Poniższy artykuł stanowi próbę omówienia dziejów oraz najważniejszych obszarów działalności Archiwum Państwowego w Lublinie w latach 1944–1989. W zakresie spraw organizacyjnych przedstawiono w nim podstawowe akty prawne, normujące działalność archiwum oraz jego miejsce w państwowej sieci archiwalnej w Polsce, strukturę organizacyjną z najważniejszymi zmianami, dzieje jednostek zamiejscowych, ciała kolegialne oraz ich zadania, osoby pełniące funkcję dyrektorów placówki, obsadę kadrową i sprawy lokalowe. W zakresie działalności archiwum omówiony został zasób archiwalny oraz najważniejsze zmiany w jego ilości i strukturze wewnętrznej, jak również organizacja i najważniejsze osiągnięcia pionu nadzoru nad narastającym zasobem oraz pracowni konserwatorsko-reprograficznej. Omówiono również działalność archiwum w zakresie bezpośredniego i pośredniego udostępniania materiałów archiwalnych. Na koniec przedstawiono najważniejsze osiągnięcia placówki w zakresie działalności naukowej, popularyzatorskiej i dydaktycznej.

W artykule przedstawiono dzieje Archiwum Państwowego w Lublinie Oddział w Chełmie, biorąc pod uwagę zarówno zagadnienia organizacyjne i administracyjne (np. problemy lokalowe), jak też te jak najbardziej istotne dla funkcjonowania każdego archiwum, dotyczące wartości przechowywanych w nim materiałów archiwalnych. Zaprezentowano kadrę kierowniczą chełmskiego archiwum. Skupiono się na wykonywanych przez pracowników zadaniach, obrazując sposób ich realizacji przykładami i danymi liczbowymi. Najwięcej uwagi poświęcono zasobowi archiwalnemu, zwłaszcza jego zawartości pod kątem aktotwórców. Następnie skoncentrowano się na wykorzystaniu zasobu, czyli m.in. jego udostępnianiu w czytelni do celów naukowych oraz poprzez kwerendy z urzędów czy od osób indywidualnych z kraju i zagranicy. W ramach popularyzacji wiedzy o archiwach oraz zasobie archiwalnym przywołano tematy wystaw archiwalnych realizowanych na przestrzeni 70 lat, jak również zaznaczono udział chełmskiego archiwum w akcji „Noc Kultury”, która jest przedsięwzięciem realizowanym w ostatnich latach. W artykule zwrócono uwagę na szczególną rolę archiwum, zasobu archiwalnego, archiwistów w życiu nie tylko mieszkańców Chełma i okolic, ale również osób z innych części kraju, jak i z zagranicy.  

W artykule przedstawiono historię kraśnickiego Oddziału Archiwum Państwowego w Lublinie od momentu jego powstania 1 VIII 1955 r. do dnia dzisiejszego. W pierwszej kolejności poruszono zagadnienia związane ze zmianami w prawie archiwalnym, które pociągnęły za sobą kilkakrotną zmianę statusu oddziału w Kraśniku. Znaczące były w tym przypadku lata 1976, 1979 oraz rok 1983, kiedy archiwum w Kraśniku zaczęło funkcjonować jako Oddział Archiwum Państwowego w Lublinie. Stan ten trwa do dzisiaj. W następnej części artykułu omówiono zasób oddziału w Kraśniku, który liczy 336 zespołów archiwalnych (stan na 31 XII 2017 r.). Zakres chronologiczny materiałów zgromadzonych w kraśnickim archiwum obejmuje lata 1796–2016. Zasadniczą jego część stanowią akta wytworzone po 1945 r. Przedstawiając historię APL Oddział w Kraśniku zaprezentowano także sylwetki najbardziej zasłużonych archiwistów, pracujących w nim w omawianym okresie.

Niniejszy artykuł jest próbą charakterystyki działalności Archiwum Państwowego w Lublinie Oddział w Radzyniu Podlaskim. Poruszono zagadnienia dotyczące historii oddziału radzyńskiego, a także jego poprzednika, Powiatowego Archiwum Państwowego w Łukowie. Ponadto przedstawia kwestie organizacji instytucji, realizowanych przez nią zadań, przechowywanego zasobu oraz umiejscowienia jej w strukturze Archiwum Państwowego w Lublinie. Tekst przybliża wynikający z ustawy o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach zakres zadań oddziału oraz jego ważniejsze osiągnięcia w dziedzinie popularyzacji i działalności naukowej. Wskazuje również na istotną rolę instytucji jako ośrodka kulturotwórczego regionu.

Przez blisko 35 lat Archiwum Państwowe w Zamościu było związane organizacyjnie z Archiwum Państwowym w Lublinie. Archiwum w Zamościu utworzono na podstawie rozporządzenia ministra oświaty z dnia 21 VII 1950 r. powołującego 52 oddziały powiatowe wojewódzkich archiwów państwowych. Od 1951 r. oddział przekształcono w Powiatowe Archiwum Państwowe podległe Wojewódzkiemu Archiwum Państwowemu w Lublinie. Na pierwszą dekadę funkcjonowania archiwum w Zamościu przypadł trudny okres organizacji instytucji pod kierownictwem Hipolita Kozioła. Priorytetem była walka o polepszenie warunków bytowych i lokalowych archiwum oraz przejmowanie dokumentacji archiwalnej z przedpola. Od 1962 r. pod kierownictwem Gertrudy Sowińskiej udało się umieścić siedzibę archiwum w specjalnie do tego celu przeznaczonej kamienicy oraz rozwinąć działalność edukacyjno-popularyzacyjną. Na skutek reformy administracyjnej kraju z 1975 r. PAP w Zamościu przekształcono z dniem 1 II 1976 r. w Wojewódzkie Archiwum Państwowe podległe Naczelnemu Dyrektorowi Archiwów Państwowych. Od tego czasu funkcjonuje jako samodzielna jednostka.

W Lublinie w XVII–XVIII w. istniał zwyczaj sporządzania protokołu przekazania władzy burmistrza. W analizowanych zapisach z lat ok. 1639–1655 objęciu władzy towarzyszyło przekazanie miejskich insygniów nowemu burmistrzowi. Jako insygnia miejskie w połowie XVIII w. wskazywane były buzdygan (berło), złoty pierścień burmistrzowski, pieczęć wielka miasta, pieczęcie miejskie żelazne, srebrny krucyfiks oraz krzyż do składania przysiąg, dzwonek radziecki, klucze wielkie miasta służące do przekazywania królowi oraz bęben miejski i konwie miejskie. W dotychczasowym rozumieniu archeologii prawnej przedmioty te należałoby zaliczyć do kategorii atrybutów władzy miejskiej. Na gruncie miejskim mamy zapewne do czynienia z recepcją prawa i rytuałów władzy państwowej, choć insygnia miejskie wydają się nie pełnić tak istotnej roli prawnej. Burmistrzowie Lublina oprócz insygniów przekazywali również szereg innych przedmiotów, związanych z bieżącym zarządzaniem miastem. Przedstawione uwagi na temat insygniów mają charakter wstępny i są pierwszą próbą przedstawienia podjętego tematu badawczego.

Przedmiotem artykułu jest przegląd bibliografii podmiotowych i przedmiotowych związanych z Janem Długoszem. W centrum uwagi znajdą się zagadnienia związane z początkami i rozwojem tych bibliografii, ich rodzajami i zawartością oraz rolą i znaczeniem, jakie pełnią w badaniach nad Długoszem. Autor omawia cztery obszary produkcji bibliograficznej związanej z Długoszem. Pierwszy rozpoczął się w XVIII w. i charakteryzował się powstawaniem prac biobibliograficznych, w których łączono zainteresowania biograficzne z poszukiwaniem rękopiśmiennych zabytków jego twórczości. W latach 70. XIX w. pojawił się drugi obszar związany z tworzeniem bibliografii narodowej piśmiennictwa polskiego. Ważną częścią tego piśmiennictwa były drukowane wydania dzieł Długosza, a później także publikacje jemu poświęcone. Od początku XX w. Długosz trafił do bibliografii opracowywanych przez historyków literatury. Najpierw w znanych bibliografiach obcych – niemieckiej Potthasta i francuskiej Chevaliera, aby później wejść na stałe do polskiej produkcji bibliograficznej, tworzonej w różnej postaci przez historyków aż do dziś. Pomimo wielu bibliografii żadna z nich nie dostarcza pełnego wykazu literatury Długoszowej, dlatego muszą one być wykorzystywane w sposób komplementarny. Autor wysuwa postulat, aby stworzyć nową bibliografię podmiotowo-przedmiotową, obejmującą całość piśmiennictwa dotyczącego Jana Długosza w postaci elektronicznej jako aplikację internetową. Zapowiada jej ukazanie się w 2019 r.

