło ogromnej liczby 8 550 muzeów, które mogły nigdy się nie otworzyć. Zderzenie instytucji kultury z nową rzeczywistością określono jako „dramatyczne” i nazwano „szokiem kulturowym”. Muzea musiały szybko zareagować na niespodziewane wydarzenia. COVID-19 uwypuklił wiele słabości organizacyjnych i infrastrukturalnych całego sektora. Jedną z nich była nieobecność lub jedynie niewielka obecność muzeów w sieci internetowej. Tymczasem to właśnie internet, w obliczu „przymusowego zamknięcia” budynków użyteczności publicznej, stał się jedynym możliwym kanałem pozwalającym na zachowanie ciągłości działalności w zakresie upubliczniania zbiorów. W wyniku przekształcenia wielu zaplanowanych wcześniej wydarzeń kulturalnych w ich wersje wirtualne cyfrowa tranzycja muzeów wydaje się głównym skutkiem oddziaływania pandemii na instytucje muzealne na polu ich kulturotwórczej działalności..

Przedmiotem niniejszego opracowania jest bezpieczeństwo i rola medyków systemu opieki zdrowotnej w Polsce na przykładzie pandemii COVID-19. W kontekście omawianego bezpieczeństwa zwrócono szczególną uwagę na aspekt personalny odnoszący się w tym przypadku do konkretnej grupy zawodowej z powodu utrudnień, jakimi były: braki sprzętowe, niejasne procedury, zatajanie informacji czy też społeczny ostracyzm. Celem niniejszego artykułu jest zwrócenie uwagi na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa personalnego medyków, którzy podczas pandemii w szczególny sposób byli narażeni nie tylko na potencjalne zakażenie, ale również na obciążenie psychologiczne i fizyczne wynikające z nakładu pracy czy niesprzyjającego odbioru społecznego. Kwestie poruszone w niniejszym artykule stanowią jedynie wprowadzenie do szeroko rozumianej problematyki bezpieczeństwa personelu medycznego w czasie wykonywania procedur medycznych. Prowadzone obserwacje oraz zdobyte doświadczenie pozwoliły na przedstawienie w artykule najważniejszych aspektów pracy personelu medycznego w związku z pandemią COVID-19, z naciskiem na pierwsze tygodnie występowania wirusa SARS-CoV-2 w Polsce.