FAQ

Konteksty Kultury

La mortelega grande, czyli „wielkie umieranie”. Zaraza jako katastrofa (w) wyobraźni

Data publikacji: 2020

Konteksty Kultury, 2020, Tom 17 zeszyt 3, s. 312 - 327

https://doi.org/10.4467/23531991KK.20.024.13138

Autorzy

Iwona Boruszkowska
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Polonistyki, Gołębia 16, 30-001 Kraków
https://orcid.org/0000-0001-8021-9210 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Abstrakt

Artykuł omawia dwa literackie przykłady reprezentacji epidemii: libretto młodopolskiego pisarza i krytyka Karola Irzykowskiego Zaraza w Bergamo (1897) oraz utwór przedstawiciela polskiego futuryzmu – Brunona Jasieńskiego Palę Paryż (1928), które ukazują tendencje do pesymistycznego ujmowania rzeczywistości poprzez metaforę zarazy. Autorka wskazuje, iż zainteresowanie twórców chorobą i epidemią jako tematem literackim powraca w momentach przełomów i kryzysów. Narracje o zarazie, pladze czy innym powszechnym zagrożeniu będą w literaturze modernistycznej i międzywojennej reprezentowały właśnie narracje katastroficzne. Twórczość polskich modernistów i awangardzistów ujmuje bowiem całe spektrum katastroficznych tematów, nawet jeśli katastrofę zawęzić do plagi: morowa zaraza, zadżumione miasta i szalejące śmiertelne grypy goszczą na kartach literatury XIX i XX wieku.

La Mortelega Grande or the “Great Mortality:” Pestilence as a Disaster for/in the Imagination

The present paper discusses two examples of literary depictions of epidemics: the libretto Zaraza w Bergamo (1897) by Young Poland writer and critic Karol Irzykowski and the novel Palę Paryż (1928) by Polish futurist author Bruno Jasieński, with both works exemplifying the trend to use the metaphor of pestilence to create a pessimistic image of reality. The author points out that interest in disease and epidemic as a literary subject often grows in the times of radical change and crises. The narratives of pestilence, plague or other collective threat in modernist and interwar literature were examples of apocalyptic narratives. The output of Polish modernist and avant-garde writers encompassed the entire spectrum of catastrophic themes, even if the range of disasters was limited only to plagues: the Black Death, cities ravaged by the bubonic plague, and raging epidemics of deathly flu strains frequently featured on the pages of literary works produced in the 19th and the 20th century.

Bibliografia

Aberth J., Spektakle masowej śmierci. Plagi, zarazy, epidemie, tłum. L. Karnas, Warszawa 2012.

Balcerzan E., Styl i poetyka twórczości dwujęzycznej Brunona Jasieńskiego, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968.

Bujnicki T., Bruno Jasieński [w:] Literatura polska w okresie międzywojennym, red. I. Maciejewska, J. Trznadel, M. Pokrasenowa, t. 3: Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku, Kraków 1993.

Bujnicki T., Twórczość prozatorska Brunona Jasieńskiego [w:] tegoż, Bunt żywiołów i logika dziejów. W kręgu idei polskiej lewicy, Katowice 1984.

Cartwright F.F., Biddiss M., Niewidoczny wróg. Zarazy i historia, tłum. M. Wyrwas-Wiśniewska, Warszawa 2005.

Dziarnowska J., Słowo o Brunonie Jasieńskim, Warszawa 1978.

Girard R.R., Kozioł ofiarny, tłum. M. Goszczyńska, Łódź 1987.

Irzykowski K., Zaraza w Bergamo [w:] tegoż, Wiersze i dramaty, red. A. Lam, Kraków 1977.

Jaworski K., Bruno Jasieński w Paryżu (1925–1929), Kielce 2003.

Jaworski K., Przestrzeń fabularna i ukształtowanie języka narracji a idea polityczna. Na przykładzie powieści Brunona Jasieńskiego „Palę Paryż”, „Studia Filologiczne Akademii Świętokrzyskiej” 2002, t. 17.

Kitrasiewicz P., Morand–Jasieński. Pojedynek na miasta [w:] B. Jasieński, Palę Paryż, Warszawa 2005.

Kłosińska K., Katastroficzna odmiana powieści popularnej [w:] Katastrofizm i awangarda, red. T. Bujnicki, T. Kłak, Katowice 1979.

Kolesnikoff N.N., Bruno Jasieński: His Evolution from Futurism to Socialist Realism, Waterloo, Ont. 1982.

Lubelski K., Anarchia i dyscyplina. O polskich powieściach Brunona Jasieńskiego, „Rocznik Komisji Historycznoliterackiej XI PAN”, Wrocław 1973.

Łobodowski J., Literatura proletariacka, „Kurier Lubelski”, 26.03.1932, nr 86.

Majerski P., Odmiany awangardy, Katowice 2001.

Mitzner P., Śmierć futurysty, „Karta” 1993, nr 11.

Morand P., Palę Moskwę [w:] tegoż, Swawolna Europa, Warszawa 1928.

Olsen B., W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, tłum. B. Shallcross, Warszawa 2013.

Rawiński M., Wobec mitu zagrożenia Zachodu (O „Palę Paryż” Brunona Jasieńskiego) [w:] O prozie polskiej XX wieku, red. A. Hutnikiewicz, H. Zaworska, Wrocław 1971.

Ruffié J., Sournia J.Ch., Historia epidemii. Od dżumy do AIDS, tłum. B.A. Matusiak, Warszawa 1996.

Speina J., Powieści Stanisawa Ignacego Witkiewicza, Toruń 1965.

Stępień M., Bruno Jasieński, Kraków 1974.

Sznajderman M., Zaraza. Mitologia dżumy, cholery i AIDS, Warszawa 1994.

Szymański J. [A. Stawar], „Palę Paryż”, „Miesięcznik Literacki” 1929, nr 1.

Waligóra J., Młodopolska discors concordia. „Zaraza w Bergamo” Karola Irzykowskiego [w:] Człowiek wobec epidemii chorób zakaźnych od starożytności po czasy współczesne w świecie literatury i medycyny, red. E. Łoch, G. Wallner, E. Fllis-Czerniak, t. 9, Lublin 2011.

Wiedemann A., Konceptualizm literacki Karola Irzykowskiego: dziennik, wiersze, dramaty, „Pamiętnik Literacki” 1995, nr 4.

Wójtowicz A., Modernizacja i jej cień. O prozie pierwszej Awangardy [w:] Dwudziestolecie 1918–1939. Odkrycia, fascynacje, zaprzeczenia, red. A.S. Kowalczyk, T. Wójcik, A. Zieniewicz, Warszawa 2010.

Wyka K., Wspomnienie o katastrofizmie [w:] tegoż, Rzecz wyobraźni, Warszawa 1977.

Informacje

Informacje: Konteksty Kultury, 2020, s. 312 - 327

Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy

Tytuły:

Angielski:

La Mortelega Grande or the “Great Mortality:” Pestilence as a Disaster for/in the Imagination

Autorzy

https://orcid.org/0000-0001-8021-9210

Iwona Boruszkowska
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Polonistyki, Gołębia 16, 30-001 Kraków
https://orcid.org/0000-0001-8021-9210 Orcid
Wszystkie publikacje autora →

Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Wydział Polonistyki, Gołębia 16, 30-001 Kraków

Publikacja: 2020

Status artykułu: Otwarte __T_UNLOCK

Licencja: CC BY-NC-ND  ikona licencji

Udział procentowy autorów:

Iwona Boruszkowska (Autor) - 100%

Korekty artykułu:

-

Języki publikacji:

Polski

Liczba wyświetleń: 32

Liczba pobrań: 20