FAQ
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

W obliczu zagrożenia. Próba powołania w 1950 r. interdyscyplinarnego Instytutu Badań nad Człowiekiem Polskiej Akademii Umiejętności

Data publikacji: 30.09.2020

Studia Historiae Scientiarum, 2020, 19 (2020), s. 131-165

https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.20.006.12562

Autorzy

Tomasz Skrzyński
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-2063-4396 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

W obliczu zagrożenia. Próba powołania w 1950 r. interdyscyplinarnego Instytutu Badań nad Człowiekiem Polskiej Akademii Umiejętności

Abstrakt

Większość ze zgłoszonych w latach 1945–1950 oddolnych propozycji reform Polskiej Akademii Umiejętności (PAU) miała na celu dostosowanie Akademii do pogłębiającej się specjalizacji w świecie nauki. Omawiana w artykule, nieznana dotąd, inicjatywa filozofa Romana Ingardena miała charakter odmienny. Projektowany przez niego Instytut miał być ośrodkiem służącym stałej współpracy naukowej między uczonymi reprezentującymi nauki przyrodnicze i humanistyczne.

Korzystając ze źródeł archiwalnych i publikacji, omówiono również okoliczności powstania tego pomysłu. Opisano także powody, dla których inicjatywa ta nie została wdrożona.

Ingarden uważał, że badania prowadzone w ramach pracowni eksperymentalnych Instytutu powinny objąć podstawowe zagadnienia praktyczne, zarówno odnośnie do całych zbiorowości, jak i poszczególnych ludzi. Miały dotyczyć m.in. natury człowieka, jego roli na świecie, odrębności i pokrewieństwa w stosunku do innych istot żywych. Ingarden proponował także przetestowanie w ramach Instytutu nowych metod badań i wyszkolenie w ich stosowaniu licznych naukowców.

W praktyce idea powołania Instytutu Nauk o Człowieku PAU była sprzeczna z ówczesną polityką władz państwowych.

Bibliografia

Pobierz bibliografię
ŹRÓDŁA ARCHIWALNE

Archiwum Nauki Polskiej Akademii Nauk i Polskiej Akademii Umiejętności (dalej cyt. AN PAN i PAU): Polska Akademia Umiejętności (dalej cyt. PAU), sygn. KSG 339/1950.

AN PAN i PAU. PAU sygn. I 12, Protokoły Zarządu Polskiej Akademii Umiejętności.

AN PAN i PAU. PAU sygn. I 5, Protokoły posiedzeń Walnych Zgromadzeń członków PAU w 1950 r.

AN PAN i PAU. PAU sygn. KSG nr 179/1951.

AN PAN i PAU. PAU sygn. KSG nr 216/1951.

AN PAN i PAU. PAU sygn. WII-9a Protokoły posiedzeń II Wydziału Polskiej Akademii Umiejętności.

AN PAN i PAU. PAU sygn. WIII-6b Protokoły posiedzeń Wydziału III Polskiej Akademii Umiejętności.

AN PAN i PAU. PAU sygn. WII-57 Komisja Filozoficzna PAU.

AN PAN i PAU. PAU sygn. WII – 59 Kwartalnik Filozoficzny.

AN PAN i PAU. PAU sygn. KSG beznumery IV/3/1949.

AN PAN i PAU. PAU sygn. I – 63a Instytut Ekonomiczny PAU.

AN PAN i PAU. PAU sygn. WIII – 49 Protokoły Posiedzeń Komitetu Badań Fizjograficznych PAU.

AN PAN i PAU. Spuścizna Izydory Dąmbskiej sygn. K III-109 Korespondencja Izydory Dąmbskiej z Romanem Ingardenem.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego SIII Ingarden R. akta osobowe.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego Spuścizna Danuty Gierulanki sygn. DCIX1A Komisja Filozoficzna PAU 1948–1952.

ŹRÓDŁA DRUKOWANE

Kuliniak, Radosław; Leszczyna, Dorota; Pandura, Mariusz; Ratajczak, Łukasz (oprac.) 2018a: Korespondencja Izydory Dąmbskiej z Romanem Witoldem Ingardenem. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki. ISBN 9788365031044 („Biblioteka Europejska”).

Mauersberg, Stanisław; Walczak, Marian 1999: Oświata Polska 1944–1956. Wybór źródeł, t. 1. Warszawa: Polskie Towarzystwo Pedagogiczne. ISBN 83-720415-98.

