Rola historii nauki w działalności naukowej, dydaktycznej i filozoficznej Mariana Smoluchowskiego
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTERola historii nauki w działalności naukowej, dydaktycznej i filozoficznej Mariana Smoluchowskiego
Data publikacji: 15.11.2019
Studia Historiae Scientiarum, 2019, 18 (2019), s. 27-53
https://doi.org/10.4467/2543702XSHS.19.003.11009Autorzy
Rola historii nauki w działalności naukowej, dydaktycznej i filozoficznej Mariana Smoluchowskiego
Marian Smoluchowski (1872–1917) był wybitnym polskim fizykiem, znanym m.in. jako pionier fizyki statystycznej. Jego krótka praca o historii fizyki w Polsce stanowi pionierskie opracowanie tego zagadnienia, była cytowana wiele razy, tworząc punkt wyjścia do dalszych badań nad historią fizyki w Polsce. Należy jednakże podkreślić, że nigdy nie poddano systematycznej analizie zagadnienia roli historii nauki w działalności naukowej Smoluchowskiego. W niniejszej pracy skupiono się na trzech obszarach działalności związanych z historią nauki: badawczym, dydaktycznym i filozoficznym. Wskazano, że doniosłość historii nauki dla Smoluchowskiego brała się z jej kulturowego znaczenia. Historia nauki odegrała ważną rolę w procesie krystalizacji koncepcji filozoficznych wybitnego fizyka, a także w dydaktyce fizyki, ukazując wewnętrzną dynamikę rozwoju nauki i inspirując do nowych odkryć. To ostatnie zagadnienie jest ściśle związane ze specyficznym podejściem metodologicznym Smoluchowskiego do fizyki, nazwanym przez niego „romantyzmem nauki”. W artykule wskazano nie tylko, że Smoluchowski jest pionierem historii fizyki w Polsce, ale też że przygotował podstawy dla przyszłego rozwoju tej dyscypliny.evelopment of this field of research.
Biernacki, Wiktor 1901: Fizyka i Mechanika. [W:] Poradnik dla samouków. Część I. Matematyka. Nauki przyrodnicze. Wydanie drugie przerobione i uzupełnione. Warszawa: Stanisław Michalski, Aleksander Heflich, ss. 48–77.
Bruner, Ludwik 1907: Rys rozwoju fizyki. [W:] Poradnik dla samouków. Część VI, tom 1, zeszyt 1. Dzieje myśli. Zarys historii rozwoju nauk. Warszawa: A. Heflich i St. Michalski, ss. 171–296.
Dickstein, Samuel 1917: [Rec.] Poradnik dla samouków. Wskazówki metodyczne dla studiujących poszczególne nauki Fizykę, Gieofizykę, Meteorologię [...]. Wiadomości Matematyczne 21, ss. 249–253.
Gostkowski, Kazimierz 1953: Kilka wspomnień o Marianie Smoluchowskim. Postępy Fizyki 4(2), ss. 233–236.
Kamiński, Stanisław 1981: Pojęcie nauki i klasyfikacja nauk. Lublin: Tow. Nauk. Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Kokowski, Michał 2019: The divergent histories of Bose-Einstein statistics and the forgotten achievement of Władysław Natanson (1864–1937). Studia Historiae Scientiarum 18, pp. 327–464. DOI: 10.4467/2543702XSHS.19.012.11018.
Kragh, Helge 1987: An Introduction to the Historiography of Science. Cambridge, New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-33360-3.
Krajewski, Władysław 1956: Światopogląd Mariana Smoluchowskiego. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.
Kramsztyk, Stanisław 1898: Dzieje fizyki w Polsce. [W:] Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna. Warszawa: S. Sikorski, ss. 655–658.
Kwietniewski, Stefan 1915a: Historja matematyki. [W:] Poradnik dla samouków: wskazówki metodyczne dla studjujących poszczególne nauki. T. 1 [Matematyka]. Warszawa: A. Heflich, St. Michalski, ss. 490–499. Dostęp online: http://bc.radom.pl/dlibra/doccontent?id=11054.
Kwietniewski, Stefan 1915b: Historja matematyki w Polsce. [W:] Poradnik dla samouków: wskazówki metodyczne dla studjujących poszczególne nauki. T. 1 [Matematyka]. Warszawa: A. Heflich, St. Michalski, ss. 513–528. Dostęp online: http://bc.radom.pl/dlibra/doccontent?id=11054.
Loria, Stanisław 1953: Marian Smoluchowski i jego dzieło (1872–1917). Postępy Fizyki 4(1), ss. 5–38.
Majkowska, Rita 2003: Czy Komisja Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności może szukać swoich korzeni w działalności Komisji Akademii w latach 1873–1952? Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności 5, ss. 103–112. Dostęp online: http://pau.krakow.pl/PKHN-PAU/pkhn-pau-V-2003-6.pdf.
Osiński, Józef Herman 1802: O wzroście Nauk Fizycznych w drugiey połowie wieku osimnastego. [W:] Roczniki Towarzystwa Warszawskiego Przyiaciół Nauk (Jahrbücher der Warschauischen Gesellschaft der Freunde der Wissenschaften). Warszawa: w drukarni Xięży Piiarów, ss. 105–148. Dostęp online: https://books.google.pl/books?id=UG1VAAAAcAAJ&pg=PA105.
Polak, Paweł 2009: Marian Smoluchowski jako filozof w świetle pewnego rękopisu. Postępy Fizyki 60, ss. 236–238.
