Struktura strefy sakralnej i program ideowy Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski na tle wybranych katolickich założeń sanktuaryjnych
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 02.2025
Prace Geograficzne, 2024, Zeszyt 176, s. 181-217
https://doi.org/10.4467/20833113PG.24.031.21162Autorzy
Struktura strefy sakralnej i program ideowy Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski na tle wybranych katolickich założeń sanktuaryjnych
Sanktuaria jako miejsca szczególnego kultu od wieków budzą zainteresowanie pielgrzymów. Dawniej decydowały o tym przede wszystkim motywy religijne, obecnie coraz większą rolę odgrywają czynniki poznawcze i kulturowe. Od połowy XIX w. obserwujemy też istotne zmiany w sposobie zagospodarowania przestrzeni sanktuaryjnych, zwłaszcza w przypadku dużych ośrodków pielgrzymkowych. Widoczne jest to m.in. w tworzeniu założeń religijnych o charakterze parkowo-architektonicznym. W niniejszym opracowaniu za podmiot rozważań przyjęto sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski, zorganizowane właśnie w takiej formie. Jest to ośrodek powstały w połowie XIX w. na bazie objawień maryjnych odnotowanych w 1850 r. w pobliskim lesie. Silne sprzężenie wątków religijnych i patriotycznych spowodowało wykreowanie tutaj w drugiej połowie XX w. wyjątkowego kompleksu o charakterze religijno-narodowym. Celem opracowania jest analiza założenia licheńskiego pod kątem jego struktury, kompozycji i symboliki. W końcowej części artykułu sanktuarium w Licheniu zostało porównane z innymi założeniami sanktuaryjnymi o charakterze parkowo-architektonicznym (w Lourdes, Fatimie i Krakowie-Łagiewnikach), co pozwoliło pokazać wspólne i różnicujące je cechy.
Ambrósio V., 2000, Fátima: Território Especializado na Recepção de Turismo Religioso, Instituto Nacional de Formação Touristica, Lisboa.
Baumont S.(red.), 1993, Histoire de Lourdes, Privat. Univers de la France, Toulouse.
Bucca N. (red.), 2007, Lourdes de A á Z, NDL Editions, Nouvelle Cité.
Barącz S., 1891, Cudowne obrazy Matki Najświętszej w Polsce, Drukarnia Szczęsnego Bednarskiego, Lwów.
Bukowicz J., 1994, Sanktuarium maryjne w Licheniu i jego rozwój w latach 1965–1990, [w:] J. Bogacka (red.), Przewodniczka. Kult Matki Boskiej w Polsce od Lumen Gentium do Redemptoris Mater 1964–1987: Akta VI Ogólnopolskiego Kongresu Mariologicznego i Maryjnego Częstochowa–Jasna Góra, 20–23 IX 1990, „Paulinianum”, Częstochowa, 145–156.
Cęckiewicz W., 2008, Licheń – fenomen czy dylemat, Architektura, 7(166), 46.
Durydiwka M., 2008, Turystyka religijna, Architektura, 7(166), 42–44.
Fridrich A., 1908, Historye cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce. T. 3: Obejmujący obrazy archidyecezyi warszawskiej, dyecezyi płockiej, włocławskiej, kieleckiej, sandomierskiej, lubelskiej i sejneńskiej, Wydawnictwo Towarzystwa Jezusowego, Kraków.
Gierek B., 1998, Celtowie, Znak, Kraków.
Gierek B., 2002, Tradycja celtycka w życiu religijnym współczesnego społeczeństwa irlandzkiego, NOMOS, Kraków.
Gierek B., 2013, Religie Celtów, WAM, Kraków.
Grzesiak-Kozina A., Kozina B., 2011, Licheń, Mediaprofit we współpr. z Agorą., Warszawa.
Jackowski A., Sołjan I., 2010, Rozwój sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie-Łagiewnikach i jego wpływ na przemiany przestrzenno-funkcjonalne dzielnicy Łagiewniki i Borek Fałęcki, [w:] S. Ciok, P. Migoń (red.), Przekształcenia struktur regionalnych. Aspekty społeczne, ekonomiczne i przyrodnicze, Uniwersytet Wrocławski. Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Wrocław, 419-430.
Kevitt M.C., 2000, San Giovanni Rotondo and the shrine of Padre Pio, [w:] J. Eade, M.J. Sallnow (red.), Contesting the sacred: The anthropology of pilgrimage, University of Illinois Press, London–New York, 77–97.
Karbasz J., 2004, Przewodnik po Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski, „Dawit”, Katowice.
Kisiel P., 2016, The Sanctuary of the sacred nation: National discourse and the style and décor of the Licheń Sanctuary, Nationalities Papers, 44(2), 319–339.
Klekot E., 2008, Sąd smaku, czyli nierówni w społeczeństwie równych, Architektura, 7(166), 40–42.
Kolska-Bróżdziak K., 2017, Grąbliński Las, Wyd. Zakład Gospodarczy „Dom Pielgrzyma”, Licheń.
Kumala J., 2007, Sanktuaria maryjne w służbie polskiej drogi maryjnej, [w:] A. Gąsior, J. Królikowski (red.), Na polskiej drodze maryjnej. Materiały z Sympozjum Mariologiczno-Maryjnego, Pasierbiec, 21–22 października 2006 roku, Polskie Towarzystwo Mariologiczne (Biblioteka Mariologiczna, 10), Częstochowa–Pasierbiec, 165–183.
Liro J., Sołjan I., 2016, Rozwój sanktuarium i ruch pielgrzymkowy w kontekście budowania tożsamości na przykładzie Sanktuarium Maryjnego w Licheniu Starym, [w:] M.C. Hastetter, M. Ostrowski (red.), Pielgrzymi, drogi, święte miejsca. Duszpasterstwo w kontekście podróży, Unum, Kraków–Trumau, 421–426.
Logan P., 1992, The Holy Wells of Ireland, Colin Smythe, Buckinghamshire.
Makulski E., 2002, Dzieje Sanktuarium w Licheniu. Objawienia Matki Bożej, PWP „Gryf” S.A., Ciechanów.
Makulski E., 2013, Licheń. Kronika budowy sanktuarium, Wydawnictwo ZET, Wrocław.
Malinowska-Petelenz B., Petelenz A., 2007, Kicz i kamp, jako ponowoczesne kategorie przetworzonego piękna, czyli refleksje o Licheniu, Czasopismo Techniczne, 104(6-A), 327–331.
Marciniak K., 1999, Licheń i jego świat, Wydawnictwo eMPi² s.c., Poznań.
Niedźwiedź A., 2016, Narodowe czy transnarodowe? Przestrzeń symboliczna współczesnych katolickich sanktuariów w Polsce, [w:] J. Lencznarowicz, J. Pezda, A. Zięba (red.), Polacy i świat, kultura i zmiana. Studia historyczne i antropologiczne ofiarowane profesor Halinie Florkowskiej-Frančić, Księgarnia Akademicka, Kraków, 613–628.
Przewodnik po licheńskim sanktuarium, 2011, Wydawnictwo Zakład Gospodarczy „Dom Pielgrzyma”, Licheń.
Oliveira F.P., 1970, Para a história da urbaniazão da Cova da Iria, www.sru.pt/.../para-a historia-da-urbanizacao-da-cova-da-iria.pdf (20.03.2019).
Omilanowska M., 2008a, Od piramid do Gusto Polacco, Architektura, 7(166), 34–39.
Omilanowska M., 2008b, Sanktuarium Maryjne w Licheniu: Jego architektura i sztuka jako instrument identyfikacji historycznej, religijnej i narodowej w postkomunistycznej Polsce, Konteksty, 2, 129–139.
Perrier J., 2006, Saint Pius X. The affair of the centuary, Lourdes, The Pilgrims Magazine, 131(143), 28–32.
Proczek Z., 1988a, Kult maryjny w Licheniu w XIX wieku, [w:] B. Pylak, C. Krakowiak (red.), Niepokalana. Kult Matki Bożej na ziemiach polskich w XIX wieku, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin, 231–236.
Proczek Z., 1988, Maryja w życiu i działalności marianów w XIX wieku, [w:] B. Pylak, C. Krakowiak (red.), Niepokalana. Kult Matki Bożej na ziemiach polskich w XIX wieku. Księga pamiątkowa V Ogólnopolskiego Kongresu Mariologicznego i Maryjnego Lublin-Wąwolnica, 28–31 VIII 1986,Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin, 351–356.
Prusowski W., 2002, Rozwój kultu obrazu Matki Bożej i sanktuarium w Licheniu, Salvatoris Mater, 4(1), 203–228.
Rinschede G., 1985, The pilgrimage town of Lourdes, Geographia Religionum, 1, 60–85.
Rischede G., 1988, The pilgrimage centre of Fátima/Portugal, Geographia Religionum, 4, 65–98.
Ryszka C., 1993, Spotkanie z Licheniem. Przewodnik po Sanktuarium, Wydawnictwo Księży Marianów, Warszawa.
Sekerdej K., Pasieka A., 2010, „Bogu co boskie, cesarzowi, co cesarskie. A co ludziom? Negocjowanie przestrzeni w Licheniu, [w:] A. Bukowski, M. Lubaś, J. Nowak (red.), Społeczne tworzenie miejsc. Globalizacja. Etniczność. Władza, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 119–132.
Sołjan I., 2009, Kształtowanie się strefy sacrum w Lourdes, [w:] B. Domański W. Kurek (red.), Gospodarka i Przestrzeń. Prace dedykowane Profesor Danucie Ptaszyckiej-Jackowskiej, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 295–303.
Sołjan I., 2012, Sanktuaria i ich rola w organizacji przestrzeni miast na przykładzie największych europejskich ośrodków katolickich, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Sołjan I., Liro J., 2015, Nowe centrum pielgrzymkowe w krakowskiej dzielnicy Łagiewniki-Borek Fałęcki, Peregrinus Cracoviensis, 25(4), 135–151.
Sołjan I., Liro J., 2022, The changing roman catholic pilgrimage centres in Europe in the context of contemporary socio-cultural changes, Social&Culture, 23(3), 380–403.
Szczybura A., 2007, Indywidualne cechy przestrzeni urbanistycznej miasta wiecznych pielgrzymek – San Giovanni Rotondo, Czasopismo Techniczne, 2-A, 83–89.
Terrier M., 2003, History, and if you explore the Grotto?, Lourdes Magazine, 110 (122), 26–27.
Touvet C., 2007, Histoire des Sanctuaires de Loures, 1858–1870, Les origines du pèlerinage, NDL Editions, Lourdes.
Touvet C., 2008, Histoire des sanctuaires de Lourdes, 1870–1908. La vocation de la France, NDL Editions, Lourdes.
Terlikowski T.P., 2008, Licheń czyli zerwanie z ludowym katolicyzmem, Architektura, 7(166), 44–46.
Turner V.W, Turner E., 2009, Obraz i pielgrzymka w kulturze chrześcijańskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Wacław z Sulgostowa [E. Nowakowski], 1902, O cudownych obrazach w Polsce Przenajświętszej Matki Bożej wiadomości historyczne, bibliograficzne i ikonograficzne, Druk. W. Anczyca i Spółki, Kraków.
Wąs C., 2006, Bunt kwiatu przeciw korzeniom. Polska architektura sakralna 1980–2005 wobec modernizmu, Quart. Kwartalnik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, 1, 74–87.
https://www.lichen.pl/o-sanktuarium/objawienia/ (20.08.2024).
https://www.fatima.pt/pl (25.10.2024).
Informacje: Prace Geograficzne, 2024, Zeszyt 176, s. 181-217
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 02.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 888
Liczba pobrań: 769