Kuliniak, Radosław; Leszczyna, Dorota; Pandura, Mariusz; Ratajczak, Łukasz (oprac.) 2018b: Korespondencja Romana Witolda Ingardena. Z dziejów „Studia Philosophica. Commentarii Societatis Philosophicae Polonorum”. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki. ISBN 9788365031129 („Biblioteka Europejska”).

Tatarkiewicz, Władysław 2019: Dzienniki t. 1, Lata 1944–1960. Kuliniak, Radosław; Leszczyna, Dorota; Pandura, Mariusz; Ratajczak, Łukasz (oprac.). Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki. ISBN 978-83-650314-64.

OPRACOWANIA

Borzym, Stanisław 1995: Tło filozoficzne nauki polskiej. Od odzyskania niepodległości do stalinowskiego pierwszego kongresu nauki polskiej. Przegląd stanowisk. Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN. ISBN 83-861661-85.

Chmielewski, Witold Jan 2014: Stanisław Skrzeszewski wobec ludzi nauki w świetle własnych notatek, listów i pism (1944–1950). Warszawa: Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk, Oficyna Wydawnicza ASPRA-JR. ISBN 978-83-754557-48.

Chrudzimski, Arkadiusz 2010: Composed objects, internal relations, and purely intentional negativity: Ingarden’s theory of states of affairs. Polish Journal of Philosophy 4 (2), ss. 63–80.

Dębowski, Józef (red.) 1994: Spór o Ingardena. W setną rocznicę urodzin. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.

Dombrowski, Maciej 2008: Ontology versus metaphysics: the polemic between Stanislaw Ignacy Witkiewicz and Roman Ingarden. Kwartalnik Filozoficzny 36, ss. 81–92.

Dybiec, Julian 2001: Uniwersytet Jagielloński wobec stalinizmu 1945–1956. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 3, ss. 5–20. Dostęp online (20.09.2019): http://pau.krakow.pl/PKHNPAU/pkhn-pau-III-2001-1.pdf. 

Dzwonkowska, Dominika 2014: Filozofia a nauki przyrodnicze. Analiza koncepcji Stanisława Kamińskiego i Kazimierza Kłósaka. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. ISBN 978-83-641817-19.

Garlej, Beata; Kuczera-Chachulska, Bernadetta (red.) 2015: Estetyka literacka – Arcydzieło – Ingarden. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. ISBN: 978-83-652249-10 (Zeszyty Zakładu Aksjologii i Estetyki Literackiej WNH UKSW 2015, nr 2).

Garlej, Beata 2013: Ingardenowskie rozumienie pojęć treść i forma dzieła sztuki literackiej. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica 1, ss. 31–47.

Głombik, Czesław 1999: Husserl i Polacy. Pierwsze spotkania, wczesne reakcje. Katowice: „Gnome”. ISBN 83-878192-55.

Gołaszewska, Maria 1993: Roman Ingarden Człowiek i dzieło. Kraków: Zakład Estetyki Instytutu Filozofii Uniwersytetu Jagiellońskiego („Mała Biblioteka Estetyki” vol. 36).

Grodziski, Stanisław 2005: Polska Akademia Umiejętności 1872-1952-2002, Kraków: Polska Akademia Umiejętności. ISBN: 83-601830-15.

Heller, Michał; Mączka, Janusz 2004: Krakowska filozofia przyrody w okresie międzywojennym. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 6, ss. 213–243. Dostęp online (14.09.2019): http://pau.krakow.pl/PKHN-PAU/pkhn-pau-VI-2004-9.pdf. 

Hreczyński, Ryszard 2008: Spętana nauka. Opozycja intelektualna w Polsce 1945–1970. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper, ISBN 978-83-750702-93.

Hübner, Piotr 1987: Nauka polska po II wojnie światowej – idee i instytucje. Warszawa: Centralny Ośrodek Metodyczny Studiów Nauk Politycznych.

Hübner, Piotr 1992, Polityka naukowa w Polsce w latach 1944–1953. Geneza systemu, t. 1–2. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISBN 830404014X.

Hübner, Piotr 1994: Siła przeciw rozumowi…: Losy Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1939–1989. Kraków: Secesja. ISBN 83-860770-69.

Hübner, Piotr 1999: Polityka partyjno-rządowa wobec towarzystw naukowych w Polsce po II wojnie światowej. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 1, ss. 51–71. Dostęp online (20.08.2019): http://pau.krakow.pl/PKHN-PAU/pkhn-pau-I-1999-5.pdf. 