Niniejszy artykuł ma na celu ukazanie propagandowej działalności Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w pierwszych latach jej funkcjonowania (1948–1952) przez pryzmat organizacji bibliotek komitetów powiatowych. Biblioteki stanowiły bardzo istotny element wewnątrzpartyjnego systemu oświatowego, będąc wsparciem dla tak istotnego z perspektywy partii samokształcenia. Zarówno ich zasób, jak i fachowy personel miały zachęcać do częstego korzystania z biblioteki, a tym samym pozytywnie wpływać na intelektualny rozwój członków partii. Bazując na sprawozdaniach bibliotecznych autorka przedstawiła stopień przygotowania partii do prowadzenia działań oświatowych i propagandowych w terenie, a także poziom jej zorganizowania.

W księgach grodzkich grabowieckich, przechowywanych w Archiwum Państwowym w Lublinie, znajduje się rejestr rzeczy pozostałych po stolniku przemyskim Jerzym Wołodyjowskim, który był pierwowzorem Sienkiewiczowskiego „Małego Rycerza” – obrońcy Kamieńca Podolskiego w 1672 r. W artykule przedstawiono tradycję związaną z legendą pułkownika Wołodyjowskiego, podstawowe fakty z jego życia oraz okoliczności powstania inwentarza pośmiertnego, wykorzystanego w trakcie procesu przeciwko osobom, które bezprawnie zagarnęły nieruchomości zmarłego. Autor artykułu stwierdza w konkluzji, że autentyczny Wołodyjowski tylko pod pewnymi względami przypominał swój literacki, Sienkiewiczowski, portret. Był istotnie świetnym zagończykiem i zginął w Kamieńcu Podolskim, tak jak „pan Michał”, chociaż jego śmierć była przypadkowa. Był również pułkownikiem, lecz nie dowodził chorągwią laudańską. Nie był też najprawdopodobniej nigdy na Litwie, gdzie region etnograficzno-historyczny Lauda się znajdował. Artykuł zawiera edycję inwentarza sporządzonego po śmierci Jerzego Wołodyjowskiego.

W artykule zaprezentowano fragment losów, pochodzącej z Mazowsza, szlacheckiej rodziny Dłużewskich. Krzysztof Dłużewski, jeden z jej najbardziej znaczących przedstawicieli, w połowie XVII w. ożenił się z Anną Stawską, osiadł w Lubelskiem, dając początek lubelsko- -chełmskiej linii rodziny. Odegrała ona w kolejnych pokoleniach znaczącą rolę w życiu tamtejszej szlachty, zwłaszcza w ziemi chełmskiej. Najpoważniejsza kariera stała się udziałem Kazimierza Dłużewskiego, który pod koniec życia doszedł do godności kasztelana chełmskiego, dobijając się tym samym – jako jedyny przedstawiciel rodziny – urzędu senatorskiego. Wcześniej związany z dworem Jana III Sobieskiego, uzyskał nominację na podczaszego, a następnie chorążego chełmskiego. Jego kariera przebiegała przy tym pod znakiem służby wojskowej. Kazimierz Dłużewski był pułkownikiem Jego Królewskiej Mości i dowodził chorągwiami husarskimi, walczącymi z Tatarami na Ukrainie. Podczas swego życia zgromadził spory majątek, który przed śmiercią podzielił między swoich synów i innych członków rodziny. Był też dobrodziejem kościołów i klasztorów lubelskich.
Artykuł zawiera edycję testamentu kasztelana chełmskiego Kazimierza Dłużewskiego, spisanego w 1724 r.

W 1844 r. Komisja Rządowa Sprawiedliwości w Warszawie rozesłała do archiwów akt dawnych w Królestwie Polskim instrukcję sporządzania skorowidzów do staropolskich ksiąg sądowych. Wydanie instrukcji związane było z akcją indeksowania tych ksiąg, będących podstawowym źródłem zdziałanych czynności prawnych w sprawach własnościowych oraz świadectwem posiadanych praw majątkowych. Projekt instrukcji Komisji Rządowej trafił także do Archiwum Akt Dawnych w Lublinie. Opinię na jej temat i odpowiedź w sprawie przygotował dla komisji na przełomie lipca i sierpnia 1844 r. lubelski archiwista Hieronim Duchnowski. W niniejszej edycji opublikowano instrukcję sporządzania indeksów wydaną przez Komisję Rządową Sprawiedliwości w Warszawie oraz odpowiedź na nią Hieronima Duchnowskiego. Odpowiedź ta zawiera propozycje sposobów indeksowania alternatywne dla instrukcji, wypracowane przez Duchnowskiego, w czasie gdy był zatrudniony w Archiwum Akt Dawnych w Lublinie (1842–1845).