Aż dreszcz bierze: o przekładzie polskiego świadectwa Holokaustu na brazylijską portugalszczyznę
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 06.2019
Przekładaniec, 2019, Numer 38 – Przekład i pamięć 1, s. 131-148
https://doi.org/10.4467/16891864PC.19.007.11681Autorzy
In this article, I try to lay out clearly and discuss selected issues encountered during the translation (with Eda Nagayama) of Bogdan Bartinkowski’s collection of stories Dzieciństwo w pasiakach (1969) into Brazilian Portuguese. My text combines a scholarly dimension with one of self-commentary in order to offer some general reflection on the subject of the ethics of translating testimony. It consists of three parts. In the first, I provide a concise overview of the state of research on the connections between translation and studies on cultural memory. Next, I present a series of observations relating to the emotional dimension of the process of translating Holocaust testimonies. In the final section, I compare solutions adopted in translations of Bartnikowski’s memoir into German, English, Italian, Spanish, French, Russian, and Portuguese. In the conclusions, I try to define the memory-(re)productive role of translation: reproductive, in that the translation of testimony demands a respect for the truth of the signs present in the original and their rendering in the target culture; and productive (creative) inasmuch as it demands of the author of the translation a series of procedures with the aim of inscribing a universal theme within the specific field of cultural memory.
Adamowski J., Wójcicka M. (red.). 2012. Pamięć jako kategoria rzeczywistości kulturowej, Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Agorni M. (red.). 2014. Memoria, lingua, traduzione, Milano: Franco Angeli.
Anderson M.H. 2007. The Child Victim as Witness to the Holocaust. An American Story?, „Jewish Social Studies” 14(1), s. 1–22.
Arbex D. 2013. Holocausto brasileiro, São Paulo: Geração Editorial.
Arnds P. 2012. Translating Survival, Translation as Survival in Primo Levi’s Se questo è un uomo, „Translation and Literature” 21, s. 162–174.
Arnds P. (red.). 2015. Translating Holocaust Literature, Göttingen: V&R Unipress.
Bartnikowski B. 2016a. Dzieciństwo w pasiakach, Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.
Bartnikowski B. 2016b. Eine Kindheit hinterm Stacheldraht, przeł. W. Hölscher-Valtchuk, Oświęcim: Staatliches Museum Auschwitz-Birkenau.
Bartnikowski B. 2016c. Childhood behind Barbed Wire, przeł. T. Pobóg-Malinowski, Oświęcim: Auschwitz-Birkenau State Museum.
Bartnikowski B. 2016d. Infanzia dietro il filo spinato, przeł. A.L. Guglielmi Miszerak, Oświęcim: Museo Statale di Auschwitz-Birkenau.
Bartnikowski B. 2016e. Infancia en traje de rayas, przeł. F. Bravo García, Oświęcim: Museo Estatal de Auschwitz-Birkenau.
Bartnikowski B. 2016f. Une enfance en pyjama rayé, przeł. A. Dayet, Oświęcim: Musée d’État d’Auschwitz-Birkenau.
Bartnikowski B. 2018a. Dietstwo w połosatych robach, przeł. N. Iwaniec, Oświęcim: Gosudarstvennyy Muzey Osventsim-Birkenau.
Bartnikowski B. 2018b. Infância listrada, trans. G. Borowski, E. Nagayama, Oświęcim: Museu Estatal de Auschwitz-Birkenau.
Bassnett S. 2012. Translation Studies at a Cross-roads, „Target” 41(1), s. 15–25.
Bilczewski T. 2013. Trauma, translacja, transmisja w perspektywie postpamięci. Od literatury do epigenetyki, w: T. Szostek, R. Sendyka, R. Nycz (red.), Od pamięci biodziedzicznej do postpamięci, Warszawa: IBL PAN, s. 40–62.
Bines R.K. 2011. Samba and Shoah. Ethnic, Religious and Social Diversity in Brazil, „European Review of History — Revue Européenne d’Histoire” 18(1), s. 101–109.
