Zachowania polityki zagranicznej Turcji w danym okresie można zrozumieć analizując partię rządzącą i stosunki wewnętrzne, interesy i skład rządzącej koalicji oraz dominującą dynamikę międzynarodową. Celem artykułu jest pokazanie, że zmiany paradygmatyczne w polityce zagranicznej i motory dążenia Turcji do autonomicznej przestrzeni politycznej mogą być rozumiane jako wynik powiązanych ze sobą przemian na poziomie globalnym, regionalnym i krajowym. Po 2010 r. turecka polityka zagraniczna naznaczona była okresem „autonomizacji”, w którym rządząca partia postanowiła wypełnić geopolityczną próżnię powstałą w regionie po fiasku negocjacji z Unią Europejską w zakresie stopniowego wycofywania się Stanów Zjednoczonych z lokalnej szachownicy dyplomatycznej.  

W 2002 r. Partia Sprawiedliwości i Rozwoju objęła w Turcji władzę i kontynuowała polityczne, gospodarcze i prawne reformy mające na celu zbliżenie tego państwa do standardów i wartości Unii Europejskiej. Ostatecznie w 2005 r. udało się Turcji otworzyć negocjacje akcesyjne, jednak bez gwarancji przyszłego członkostwa. Z czasem pierwotne obietnice reform ustąpiły miejsca coraz poważniejszym naruszeniom w zakresie wolności słowa i praw człowieka. Wraz z zahamowaniem demokratycznych zmian i wzrostem autorytarnych działań tureckich władz, zauważalny stał się impas w stosunkach z UE.

Piłka nożna stanowi istotne narzędzie reprodukcji tureckiej tożsamości narodowej. Możliwość wykorzystania sportu w procesie budowania narodu dostrzegli kemaliści. Ich zdaniem, rolą sportu miała być modernizacja tureckiego społeczeństwa na wzór krajów Europy. Obecnie turecki futbol stanowi integralny element europejskiego systemu rozgrywek. Z jednej strony turecka drużyna narodowa stała się wizytówką państwa – elementem kreowania pozytywnego wizerunku. Z drugiej natomiast jest instytucją, wokół której dochodzi do tworzenia i odtwarzania tożsamości narodowej. Tożsamościotwórcze oddziaływanie tureckiego futbolu wykracza poza granice Turcji. Turecka piłka nożna cieszy się zainteresowaniem diaspory, która za jej pomocą manifestuje przynależność etniczną. Piłka nożna wpisuje się w podstawowy dylemat tureckiej tożsamości. W kontekście zawodów rozważana jest „europejskość” bądź „wschodniość” Turków.

Po dojściu do władzy w Turcji Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (tur. Adalet ve Kalkınma Partisi, AKP) w 2002 r. nastąpiło przemodelowanie tureckiej polityki zagranicznej. Od tego czasu można zaobserwować także pogłębianie relacji turecko‑palestyńskich. Zmiana ta jest związana z nową doktryną wyznaczającą kierunki aktywności zewnętrznej, a także z uwarunkowaniami polityki regionalnej Ankary, która rywalizuje z innymi graczami o rolę mocarstwa regionalnego. Wpływ na intensywność działań względem Palestyny mają również napięcia między Turcją a Izraelem, które cechuje różna intensywność. Pomimo przywrócenia relacji dyplomatycznych między dwoma państwami w 2016 r., Republika nie zrezygnowała z propalestyńskiej postawy. Celem niniejszego artykułu jest przeanalizowanie relacji turecko‑palestyńskich pod kątem głównych zasad determinujących aktywność zewnętrzną Ankary. Z uwagi na nieproporcjonalność podmiotową należy zauważyć, że to Turcja z pozycji gracza regionalnego podejmuje kroki względem Palestyny. Obszary te dotyczą takich kwestii jak: pomoc humanitarna, dziedzictwo kulturowe, tożsamość i więzi historyczne czy wymiana handlowa. W relacjach z Palestyną Turcja wykorzystuje swoje instytucjonalne narzędzia soft power, co służy także celom strategicznym państwa. W pierwszej części pracy zostały przedstawione główne zasady i mechanizmy tureckiej polityki zagranicznej, a także wyznaczające ją kierunki aktywności. Stanowią one podstawę do omówienia charakteru relacji politycznych między dwiema stronami oraz przeanalizowania relacji gospodarczych, pomocy humanitarnej i współpracy w dziedzinie kultury.n the field of culture.