Jarosz, Dariusz 2017: Zwrot stalinizacyjny 1948–1950 i jego wpływ na funkcjonowanie organizacji społecznych. [W:] Nie tylko partia? Organizacje społeczne w Polsce ludowej 1944–1989 Geneza, funkcjonowanie, znaczenie. Pod redakcją Tadeusza Ruzikowskiego. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, ss. 27–49.

Kielar-Turska, Maria 2006: Krakowski ośrodek psychologii. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 7, ss. 51–76. Dostęp online (20.08.2019): http://pau.krakow.pl/PKHN-PAU/pkhn-pau-VII-2006-2.pdf. 

Krzyżewski, Krzysztof 2000: Władysław Heinrich (1869–1957). [W:] Złota Księga Wydziału Filozoficznego. Pod redakcją Justyny Miklaszewskiej, Janusza Mizery. Kraków: Księgarnia Akademicka. ISBN 83-718838-89, ss. 162–167.

Kobiela, Filip 2011: „Tygrys” contra „Mefisto”. O ataku Krońskiego na Ingardena po 60. latach. Kwartalnik Filozoficzny 39 (4), ss. 85–100. Dostęp online (20.08.2019): https://philarchive.org/archive/KOBTCM. 

Köhler, Piotr 2002: Botanika w Towarzystwie Naukowym Krakowskim, Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Umiejętności (1815–1952). Kraków: Polska Akademia Umiejętności. ISBN 83-888571-93. („Studia i materiały do dziejów Polskiej Akademii Umiejętności”, t. 2).

Kuliniak, Radosław; Pandura, Mariusz; Ratajczak, Łukasz 2018: Filozofia po ciemnej stronie mocy. Krucjaty marksistów i komunistów polskich przeciwko Lwowskiej Szkole Filozoficznej Kazimierza Twardowskiego, cz. 1, Lata 1945–1951. Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki. ISBN 978-83-650313-65.

Lityńska, Aleksandra 2004: Krakowski ośrodek ekonomiczny w latach 1918–1939. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 6, ss. 167–176. Dostęp online (02.03.2020): http://pau.krakow.pl/PKHN-PAU/pkhn-pau-VI-2004-7.pdf. 

Macková, Adéla Jůnová 2017: State institutes and the Czechoslovak Academy of Sciences 1948–1953. Studia Historiae Scientiarum 16, ss. 241–267. DOI 10.44 67/2543702XSHS.17.010.7711. Dostęp online (15 X 2019): http://www.ejournals.eu/Studia-Historiae-Scientiarum/2017/16(2017)/art/11204/. 

Majewska, Zofia 1995: Książeczka o Ingardenie, szkic biograficzny. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. ISBN 83-227079-83.

Mauersberg, Stanisław; Walczak, Marian 2005: Szkolnictwo polskie po drugiej wojnie światowej (1944–1956). Warszawa: Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego. ISBN 83-720444-14.

Milczanowski, Piotr 1994: Struktura organizacyjna Polskiej Akademii Umiejętności. [W:] Hübner, Piotr 1994: Siła przeciw rozumowi…: Losy Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1939–1989. Kraków: Secesja. ISBN 83-860770-69.

Ogrodnik, Bogdan 2000: Ingarden. Warszawa: Wiedza Powszechna. ISBN 83-214120-84 („Myśli i Ludzie”).

Pasisz, Piotr 2019: Kariera naukowa Celiny Bobińskiej na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1950–1984. Res Gestae. Czasopismo Historyczne 8, ss. 114–126. DOI 10.24917/24504475.8.5. Dostęp online (7 III 2020): http://poetica.up.krakow.pl/~wwwaupc/index.php/aupcsh/article/view/5014/4704. 

Sala, Stanisław 2010: Interdyscyplinarność globalizacji, [W:] Badania interdyscyplinarne – przeszłość, teraźniejszość, przyszłość nauk przyrodniczych, 15–16.04.2010 Golejów k. Staszowa. Pod redakcją Małgorzaty Ludwikowskiej-Kędzi, Artura Zielińskiego. Kielce: Instytut Geografii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. ISBN 978-83-600263-11 ss. 93–98.

Schaeffer, Jean-Marie; Potocki, Christophe (red.) 2012: Roman Ingarden: Ontologie, esthétique, fiction. Paryż: Editions des Archives contemporaines. ISBN 978-28-130006-99.