Polak, Paweł; Dziekan, Małgorzata 2017: Rękopisy Mariana Smoluchowskiego – ważne źródło do studiów nad filozofią w nauce. Zagadnienia Filozoficzne w Nauce (62), ss. 141–169. Dostęp online (3.09.2018): http://zfn.edu.pl/index.php/zfn/article/view/391.
Smoluchowski, Marian 1899: O przewodnictwie cieplnem gazów według dotychczasowych teoryj i doświadczeń. Prace Matematyczno-Fizyczne 10, ss. 33–64.
Smoluchowski, Marian 1900: O wynikach nowszych badań nad promieniowaniem. Kosmos 25, ss. 74–87.
Smoluchowski, Marian 1907: Zarys najnowszych postępów fizyki. Lwów: Z I. Związkowej Drukarni we Lwowie.
Smoluchowski, Marian 1908: Teorya kinetyczna gazów. Lwów: Nakładem Kółka matemat.- fizycznego (L. Hołubowicz, W. Biliński).
Smoluchowski, Marian 1910: Teorya Maxwell’a i teorya elektronów. Lwów: Nakładem Kółka matemat.-fizycznego.
Smoluchowski, Marian 1911: Ewolucya teoryi atomistycznej. Rocznik Akademii Umiejętności w Krakowie. Rok 1910/1911, ss. 131–154.
Smoluchowski, Marian 1913: Dzisiejszy stan teoryi atomistycznej (L’etat actuel de la théorie atomistique). Kosmos 38(4–6), ss. 355–373.
Smoluchowski, Marian 1914: O fluktuacyach termodynamicznych i ruchach Browna. Prace Matematyczno-Fizyczne 25, ss. 187–263.
Smoluchowski, Marian 1917a: Zarys dziejów fizyki w Polsce. [W:] Poradnik dla Samouków. T. 2. Fizyka. Warszawa: A. Heflich i St. Michalski, ss. 300–309.
Smoluchowski, Marian 1917b: Fizyka. Wstęp ogólny. [W:] Poradnik dla Samouków. T. 2. Fizyka. Warszawa: A. Heflich i St. Michalski, ss. 3–62.
Smoluchowski, Marian 1917c: Historja fizyki. [W:] Poradnik dla Samouków. T. 2. Fizyka. Warszawa: A. Heflich i St. Michalski, ss. 287–299.
Smoluchowski, Marian 1917d: Fizyka. Stopień II. [W:] Poradnik dla Samouków. T. 2. Fizyka. Warszawa: A. Heflich i St. Michalski, ss. 96–152.
Smoluchowski, Marian 1917e: List do Kazimierza Twardowskiego, Kraków 25 lutego 1917 r., rkp. w zbiorach Połączonych Bibliotek WFiS UW, IFiS PAN i PTF, jedn. Archiwum Kazimierza Twardowskiego, sygn. K-02-1-33, kk. 169–169v.
Smoluchowski, Marian 1956: Granice stosowalności drugiej zasady termodynamiki. [W:] Wybór pism filozoficznych. Pod redakcją Władysława Krajewskiego. Tłum. Bolesław Gawecki. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, ss. 106–155.
Smoluchowski, Marian 2017a: O metodach fizyki doświadczalnej. Zagadnienia Filozoficzne w Nauce (62), ss. 245–275. Dostęp online (3.09.2018): http://zfn.edu.pl/index.php/zfn/article/view/402.
Smoluchowski, Marian 2017b: O teoryach elektryczności. Zagadnienia Filozoficzne w Nauce (62), ss. 191–219. Dostęp online (3.09.2018): http://zfn.edu.pl/index.php/zfn/article/view/400.
Smoluchowski, Marian 2017c: Vortrag im Philosophischen Seminar 1893/1894. Zagadnienia Filozoficzne w Nauce (62), ss. 171–189. Dostęp online (3.09.2018): http://zfn.edu.pl/index.php/zfn/article/view/399.
Smoluchowski, Marian 2017d: Uwagi o roli przypadku we fizyce. Philosophical Problems in Science (Zagadnienia Filozoficzne w Nauce) (62), ss. 277–302. Dostęp online: http://zfn.edu.pl/index.php/zfn/article/view/403.
Stasiewicz-Jasiukowa, Irena 1982: Dzieje nauczania historii nauki i historii techniki w Polsce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. ISBN 978-83-04-01085-7.
Średniawa, Bronisław; Pawlikowska-Brożek, Zofia 2005: Polskie podręczniki historii fizyki, astronomii i matematyki. Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki 14(1–2(27–28)), ss. 99–125. Dostęp online (24.10.2017): http://hint.org.pl/res/anal/sredniawa_2005.pdf.
Teske, Armin 1957: O elementy humanistyczne w studiach nauk przyrodniczych. Kwartalnik Historii Nauki i Techniki 2(4), ss. 681–693. Dostęp online: http://bazhum.muzhp.pl/media//files/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_Techniki/Kwartalnik_Historii_Nauki_i_
Topolski, Jerzy 2008: Jak się pisze i rozumie historię: tajemnice narracji historycznej. Wyd. 3. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. ISBN 978-83-7177-579-6.
Informacje: Studia Historiae Scientiarum, 2019, 18 (2019), s. 27-53
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Rola historii nauki w działalności naukowej, dydaktycznej i filozoficznej Mariana Smoluchowskiego
The role of the history of science in Marian Smoluchowski’s scientific, didactic and philosophical activities
Publikacja: 15.11.2019
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-NC-ND 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 1196
Liczba pobrań: 1280