Celem artykułu jest analiza ewolucji strategii wyborczych głównych sił politycznych, opozycyjnych wobec rządzącej od 2002 r. Partii Sprawiedliwości i Rozwoju (AKP). Wychodząc z założenia, że wobec postępującej autokratyzacji systemu politycznego Turcji możliwości działania opozycji pozostają ograniczone, a ewentualne zwycięstwo zależy od zdolności formowania koalicji wyborczych, ukazana w toku wywodu zostanie droga jaką przeszła sama AKP oraz opozycyjne wobec niej stronnictwa polityczne, aż do wyborów w roku 2023. Jednocześnie postawione zostanie pytanie o przyczyny porażki sił opozycyjnych, a punktem wyjścia będzie założenie, że wewnętrznie zróżnicowany Sojusz Narodowy nie zdołał skonstruować realnej programowej oferty zdolnej z jednej strony na masową skalę przyciągnąć wyborców partii rządzącej oraz w wystarczający sposób stanowiącej satysfakcjonującą ofertę dla własnego elektoratu.

Prezentowana publikacja analizuje dwie powiązane ze sobą tendencje w stosunkach międzynarodowych na przykładzie Białorusi. Pierwszy trend to kryzys międzynarodowej legitymizacji autorytarnego reżimu, który rażąco sfałszował wybory prezydenckie w 2020 r. i brutalnie stłumił masowe pokojowe protesty przeciwko bezprawiu władz. Drugim jest dążenie sił demokratycznych, na czele których stoi prezydent‑elekt Swiatłana Cichanouska, do stania się pełnoprawnym przedstawicielem narodu białoruskiego na arenie zewnętrznej.

Podczas gdy w pierwszych miesiącach po sfałszowanych wyborach białoruski problem był obecny na łamach mediów europejskich, uwaga poświęcana sytuacji na Białorusi i wokół niej malała wraz ze spadkiem aktywności protestacyjnej wewnątrz kraju. Stało się to szczególnie widoczne po rozpoczęciu przez Rosję zakrojonej na szeroką skalę agresji na Ukrainę, która była moralnie i materialnie wspierana przez dyktaturę w Mińsku.

Zmniejszona uwaga aktorów międzynarodowych na wschodnioeuropejskie państwo nie powstrzymała aktywnej działalności Demokratycznej Białorusi. Głównym wsparciem sił demokratycznych stała się białoruska emigracja, która po wydarzeniach 2020 r. nabrała masowego charakteru. Jej główne ośrodki koncentrują się na Litwie i w Polsce. Tam też działają główne struktury białoruskiej opozycji demokratycznej.

W ciągu ostatnich trzech lat ukształtowały się konkretne formaty międzynarodowej działalności Demokratycznej Białorusi, w tym tworzenie zagranicznych przedstawicielstw Gabinetu Przejściowego na uchodźstwie w innych państwach, wspieranie działalności tzw. ambasad ludowych oraz akredytacja zagranicznych przedstawicieli dyplomatycznych przy rządzie na uchodźstwie. Do oczywistych sukcesów dyplomatycznych Biura Swiatłany Cichanouskiej i Gabinetu Przejściowego należy utworzenie we wrześniu 2022 r. Grupy Kontaktowej Rady Europy ds. Białorusi z białoruskimi siłami demokratycznymi i społeczeństwem obywatelskim, a następnie przyjęcie przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy rezolucji w sprawie wsparcia Białorusinów na uchodźstwie.

W artykule zbadano zmiany w polityce zagranicznej Kazachstanu w okresie przejściowym przekazania władzy przez N. Nazarbajewa na rzecz K. Tokajewa. Analizując zmiany zidentyfikowano czynniki wewnętrzne i zewnętrzne polityki zagranicznej, scharakteryzowano relacje z partnerami priorytetowymi, takimi jak: Chiny, Rosja, USA i kraje Azji Centralnej, a także zmiany w postrzeganiu swojej polityki zagranicznej poprzez analizę dokumentów koncepcyjnych. Zidentyfikowano najważniejsze czynniki wewnętrzne: covid-19, protesty w 2022 r., zmiany w konstrukcji instytucjonalnej systemu politycznego. Zidentyfikowano następujące determinujące czynniki zewnętrzne: wojnę Rosji na Ukrainie, sankcje wobec sojuszników Kazachstanu (Rosja i Białoruś), rywalizację dużych aktorów. Podsumowując, wyciągnięto wnioski, że rola Chin w polityce zagranicznej Kazachstanu odgrywa coraz bardziej stabilizującą rolę, w przeciwieństwie do Rosji i Stanów Zjednoczonych, których rywalizacja stanowi czynnik ryzyka.

Badania przeprowadzono w okresie od października 2022 r. do stycznia 2023 r., a ich celem było wyjaśnienie i podkreślenie zmian w politycznym postrzeganiu, obawach, ocenach i aspiracjach młodzieży w Armenii. Głównymi celami badania było poznanie obaw młodzieży Armenii w związku z ekspansją wojny na Ukrainie, poznanie potencjalnych skutków konfliktu rosyjsko‑ukraińskiego i wojny na Ukrainie dla regionu Kaukazu Południowego oraz dla bezpieczeństwa Armenii oraz ocena zmian, jakie wojna przyniosła w życiu młodzieży i społeczeństwa Armenii. Młodzież Armenii ma dwa różne spojrzenia na konflikt rosyjsko‑ukraiński. Pierwsza grupa postrzega konflikt przede wszystkim jako kwestię geograficzną, reprezentującą kolejną historyczną fazę globalnego podziału i walki o dominację pomiędzy mocarstwami i sojuszami. Z tego punktu widzenia niektóre kraje poradzieckie, w tym Ukraina i Armenia, a także niektóre kraje arabskie, takie jak Syria, przechodzą nowoczesną transformację geograficzną. W tym kontekście postrzegano także wojnę karabaską w 2020 r. Rosja, Zachód (NATO, UE, USA) i Turcja rywalizują o wpływy w tych krajach. Z tego punktu widzenia wojnę na Ukrainie postrzega się jako pole bitwy ukazujące szerszy konflikt Rosja‑Zachód. Z innej strony, druga grupa przypisuje konflikt i wojnę rosyjsko‑ukraińską osobistym cechom, aspiracjom, postawom i problemom przywódców Rosji i Ukrainy.

Pomimo dającej się zarysować w kilku sferach wspólnoty interesów (zwalczanie terroryzmu, cyberbezpieczeństwo, piractwo morskie, kwestie budowy środków zaufania i bezpieczeństwa), wiele wskazuje na to, że w najbliższym czasie nie dojdzie do zasadniczego zbliżenia pomiędzy Chinami a Sojuszem Północnoatlantyckim. Potencjalną współpracę blokuje głównie polityka Chin, które postrzegają NATO jako narzędzie ekspansji Stanów Zjednoczonych oraz ich hegemonii zarówno w regionie transatlantyckim, jak i poza nim. Pomimo starań kilku członków NATO, by zainicjować z Chinami dialog, a nawet współpracę w obszarze zadeklarowanych wspólnych interesów (operacja w Afganistanie), wysiłki te ostatecznie zakończyły się niepowodzeniem, a od momentu wybuchu wojny w Ukrainie dystans pomiędzy potencjalnymi partnerami jeszcze się pogłębił. W najbliższym czasie stan relacji pomiędzy Chinami a NATO będzie w głównej mierze wypadkową stosunku Stanów Zjednoczonych wobec Chin, a te od czasów ery Trumpa weszły w fazę ostrej rywalizacji oraz wyrażanych przez Chiny opinii na temat instrumentalnego wykorzystywania przez USA Paktu Północnoatlantyckiego do realizacji własnych celów w polityce bezpieczeństwa.

Dynamicznie zmieniająca się sytuacja międzynarodowa wymaga od aktorów stosunków międzynarodowych gotowości do ciągłej zmiany i adaptacji swoich strategii. Niniejszy artykuł ma na celu przyjrzenie się relacjom Chińskiej Republiki Ludowej z Sojuszem Północnoatlantyckim z uwzględnieniem implikacji pełnoskalowej rosyjskiej agresji na Ukrainę z 2022 r. NATO realizuje coraz aktywniej założenia Koncepcji Strategicznej, skupiając się obecnie przede wszystkim na zapewnieniu bezpieczeństwa sojusznikom w ramach obszaru traktatowego. Jednym z innych – lecz niezwykle ważnych wyzwań dla Sojuszu stanowi ChRL, realizująca systematycznie założenia swojej polityki, budując pozycję międzynarodową, wykorzystując szanse, jakie niesie za sobą konflikt rosyjsko‑ukraiński. Celem niniejszego artykułu jest zbadanie, czy działania podejmowane przez NATO w odpowiedzi na obecne wyzwania oraz zdolność do sojuszniczej reakcji mogą wpłynąć na strategie bezpieczeństwa zarówno NATO, jak i ChRL. Pierwsza część pracy poświęcona jest teoretycznym podejściom chińskich badaczy do polityki niezaangażowania (nonalignment). Następnie przeanalizowane zostanie podejście państw członkowskich NATO do wyzwania stanowionego przez ChRL, a także znaczenie istnienia i funkcjonowania sojuszu z punktu widzenia Pekinu. Przed wskazaniem wniosków, autorka podkreśla wpływ relacji Rosja‑ChRL w obliczu trwającej wojny, a także konfrontuje już istniejące pomysły dotyczące potencjalnej współpracy czy też współistnienia NATO i Chińskiej Republiki Ludowej w regionie. Na zakończenie przedstawione zostaną wnioski dotyczące działań i ewolucji polityki NATO, wraz z ogólnymi rekomendacjami, uwzględniając najważniejsze wyzwania.

Niniejszy artykuł opisuje możliwy przebieg bitwy o Tajwan. W pracy przedstawiona została chińska polityka wobec Tajwanu, wnioski z gier wojennych przeprowadzonych przez Pentagon, Chińską Armię Ludowo‑Wyzwoleńczą (PLA) oraz cywilne think tanki, potencjał militarny obu stron oraz scenariusz bitwy. W czasie badań właściwych korzystano z opracowań i artykułów, jakie ukazały się na łamach: „Forbes”, „Business Insider”, „Taiwan News”, „Lowy Institute”, „War on the Rocks”, „NBC News”, „China Power”, „Military Times”, „Reuters”, „Daily Guardian”, raportów think tanków takich jak: The Center for Strategic and International Studies, The Atlantic Council oraz RAND, raportów Kongresu Stanów Zjednoczonych oraz raportów Military Balance. Szczególnie użytecznym źródłem wiedzy okazała się książka The Chinese Invasion Threat: Taiwan’s Defense and American Strategy in Asia, którą napisał Ian Easton. Zdaniem autora niniejszego artykułu „siłowe rozwiązanie” kwestii tajwańskiej przez Pekin jest możliwe w przyszłości i świat zachodni powinien poważnie analizować jego możliwy przebieg. Świadczą o nim liczne wypowiedzi chińskich polityków, dążenie do zmiany obecnego globalnego układu sił, ciągły wzrost potęgi gospodarczej Państwa Środka, rozbudowa zdolności do projekcji siły PLA pod kątem inwazji na „zbuntowaną prowincję”, regularnie prowadzone gry wojenne oraz naruszenia tajwańskiej strefy identyfikacji powietrznej. Gdyby doszło do bitwy o Tajwan, z punktu widzenia Chińskiej Republiki Ludowej kluczowe będzie doprowadzenie do izolacji wyspy, szybkiego wyeliminowania za pomocą ataków rakietowych i cyberataków obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej przeciwnika, sparaliżowanie systemu dowodzenia, zdobycie panowania w powietrzu, a następnie desant na plaże, z których prowadzone byłyby operacje w głąb lądu. Z punktu widzenia Sił Zbrojnych Republiki Tajwanu (ROC) natomiast najważniejsze będzie przetrwanie pierwszych dni zmasowanych ataków powietrznych i rakietowych. Rozproszenie sił, a następnie atakowanie przeciwnika tam, gdzie jest on słaby – strącanie wybranych samolotów i helikopterów, zatapianie okrętów na Cieśninie Tajwańskiej, przerywanie linii zaopatrzenia, a następnie zadawanie jak największych strat w czasie walk na lądzie.

W ostatnich latach polityczne i militarne zaangażowanie Chińskiej Republiki Ludowej w Azji Wschodniej wzrosło, a napięcia na Półwyspie Koreańskim wpłynęły na poczucie bezpieczeństwa Chin. Ten artykuł omawia strategię bezpieczeństwa Chin w regionie z naciskiem na Półwysep Koreański. Skupia się na współczesnych zagrożeniach dla bezpieczeństwa narodowego Chin, które mogą wyniknąć ze strony Półwyspu Koreańskiego. Jego celem jest przeanalizowanie trzech istotnych kwestii zagrażających chińskiemu bezpieczeństwu: programu nuklearnego Korei Północnej, obecności Stanów Zjednoczonych na Półwyspie Koreańskim oraz napięć w stosunkach międzykoreańskich. Wszystkie te zagrożenia są ze sobą sprzężone i implikują się wzajemnie.