Sękowski, Paweł 2011a: Pracownicy naukowi Uniwersytetu Jagiellońskiego w Polskim Stronnictwie Ludowym w Krakowie (1945–1946). Studia Historyczne 54(1), ss. 31–57.

Sękowski, Paweł 2011b: Polskie Stronnictwo Ludowe w Krakowie i powiecie krakowskim w latach 1945–1949. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej. ISBN: 978-83-762924-58.

Skrzyński, Tomasz 2015: Aktywność Tadeusza Banachiewicza na Posiedzeniach Walnych i w pracach Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1919–1952. Studia Historyczne 58(3), ss. 367–387.

Skrzyński, Tomasz 2014: From the history of the Polish Peasant Party in Cracow in the years 1945–1946. Studia Historyczne 57(1), ss.77–90. Dostęp online (15.05.2019): http://journals.pan.pl/dlibra/publication/111153/edition/96439/content. 

Skrzyński, Tomasz 2002: Wokół wydania ostatniego numeru „Kwartalnika Filozoficznego” w 1950 roku. Kwartalnik Filozoficzny 30(4), ss. 5–23. ISSN 1230–4050.

Słomski, Wojciech (red.) 2010: Spór o istnienie świata. W 40. rocznicę śmierci Romana Ingardena. Warszawa: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Finansów i Zarządzania w Warszawie. ISBN 978-83-610879-22.

Stróżewski, Władysław 2000: Roman Ingarden. [W:] Złota Księga Wydziału Filozoficznego. Pod redakcją Justyny Miklaszewskiej, Janusza Mizery. Kraków: Księgarnia Akademicka. ISBN 83-718838-89 („Złote Księgi Uniwersytetu Jagiellońskiego”), ss. 253–278.

Szyszkowska, Małgorzata 2017: Evaluating musical works: Between Qualities, Values and Judgments with Roman Ingarden. Interdisciplinary Studies in Musicology 17, ss. 34–45.

Śródka, Andrzej 1995: Uczeni polscy XIX – XX stulecia, tom II, H-Ł. Warszawa: Agencja Wydawnicza ARIES. ISBN 83-857871-00.

Terlecki, Ryszard 2002: Profesorowie UJ w aktach UB i SB. Kraków: Wydawnictwo Literackie. ISBN 83-080321-17.

Tomaszewska, Wiesława Maria 2014: Jakości metafizyczne w dziele sztuki i ich poznawanie. Studia Philosophiae Christianae 2, ss. 126–144.

Węgrzecki, Adam (red.) 1995: Roman Ingarden a filozofia naszego czasu. Kraków: Polskie Towarzystwo Filozoficzne „Cracovia”. ISBN 83-851047-63.

Węgrzecki, Adam (red.) 2011: W kręgu myśli Romana Ingardena. Kraków: Wydawnictwo WAM. ISBN 978-83-750589-63.

Węc Janusz Józef 2015: Adam Krzyżanowski (1873–1963). [W:] Jubileuszowa Księga Nauk Politycznych. Pod redakcją Andrzeja Zięby. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, ISBN 978-83-233-4013-3, ss. 149–158.

Woźniczka, Zygmunt 1999: Trzecia wojna światowa w oczekiwaniach emigracji i podziemia w kraju w latach 1944–1953. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. ISBN 83-226086-59 („Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach” 1808).

Ziółkowska, Anna 2011: Rola świadomości w konstytuowaniu człowieka. Roman Ingarden a Paul Ricoeur. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. ISBN 978-83-709211-32.

Informacje

Informacje: Studia Historiae Scientiarum, 2020, 19 (2020), s. 131-165

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski:

W obliczu zagrożenia. Próba powołania w 1950 r. interdyscyplinarnego Instytutu Badań nad Człowiekiem Polskiej Akademii Umiejętności

Angielski:
In the face of threat. The Attempt to appoint in 1950. interdisciplinary Institute of Human Research of the Polish Academy of Arts and Sciences

Autorzy

https://orcid.org/0000-0003-2063-4396

Tomasz Skrzyński
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0003-2063-4396 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 030mz2444

Publikacja: 30.09.2020

Otrzymano: 03.11.2019

Zaakceptowano: 22.08.2020

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY-NC-ND 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Tomasz Skrzyński (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

W obliczu zagrożenia. Próba powołania w 1950 r. interdyscyplinarnego Instytutu Badań nad Człowiekiem Polskiej Akademii Umiejętności

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE