FAQ
logo Uniwersytetu Jagiellońskiego
PL | EN

Ustawienia prywatności (cookies)

Ta strona używa ciasteczek (cookies), dzięki którym nasz serwis może działać lepiej. Aby uzyskać więcej informacji i spersonalizować swoje preferencje, kliknij „Ustawienia”. W każdej chwili możesz zmienić swoje preferencje, a także cofnąć zgodę na używanie plików cookie na poniższej stronie.
Polityka prywatności (link otworzy się w nowym oknie)
* z wyjątkiem niezbędnych plików cookies do prawidłowego działania strony oraz realizacji obowiązków prawnych administratora
Przesuwając suwak w prawo aktywujesz konkretną zgodę. Przesuwając suwak w lewo wyłączasz taką zgodę.

Struktura strefy sakralnej i program ideowy Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski na tle wybranych katolickich założeń sanktuaryjnych

Data publikacji: 02.2025

Prace Geograficzne, 2024, Zeszyt 176, s. 181-217

https://doi.org/10.4467/20833113PG.24.031.21162

Autorzy

,
Izabela Sołjan
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-8924-2270 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →
Bożena Gierek
Katedra Porównawczych Studiów Cywilizacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, ul. Grodzka 52, 31-044 Kraków
https://orcid.org/0000-0003-4297-9002 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Pobierz pełny tekst

Drukuj drukuj Cytuj cytuj

Tytuły

Struktura strefy sakralnej i program ideowy Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski na tle wybranych katolickich założeń sanktuaryjnych

Abstrakt

Sanktuaria jako miejsca szczególnego kultu od wieków budzą zainteresowanie pielgrzymów. Dawniej decydowały o tym przede wszystkim motywy religijne, obecnie coraz większą rolę odgrywają czynniki poznawcze i kulturowe. Od połowy XIX w. obserwujemy też istotne zmiany w sposobie zagospodarowania przestrzeni sanktuaryjnych, zwłaszcza w przypadku dużych ośrodków pielgrzymkowych. Widoczne jest to m.in. w tworzeniu założeń religijnych o charakterze parkowo-architektonicznym. W niniejszym opracowaniu za podmiot rozważań przyjęto sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski, zorganizowane właśnie w takiej formie. Jest to ośrodek powstały w połowie XIX w. na bazie objawień maryjnych odnotowanych w 1850 r. w pobliskim lesie. Silne sprzężenie wątków religijnych i patriotycznych spowodowało wykreowanie tutaj w drugiej połowie XX w. wyjątkowego kompleksu o charakterze religijno-narodowym. Celem opracowania jest analiza założenia licheńskiego pod kątem jego struktury, kompozycji i symboliki. W końcowej części artykułu sanktuarium w Licheniu zostało porównane z innymi założeniami sanktuaryjnymi o charakterze parkowo-architektonicznym (w Lourdes, Fatimie i Krakowie-Łagiewnikach), co pozwoliło pokazać wspólne i różnicujące je cechy.

Bibliografia

Pobierz bibliografię

Ambrósio V., 2000, Fátima: Território Especializado na Recepção de Turismo Religioso, Instituto Nacional de Formação Touristica, Lisboa.

Baumont S.(red.), 1993, Histoire de Lourdes, Privat. Univers de la France, Toulouse.

Bucca N. (red.), 2007, Lourdes de A á Z, NDL Editions, Nouvelle Cité.

Barącz S., 1891, Cudowne obrazy Matki Najświętszej w Polsce, Drukarnia Szczęsnego Bednarskiego, Lwów.

Bukowicz J., 1994, Sanktuarium maryjne w Licheniu i jego rozwój w latach 1965–1990, [w:] J. Bogacka (red.), Przewodniczka. Kult Matki Boskiej w Polsce od Lumen Gentium do Redemptoris Mater 1964–1987: Akta VI Ogólnopolskiego Kongresu Mariologicznego i Maryjnego Częstochowa–Jasna Góra, 20–23 IX 1990, „Paulinianum”, Częstochowa, 145–156.

Cęckiewicz W., 2008, Licheń – fenomen czy dylemat, Architektura, 7(166), 46.

Durydiwka M., 2008, Turystyka religijna, Architektura, 7(166), 42–44.

Fridrich A., 1908, Historye cudownych obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce. T. 3: Obejmujący obrazy archidyecezyi warszawskiej, dyecezyi płockiej, włocławskiej, kieleckiej, sandomierskiej, lubelskiej i sejneńskiej, Wydawnictwo Towarzystwa Jezusowego, Kraków.

Gierek B., 1998, Celtowie, Znak, Kraków.

Gierek B., 2002, Tradycja celtycka w życiu religijnym współczesnego społeczeństwa irlandzkiego, NOMOS, Kraków.

Gierek B., 2013, Religie Celtów, WAM, Kraków.

Grzesiak-Kozina A., Kozina B., 2011, Licheń, Mediaprofit we współpr. z Agorą., Warszawa.

Jackowski A., Sołjan I., 2010, Rozwój sanktuarium Miłosierdzia Bożego w Krakowie-Łagiewnikach i jego wpływ na przemiany przestrzenno-funkcjonalne dzielnicy Łagiewniki i Borek Fałęcki, [w:] S. Ciok, P. Migoń (red.), Przekształcenia struktur regionalnych. Aspekty społeczne, ekonomiczne i przyrodnicze, Uniwersytet Wrocławski. Instytut Geografii i Rozwoju Regionalnego, Wrocław, 419-430.

Kevitt M.C., 2000, San Giovanni Rotondo and the shrine of Padre Pio, [w:] J. Eade, M.J. Sallnow (red.), Contesting the sacred: The anthropology of pilgrimage, University of Illinois Press, London–New York, 77–97.

Karbasz J., 2004, Przewodnik po Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski, „Dawit”, Katowice.

Kisiel P., 2016, The Sanctuary of the sacred nation: National discourse and the style and décor of the Licheń Sanctuary, Nationalities Papers, 44(2), 319–339.

Klekot E., 2008, Sąd smaku, czyli nierówni w społeczeństwie równych, Architektura, 7(166), 40–42.

Kolska-Bróżdziak K., 2017, Grąbliński Las, Wyd. Zakład Gospodarczy „Dom Pielgrzyma”, Licheń.

Kumala J., 2007, Sanktuaria maryjne w służbie polskiej drogi maryjnej, [w:] A. Gąsior, J. Królikowski (red.), Na polskiej drodze maryjnej. Materiały z Sympozjum Mariologiczno-Maryjnego, Pasierbiec, 21–22 października 2006 roku, Polskie Towarzystwo Mariologiczne (Biblioteka Mariologiczna, 10), Częstochowa–Pasierbiec, 165–183.

Liro J., Sołjan I., 2016, Rozwój sanktuarium i ruch pielgrzymkowy w kontekście budowania tożsamości na przykładzie Sanktuarium Maryjnego w Licheniu Starym, [w:] M.C. Hastetter, M. Ostrowski (red.), Pielgrzymi, drogi, święte miejsca. Duszpasterstwo w kontekście podróży, Unum, Kraków–Trumau, 421–426.

Logan P., 1992, The Holy Wells of Ireland, Colin Smythe, Buckinghamshire.

Makulski E., 2002, Dzieje Sanktuarium w Licheniu. Objawienia Matki Bożej, PWP „Gryf” S.A., Ciechanów.

Makulski E., 2013, Licheń. Kronika budowy sanktuarium, Wydawnictwo ZET, Wrocław.

Malinowska-Petelenz B., Petelenz A., 2007, Kicz i kamp, jako ponowoczesne kategorie przetworzonego piękna, czyli refleksje o Licheniu, Czasopismo Techniczne, 104(6-A), 327–331.

Marciniak K., 1999, Licheń i jego świat, Wydawnictwo eMPi² s.c., Poznań.

Niedźwiedź A., 2016, Narodowe czy transnarodowe? Przestrzeń symboliczna współczesnych katolickich sanktuariów w Polsce, [w:] J. Lencznarowicz, J. Pezda, A. Zięba (red.), Polacy i świat, kultura i zmiana. Studia historyczne i antropologiczne ofiarowane profesor Halinie Florkowskiej-Frančić, Księgarnia Akademicka, Kraków, 613–628.

Przewodnik po licheńskim sanktuarium, 2011, Wydawnictwo Zakład Gospodarczy „Dom Pielgrzyma”, Licheń.

Oliveira F.P., 1970, Para a história da urbaniazão da Cova da Iria, www.sru.pt/.../para-a historia-da-urbanizacao-da-cova-da-iria.pdf (20.03.2019).

Omilanowska M., 2008a, Od piramid do Gusto Polacco, Architektura, 7(166), 34–39.

Omilanowska M., 2008b, Sanktuarium Maryjne w Licheniu: Jego architektura i sztuka jako instrument identyfikacji historycznej, religijnej i narodowej w postkomunistycznej Polsce, Konteksty, 2, 129–139.

Perrier J., 2006, Saint Pius X. The affair of the centuary, Lourdes, The Pilgrims Magazine, 131(143), 28–32.

Proczek Z., 1988a, Kult maryjny w Licheniu w XIX wieku, [w:] B. Pylak, C. Krakowiak (red.), Niepokalana. Kult Matki Bożej na ziemiach polskich w XIX wieku, Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin, 231–236.

Proczek Z., 1988, Maryja w życiu i działalności marianów w XIX wieku, [w:] B. Pylak, C. Krakowiak (red.), Niepokalana. Kult Matki Bożej na ziemiach polskich w XIX wieku. Księga pamiątkowa V Ogólnopolskiego Kongresu Mariologicznego i Maryjnego Lublin-Wąwolnica, 28–31 VIII 1986,Redakcja Wydawnictw KUL, Lublin, 351–356.

Prusowski W., 2002, Rozwój kultu obrazu Matki Bożej i sanktuarium w Licheniu, Salvatoris Mater, 4(1), 203–228.

Rinschede G., 1985, The pilgrimage town of Lourdes, Geographia Religionum, 1, 60–85.

Rischede G., 1988, The pilgrimage centre of Fátima/Portugal, Geographia Religionum, 4, 65–98.

Ryszka C., 1993, Spotkanie z Licheniem. Przewodnik po Sanktuarium, Wydawnictwo Księży Marianów, Warszawa.

Sekerdej K., Pasieka A., 2010, „Bogu co boskie, cesarzowi, co cesarskie. A co ludziom? Negocjowanie przestrzeni w Licheniu, [w:] A. Bukowski, M. Lubaś, J. Nowak (red.), Społeczne tworzenie miejsc. Globalizacja. Etniczność. Władza, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 119–132.

Sołjan I., 2009, Kształtowanie się strefy sacrum w Lourdes, [w:] B. Domański W. Kurek (red.), Gospodarka i Przestrzeń. Prace dedykowane Profesor Danucie Ptaszyckiej-Jackowskiej, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 295–303.

Sołjan I., 2012, Sanktuaria i ich rola w organizacji przestrzeni miast na przykładzie największych europejskich ośrodków katolickich, Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Sołjan I., Liro J., 2015, Nowe centrum pielgrzymkowe w krakowskiej dzielnicy Łagiewniki-Borek Fałęcki, Peregrinus Cracoviensis, 25(4), 135–151.

Sołjan I., Liro J., 2022, The changing roman catholic pilgrimage centres in Europe in the context of contemporary socio-cultural changes, Social&Culture, 23(3), 380–403.

Szczybura A., 2007, Indywidualne cechy przestrzeni urbanistycznej miasta wiecznych pielgrzymek – San Giovanni Rotondo, Czasopismo Techniczne, 2-A, 83–89.

Terrier M., 2003, History, and if you explore the Grotto?, Lourdes Magazine, 110 (122), 26–27.

Touvet C., 2007, Histoire des Sanctuaires de Loures, 1858–1870, Les origines du pèlerinage, NDL Editions, Lourdes.

Touvet C., 2008, Histoire des sanctuaires de Lourdes, 1870–1908. La vocation de la France, NDL Editions, Lourdes.

Terlikowski T.P., 2008, Licheń czyli zerwanie z ludowym katolicyzmem, Architektura, 7(166), 44–46.

Turner V.W, Turner E., 2009, Obraz i pielgrzymka w kulturze chrześcijańskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.

Wacław z Sulgostowa [E. Nowakowski], 1902, O cudownych obrazach w Polsce Przenajświętszej Matki Bożej wiadomości historyczne, bibliograficzne i ikonograficzne, Druk. W. Anczyca i Spółki, Kraków.

Wąs C., 2006, Bunt kwiatu przeciw korzeniom. Polska architektura sakralna 1980–2005 wobec modernizmu, Quart. Kwartalnik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego, 1, 74–87.

Strony internetowe

Informacje

Informacje: Prace Geograficzne, 2024, Zeszyt 176, s. 181-217

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Polski: Struktura strefy sakralnej i program ideowy Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski na tle wybranych katolickich założeń sanktuaryjnych
Angielski: The structure of the sacred zone and the ideological program of the sanctuary of Our Lady of Licheń – Sorrowful Queen of Poland against the background of selected Catholic sanctuaries

Autorzy

https://orcid.org/0000-0002-8924-2270

Izabela Sołjan
Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
, Polska
https://orcid.org/0000-0002-8924-2270 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
ROR ID:

 Ikona Research Organization Registry 03bqmcz70

https://orcid.org/0000-0003-4297-9002

Bożena Gierek
Katedra Porównawczych Studiów Cywilizacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, ul. Grodzka 52, 31-044 Kraków
https://orcid.org/0000-0003-4297-9002 Orcid
Kontakt z autorem
Wszystkie publikacje autora →

Katedra Porównawczych Studiów Cywilizacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, ul. Grodzka 52, 31-044 Kraków

Publikacja: 02.2025

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY 4.0  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Izabela Sołjan (Autor) - 50%
Bożena Gierek (Autor) - 50%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Struktura strefy sakralnej i program ideowy Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej Bolesnej Królowej Polski na tle wybranych katolickich założeń sanktuaryjnych

cytuj

Pobierz PDF Pobierz

pobierz pliki

RIS BIB ENDNOTE