Wiele wskazuje na to, że niekwestionowane sukcesy Chin w rozbudowie posiadanych zasobów potęgi gospodarczej i militarnej jednocześnie rozbudziły dumę narodową oraz ambicje chińskiego narodu. To z kolei doprowadziło do świadomości ograniczonych możliwości kształtowania środowiska międzynarodowego oraz realizacji własnych interesów na arenie międzynarodowej. W konsekwencji Chiny przyjęły rewizjonistyczną politykę mającą docelowo podważyć istniejący globalny porządek – koniec końców celem jest bowiem osiągnięcie pozycji hegemona (ze wszystkimi korzyściami i obowiązkami, które się z tym wiążą). Należy jednak zauważyć, że zmiana hegemona może nastąpić jedynie poprzez wojnę hegemoniczną – w wyniku której wyłoniona zostanie nowa hierarchia prestiżu z pretendentem jako nowym światowym przywódcą. Aby przygotować się do hegemonicznego zderzenia, Chińska Republika Ludowa stale rozszerza swoje wpływy gospodarcze i wojskowe (wewnętrznie i zewnętrznie). Przede wszystkim Chiny próbują przyciągnąć inne niezadowolone państwa do swojego obozu, tworząc koalicję określaną mianem „koalicji rewizjonistycznej”. W tym celu Chińczycy oferują innym państwom potencjalnie lukratywne umowy handlowe, szeroko zakrojone inwestycje, niskooprocentowane lub bezzwrotne pożyczki oraz pomoc rozwojową. Niniejszy artykuł ma na celu spopularyzowanie autorskiej perspektywy zmiany hegemonicznej w ramach stosunków międzynarodowych – określonej mianem „neorealizmu hegemonicznego” – jako najlepiej oddającej założenia proponowanej teorii. Owe założenia teoretyczne i autorski model zmiany hegemonicznej zostaną jednocześnie wykorzystane w dalszej części artykułu do analizy dynamiki relacji pomiędzy wybranymi państwami rewizjonistycznymi a Chinami jako pretendentem do globalnej hegemonii. Autor stawia bowiem tezę, że państwa dołączają do koalicji rewizjonistycznej w celu zwiększenia własnej potęgi militarnej i gospodarczej. Analiza przypadku będzie koncentrować się na relacjach Chin z Rosją, Pakistanem i Iranem – wszystkie te państwa są postrzegane przez autora za kluczowych sojuszników Chińskiej Republiki Ludowej na kontynencie azjatyckim – ze względu na ich zasoby potęgi i politykę rewizjonistyczną. W badaniu wykorzystano wtórne źródła badawcze, w tym publikacje naukowe i artykuły publicystyczne w języku polskim oraz angielskim. W procesie badawczym wykorzystano trzy metody: analizę porównawczą, metodę historyczno‑krytyczną oraz metodę desk research.

Artykuł jest poświęcony zagadnieniu klasycznego chińskiego spojrzenia na kwestię dyplomacji. Ich konsekwencją było powstanie systemu trybutarnego. System trybutarny ukształtował się za czasów dynastii Ming. Spuścizna systemu trybutarnego wpływa na dzisiejszą politykę zagraniczną Chin.

Artykuł jest podzielony na dwie części. W pierwszej części autor omawia funkcjonowanie systemu trybutarnego. Opisuje etapy jego formowania oraz instytucje cesarstwa odpowiedzialne za politykę zagraniczną imperium. W drugiej części autor analizuje wpływ dawnych tradycji na politykę zagraniczną ChRL po 1978 r. Opisuje kwestię sinocentryzmu wciąż wpływającego na chiński ogląd świata. Autor opisał wpływy Chin w wybranych krajach Azji. Opowiada także o najważniejszych chińskich inicjatywach na arenie międzynarodowej.

Współczesne Chiny są postrzegane jako państwo, które efektywnie przemodelowało swój ustrój gospodarczy. Może się wydawać, że zoptymalizowane mechanizmy kontroli nad gospodarką w skuteczny sposób eliminują jakiekolwiek możliwości nadużyć, również tych o charakterze finansowym. Niemniej wprowadzone ułatwienia dla zagranicznych transferów kapitałowych spowodowały też wzrost skali procederu prania pieniędzy, definiowanego jako wprowadzenie do obrotu środków pieniężnych pochodzących z nielegalnych dochodów. Od początku XXI w. Chiny podjęły intensywne wysiłki na rzecz wdrożenia mechanizmów zapobiegania przestępstwom finansowym i starały się zaimplementować narzędzia funkcjonujące w tym obszarze w państwach wysokorozwiniętych. W artykule podjęto próbę analizy polityki przeciwdziałania praniu pieniędzy stosowanej w Chińskiej Republice Ludowej. Przedstawiono genezę, założenia i cele przeprowadzonych reform. Nastąpiła również ocena skuteczności i efektywności wdrożonych rozwiązań.

