FAQ

Prace Geograficzne

logo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Zrównoważony rozwój w ujęciu lokalnym – analiza wymiarów

Data publikacji: 10.2022

Prace Geograficzne, 2022, Zeszyt 167, s. 29 - 48

https://doi.org/10.4467/20833113PG.22.006.16219

Autorzy

,
Dorota Dymek
Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
https://orcid.org/0000-0002-8902-9373 Orcid
Wszystkie publikacje autora →
Jolanta Jóźwik
Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
https://orcid.org/0000-0001-7041-3781 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Abstrakt

Local perspective of sustainable development – analysis of the dimensions

The idea of sustainable development is recognised as a basic concept for the development of communes. Its essence is based on the balance and sustainability of its three basic dimensions, namely social, economic and environmental. From the point of view of shaping the further development of territorial units, it therefore seems important to examine possible imbalances between the various dimensions, since it is recognised that sustainable development can only be achieved if there is a balance between them. The aim of the article is to identify the dominant dimension of sustainable development in rural and urban-rural communes in Poland. Special emphasis was placed on presenting differences in the distribution of these dimensions between units with a high share of protected areas (at least 50% of the area) and other units. The level of development of communes in individual dimensions was determined using the TOPSIS method based on statistical data made available in the CSO Local Data Bank for 2019. The analysis showed that there were disproportions in the level of development of communes in individual dimensions and in the spatial distribution of the dominant dimensions. Large differences were observed between the eastern and western parts of the country. Throughout Poland, the environmental dimension most often prevailed, followed by the economic dimension and least often by the social dimension. In the case of communes with a high share of protected areas, it was the environmental dimension, while in the case of the rest of the communes, it was the economic dimension. The study also showed a low correlation between the level of development of the communes in the economic dimension and the share of protected areas. However, there was no linear relationship between the share of protected areas and the level of development of the communes in other dimensions.

Keywords: sustainable development, TOPSIS, rural and urban-rural communes, protected areas


Zarys treści: Idea zrównoważonego rozwoju uważana jest za podstawową koncepcję rozwoju gmin. Jej istota opiera się na zachowaniu równowagi i trwałości jej trzech podstawowych wymiarów, tj. społecznego, gospodarczego i środowiskowego. Z punktu widzenia kształtowania dalszego rozwoju jednostek terytorialnych istotne wydaje się zatem badanie możliwych dysproporcji między poszczególnymi wymiarami, gdyż uznaje się, że osiągnięcie zrównoważonego rozwoju będzie możliwe tylko wtedy, gdy wystąpi między nimi stan równowagi. Celem artykułu jest identyfikacja dominującego wymiaru zrównoważonego rozwoju w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich w Polsce. Szczególny nacisk położono na przedstawienie różnic w rozkładzie tych wymiarów w podziale na jednostki o znacznym udziale obszarów chronionych (co najmniej 50% powierzchni) oraz pozostałe jednostki. Poziom rozwoju gmin w poszczególnych wymiarach określono za pomocą metody TOPSIS, opierając się na danych statystycznych udostępnionych w BDL GUS dla 2019 roku. Analiza wykazała, że występowały wyraźne dysproporcje zarówno w poziomie rozwoju gmin w poszczególnych wymiarach, jak i w rozkładzie przestrzennym dominujących wymiarów. Duże różnice zaobserwowano pomiędzy wschodnią i zachodnią częścią kraju. W całej Polsce najczęściej swoją obecność zaznaczał wymiar środowiskowy, następnie gospodarczy, a najrzadziej społeczny. W przypadku gmin o znacznym udziale obszarów chronionych wyraźnie był to wymiar środowiskowy, natomiast w przypadku gmin pozostałych wymiar gospodarczy. W badaniu wykazano także niski związek między poziomem rozwoju gmin w wymiarze gospodarczym a udziałem obszarów chronionych w powierzchni jednostki ogółem. Nie odnotowano natomiast zależności liniowej między udziałem obszarów chronionych a poziomem rozwoju gmin w pozostałych wymiarach.

Bibliografia

Adamowicz M., Smarzewska A., 2009, Model oraz mierniki trwałego i zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w ujęciu lokalnym, Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing, 1(50), 251–269.
Badora K., 2014, Spatial system of landscape protection in Poland, Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego, 23, 73–88.
Bal-Domańska B., Wilk J., 2011, Gospodarcze aspekty zrównoważonego rozwoju województw – wielowymiarowa analiza porównawcza, Przegląd Statystyczny, 58 (3–4), 300–322.
Basiago A. D., 1998, Economic, social, and environmental sustainability in development theory and urban planning practice, Environmentalist, 19(2), 145–161. DOI: 10.1023/A:1006697118620.
https://doi.org/10.1023/A:1006697118620.
BDL GUS, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/start (dostęp: 18.11.2021).
Bis M., 2015, Wybrane instrumenty oddziaływania na gospodarkę a rozwarstwienie społeczne w Polsce – kontekst rozwoju zrównoważonego, Prace Geograficzne, 141, 25–41. DOI: 10.4467/20833113PG.15.007.4059.
https://doi.org/10.4467/20833113PG.15.007.4059.
Borychowski M., Staniszewski J., Zagierski B., 2016, Problemy pomiaru rozwoju zrównoważonego na przykładzie wybranych wskaźników, Roczniki Ekonomiczne Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w Bydgoszczy, 9, 28–43.
Borys T., 2005, Wskaźniki zrównoważonego rozwoju, Wydawnictwo Ekonomia i Środowisko, Warszawa–Białystok.
Ding L., Shao Z., Zhang H., Xu C., Wu D., 2016, A comprehensive evaluation of urban sustainable development in China based on the TOPSIS-Entropy Method, Sustainability, 8 (8), 746. DOI: 10.3390/su8080746.
https://doi.org/10.3390/su8080746.
Drabarczyk K., 2017, Zrównoważony rozwój województw – analiza porównawcza, Zeszyty Naukowe Politechniki Częstochowskiej. Zarządzanie, 25 (1), 23–34. DOI: 10.17512/znpcz.2017.1.2.02.
https://doi.org/10.17512/znpcz.2017.1.2.02.
EUROSTAT, 2020, EU SDG indicator set 2020. Result of the review in preparation of the 2020 edition of the EU SDG monitoring report. Final version of 16 January 2020.
Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Dostęp do danych geoprzestrzennych, https://www.gov.pl/web/gdos/dostep-do-danych-geoprzestrzennych (dostęp: 15.10.2021).
GUGiK, Baza Danych Obiektów Topograficznych (BDOT10k), https://mapy.geoportal.gov.pl/imap/Imgp_2.html?gpmap=gp0 (dostęp: 12.10.2021).
Guilford J.P., 1965, Fundamental statistics in psychology and education, McGraw-Hill, New York. GUS, 2017, Zestaw krajowych wskaźników zrównoważonego rozwoju, https://sdg.gov.pl/statistics_nat  (dostęp: 03.12.2021).
Hák T., Janoušková S., Moldan B., 2016, Sustainable development goals: A need for relevant indicators, Ecological Indicators, 60, 565–573. DOI: 10.1016/j.ecolind.2015.08.003.
https://doi.org/10.1016/j.ecolind.2015.08.003.
Heffner K., Malik K., 2011, Paradygmat sustainable development we współczesnej polityce regionalnej, [w:] D. Kiełczewski (red.), Implementacyjne aspekty wdrażania zrównoważonego rozwoju, Wyższa Szkoła Ekonomiczna, Białystok, 113–131.
Hong S., Kweon I., Lee B.H., Kim H., 2019, Indicators and assessment system for sustainability of municipalities: A case study of South Korea’s assessment of sustainability of cities (ASC), Sustainability, 11 (23), 6611. DOI: 10.3390/su11236611.
https://doi.org/10.3390/su11236611.
Hwang C.L., Yoon K., 1981, Methods for Multiple Attribute Decision Making, [w:] M. Beckmann, H.P. Künzi (red.), Multiple Attribute Decision Making, Springer, Berlin– Heidelberg, 58–191. DOI: 10.1007/978-3-642-48318-9_3.
https://doi.org/10.1007/978-3-642-48318-9_3.
Jasiński J., Żabiński M., 2021, Quality management and sustainable development in local communes – evidence from Poland, Public Organization Review. DOI: 10.1007/s11115-021-00533-5.
https://doi.org/10.1007/s11115-021-00533-5.
Jóźwik J., Gawrońska G., 2018, Changes in the level of socio-economic development of communes in the Lubelskie Voivodship, Barometr Regionalny, 16 (2), 149–159.
Kazak J., Pilawka T., 2013, Convergence of the socio-economic development level of rural and semi-ur-ban communes in Lower Silesia, Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 15 (4), 202–207.
Kistowski M., 2016, Problemy weryfikacji zasięgu i reżimu ochronnego obszarów chronionego krajobrazu na przykładzie wybranych obszarów w województwie pomorskim, Problemy Ekologii Krajobrazu, 41, 21–42.
Klarin T., 2018, The concept of sustainable development: From its beginning to the contemporary issues, Zagreb International Review of Economics and Business, 21(1), 67–94. DOI: 10.2478/zireb-2018-0005.
https://doi.org/10.2478/zireb-2018-0005.
Krzyminiewska G., Pondel H., 2016, Sustainable development of rural municipalities of the Wielkopolska Voivodship – an attempt at evaluation, Economic and Environmental Studies, 16 (2), 191–206.
Łuczak A., Kurzawa I., 2017, Ocena poziomu zrównoważonego rozwoju powiatów w Polsce z wykorzystaniem metod taksonomicznych, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 29 (469), 109–118. DOI: 10.15611/pn.2017.469.11.
https://doi.org/10.15611/pn.2017.469.11.
Marszałek-Kawa J., Siemiątkowski P., 2020, The implementation of the sustainable development goals at the local level. The case of the districts of Kuyavian-Pomeranian province, Baltic Journal of Economic Studies, 6 (2), 1–8. DOI: 10.30525/2256-0742/2020-6-2-1-8.
https://doi.org/10.30525/2256-0742/2020-6-2-1-8.
Mensah J., 2019, Sustainable development: Meaning, history, principles, pillars, and implications for human action: Literature review, Cogent Social Sciences, 5 (1), 1653531. DOI: 10.1080/23311886.2019.1653531.
https://doi.org/10.1080/23311886.2019.1653531.
Michalska M., 2008, Analiza rozwoju gmin województwa lubuskiego w kontekście zrównoważonego rozwoju, Zeszyty Naukowe Politechniki Białostockiej. Ekonomia i Zarządzanie, 11, 209–222.
OECD, 2019, Measuring distance to the SDGs targets 2019: An assessment of where OECD countries stand, OECD Publishing, Paris, DOI: 10.1787/a8caf3fa-en.
https://doi.org/10.1787/a8caf3fa-en.
Paluch L., 2014, Zróżnicowanie poziomu rozwoju gmin wiejskich województwa małopolskiego w wymiarze gospodarczym i ekologicznym, Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 16 (6), 381–386.
Pawlewicz K., Pawlewicz A., Cieślak I., 2016, Evaluation of the implementation of sustainable development in rural communes in Eastern Poland, Economic Science for Rural Development: Rural Development and Entrepreneurship, 41, 132–139.
Pawlewicz K., Pawłowska A., 2013, Klasyfikacja gmin wiejskich województwa warmińsko-mazurskiego na podstawie syntetycznej oceny poziomu zrównoważonego rozwoju, Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu, 15 (2), 277–282.
Piontek F., Piontek B., 2005, Alternatywne koncepcje wdrażania rozwoju i ich skutki dla kategorii kapitał, Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy, 6, 69–100.
Poskrobko B., 2009, Wpływ trendów społecznych i gospodarczych na implementacje idei zrównoważonego rozwoju, [w:] B. Poskrobko (red.), Zrównoważony rozwój gospodarki opartej na wiedzy, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Białymstoku, Białystok, 108–126.
Pradhan P., Costa L., Rybski D., Lucht W., Kropp J.P., 2017, A systematic study of sustainable development goal (SDG) interactions, Earth’s Future, 5 (11), 1169–1179. DOI: 10.1002/2017EF000632.
https://doi.org/10.1002/2017EF000632.
Roszkowska E., Filipowicz-Chomko M., 2016, Ocena rozwoju społecznego województw Polski w latach 2005 oraz 2013 w kontekście realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju z wykorzystaniem metody TOPSIS, Ekonomia i Środowisko, 2 (57), 134–149.
Roszkowska E., Karwowska R., 2014, Wielowymiarowa analiza poziomu zrównoważonego rozwoju województw Polski w 2010 roku, Ekonomia i Zarządzanie, 6 (1), 9–37. DOI: 10.12846/j.em.2014.01.01.
https://doi.org/10.12846/j.em.2014.01.01.
Roszkowska E., Misiewicz E. I., Karwowska R., 2014, Analiza poziomu zrównoważonego rozwoju województw Polski w 2010 roku, Ekonomia i Środowisko, 2 (49), 168–190.
Semczuk M., 2020, Zróżnicowanie rozwoju społeczno-gospodarczego obszarów wiejskich w  województwie małopolskim, Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Geographica, 15, 7–22. DOI: 10.24917/20845456.15.1.
https://doi.org/10.24917/20845456.15.1.
Smarzewska A., Bodzak D., 2015, Measurement on sustainable development of rural communes of Bialski district, Economic and Regional Studies, 8 (2), 54–66.
Stanny M., Czarnecki A., 2010, Level and determinants of sustainable rural development in the region of Green Lungs of Poland, Rural Areas and Development, 7, 197–212.
Stecyk A., 2019, The AHP-TOPSIS model in the analysis of the counties sustainable development in the West Pomeranian province in 2010 and 2017, Journal of Ecological Engineering, 20 (7), 233–244. DOI: 10.12911/22998993/109870.
https://doi.org/10.12911/22998993/109870.
Śleszyński J., 2017, Wskaźniki trwałego rozwoju na poziomie lokalnym, Optimum. Studia  Ekonomiczne, 4 (288), 39–52. DOI: 10.15290/ose.2017.04.88.04.
https://doi.org/10.15290/ose.2017.04.88.04.
Tasaki T., Kameyama Y., Hashimoto S., Moriguchi Y., Harasawa H., 2010, A survey of national sustainable development indicators, International Journal of Sustainable Development, 13 (4), 337–361.
Trzepacz P., 2012, Geneza i istota koncepcji rozwoju zrównoważonego, [w:] P. Trzepacz (red.), Zrównoważony rozwój – wyzwania globalne, Podręcznik dla uczestników studiów doktoranckich, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej UJ, Kraków, 11–35.
UN, 2018, Global indicator framework for the sustainable development goals and targets of the 2030 agenda for sustainable development, A/RES/71/313.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1098 z późn. zm.).
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1973 z późn. zm.).
Warczewska B., 2014, Pomiar poziomu rozwoju zrównoważonego miasta na przykładzie Wrocławia, Biuletyn KPZK, 254, 189–200.
Warczewska B., Szewrański S., Mastalska-Cetera B., 2015, Zrównoważony rozwój gmin leżących w granicach parku krajobrazowego, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu, Wrocław.
WCED, 1987, Report of the World Commission on Environment and Development “Our Common Future”, A/42/427.
Zawilińska B., Brańka P., Majewski K., Semczuk M., 2021, National Parks – Areas of Economic Development or Stagnation? Evidence from Poland, Sustainability, 13 (20), 11351. DOI: 10.3390/ su132011351.
Zielińska A., 2013, System wskaźników rozwoju zrównoważonego i ekorozwoju dla obszarów przyrodniczo cennych, Ekonomia i Środowisko, 3 (46), 79–89.
Zielińska A., 2015, Analiza wskaźników rozwoju zrównoważonego gmin zlokalizowanych na obszarach chronionych, Studia i Prace WNEiZ, 42, 109–124. DOI: 10.18276/sip.2015.42/2-10.
https://doi.org/10.18276/sip.2015.42/2-10.

Informacje

Informacje: Prace Geograficzne, 2022, s. 29 - 48

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Angielski:

Local perspective of sustainable development – analysis of the dimensions

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-8902-9373

Dorota Dymek
Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
https://orcid.org/0000-0002-8902-9373 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

https://orcid.org/0000-0001-7041-3781

Jolanta Jóźwik
Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
https://orcid.org/0000-0001-7041-3781 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie

Publikacja: 10.2022

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Dorota Dymek (Autor) - 50%
Jolanta Jóźwik (Autor) - 50%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 649

Liczba pobrań: 663