Niniejszy artykuł poświęcony jest problematyce polityki demograficznej Chińskiej Republiki Ludowej w kontekście bezpieczeństwa społecznego. Celem badania jest próba oceny wpływu problemów demograficznych Państwa Środka na bezpieczeństwo społeczne obywateli. Analiza ma służyć odpowiedzi na pytania: czy i jak reformy związane z polityką demograficzną ChRL wpłynęły na poziom bezpieczeństwa społecznego w kraju.

W ostatnich latach Chińska Republika Ludowa (ChRL) prowadzi coraz aktywniejszą politykę klimatyczno‑energetyczną, zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym. Wzrost zainteresowania sprawami środowiskowymi znajduje odzwierciedlenie w składanych deklaracjach oraz podejmowanych inwestycjach. Rząd chiński ma świadomość, iż walka ze zmianami klimatycznymi jest kluczowa dla zapewnienia bezpieczeństwa i dobrobytu społeczeństwa. W niniejszym artykule autorka przedstawi działania podejmowane przez ChRL oraz wskaże ich wpływ na kształtowanie bezpieczeństwa w państwie.

Ze względu na największą liczbę parafii prawosławnych w Ukrainie, w stosunku do państw postradzieckich, Rosja za wszelką cenę dąży do utrzymania tam swego wpływu poprzez funkcjonowanie Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego (UKP PM), a konflikty religijne stały się nieodłącznym elementem ukraińskiej rzeczywistości. Pomiędzy wiernymi UKP PM a stronnikami Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego (UKP PK) istnieją wieloletnie starcia. Parafianie UKP PM nazywają osoby, które chodzą na msze do UKP PK, a później Kościoła Prawosławnego Ukrainy (KPU), odszczepieńcami oraz „zabłąkanymi”, a sam kościół – niekanonicznym, nawet po uzyskaniu tomosu w 2019 r. Natomiast zwolennicy KPU mianują UKP PM instrumentem polityki propagandowej Rosji. Wojna rosyjsko‑ukraińska rozpoczęła na nowo dyskusje nad statusem UKP PM w Ukrainie.

Celem artykułu jest poszerzenie wiedzy na temat mniejszości regionalnych w Federacji Rosyjskiej. Przedmiot zainteresowania stanowi charakterystyka Kozaków, Pomorców i Syberyjczyków jako potencjalnego zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa. W pracy zostaną omówione modele poskramiania tychże mniejszości, pod którym to pojęciem rozumieć należy zmuszenie do posłuszeństwa, taki rodzaj aktywnej polityki etnicznej, w wyniku której poczucie odrębności ograniczone zostaje do wymiaru kulturowego, z pominięciem aspektu społeczno‑politycznego. Wyodrębniono modele poskramiana poprzez podziały, poskramiania poprzez sekurytyzację oraz poskramiana poprzez zachwianie tożsamości.

Coraz częściej odnotowuje się zaangażowanie organizacji terrorystycznych opartych na ideologii fundamentalizmu islamskiego w działalność o różnorodnym charakterze przestępczym w celu wygenerowania dochodów dla własnego funkcjonowania i kontynuacji aktywności terrorystycznej. Zaliczyć do niej można: pranie brudnych pieniędzy, handel ludźmi, przemyt narkotyków oraz broni, cyberprzestępstwa, nielegalne systemy podatkowe, wymuszenia, rabunki, handel zabytkami kultury itd. Al‑Kaida oraz Państwo Islamskie stanowią najbardziej wyraziste przykłady islamistycznych ugrupowań terrorystycznych z niezwykle rozbudowanymi oraz różnorodnymi systemami finansowymi. Celem artykułu jest analiza procesu finansowania fundamentalistycznych organizacji terrorystycznych w postaci Al‑Kaidy i Państwa Islamskiego ze źródeł pochodzących ze zorganizowanej działalności przestępczej. W opracowaniu również podjęto się próby opisu finansowania działalności terrorystycznej, jego klasyfikacji, a także źródeł finansowania Al‑Kaidy oraz ISIS, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów przestępczych, a także ich porównania pod względem podobieństw i różnic.