Blech B. 2008. The Boy in the Striped Pajamas. This Well-meaning Book Ends up Distorting the Holocaust, „Aish.com”, 23 października, http://www.aish.com/j/as/48965671.html (dostęp: 21.11.2018).
Boase-Beier J. 2015. Translating the Poetry of the Holocaust. Translation, Style and the Reader, London: Bloomsbury.
Boase-Beier J., Davies P., Hammel A., Winters M. (red.). 2017. Translating Holocaust Lives, London: Bloomsbury.
Borowski G. 2016. Oszukać głód: o trudnościach w przekładzie estetyki niedostatku na przykładzie powieści Zwiędłe życie Graciliano Ramosa, w: E. Kujawska-Lis, I.A. Ndiaye (red.), Komunikacja międzykulturowa w świetle współczesnej translatologii. Teoretyczne i praktyczne aspekty przekładu literackiego, Olsztyn: Katedra Filologii Angielskiej UWM, s. 27–40.
Boyne J. 2007. O menino do pijama listrado, przeł. A. Pacheco Calil, São Paulo: Seguinte.
Boyne J. 2008. O rapaz do pijama ás riscas, przeł. C. Faria, O. Santos, Vila Nova de Gaia: Asa.
Boyne J. 2013. Chłopiec w pasiastej piżamie, przeł. P. Łopatka, Dopiewo: Replika.
Brownile S. 2016. Mapping Memory in Translation, Houndmills, Basingstoke: Palgrave Macmillan.
Brzozowski J. 2009. Czytelnik projektowany w przekładzie. Problem paratekstu, w: Czytane w przekładzie, Bielsko-Biała: Wydawnictwo ATH, s. 51–60.
Budrewicz Z., Sendyka R., Nycz R. (red.). 2014. Pamięć i afekty, Warszawa: IBL PAN.
Davies P. 2008. The Obligatory Horrors. Translating Tadeusz Borowski’s Holocaust Narratives into German and English, „Holocaust Studies” 14(2), s. 23–40.
Davies P. (red.). 2014. „Translation and Literature” 23(2), numer tematyczny „Holocaust Testimony and Translation”.
Davies P. 2018. Witness between Languages. The Translation of Holocaust Testimonies in Context, Rochester, NY: Camden House.
Deane-Cox S. 2013. The Translator as Secondary Witness. Mediating Memory in Antelme’s L’espèce humaine, „Translation Studies” 6(3), s. 309–323.
DiAntonio R. 1991. Redemption and Rebirth on a Safe Shore. The Holocaust in Contemporary Brazilian Fiction, „Hispania” 74(4), s. 876–880.
Dizdar D. 2009. Translational Transitions. „Translation Proper” and Translation Studies in the Humanities, „Translation Studies” 2(1), s. 89–102.
Drummond R. 1984. Hitler manda lembranças, Rio de Janeiro: Nova Fronteira.
Gentzler E. 2003. Interdisciplinary Connections, „Perspectives” 11(1), s. 11–24.
Głowacka D. 2014. Wieża Babel. Świadectwa Holokaustu a etyka przekładu, przeł. Z. Ziemann, „Przekładaniec” 29, s. 229–255.
Hałas E. (red.), 2012. Kultura jako pamięć. Posttradycyjne znaczenie przeszłości, Kraków: Nomos.
Heydel M. 2009. Zwrot kulturowy w badaniach nad przekładem, „Teksty Drugie” 6, s. 21–33.
Heydel M. 2018. „Wszystkich przesłuchano, tylko nas nie”. Tłumacz ustny jako świadek, „Teksty Drugie” 3, s. 267–280.
Hubscher-Davidson S. 2017. Translation and Emotion. A Psychological Perspective, New York–Oxon: Routledge.
Jakobson R. 2009. O językoznawczych aspektach przekładu, przeł. L. Pszczołowska, w: P. Bukowski, M. Heydel (red.), Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Znak, s. 43–49.
Karolak S. 2014. Od pamięci do postpamięci. Literatura polska wobec Zagłady, w: A. Popławska, B. Świtalska, M. Wasilewski (red.), Pamięć – Pogranicze – Oral History, Warszawa: Wydawnictwo UKSW, s. 70–78.
Kansteiner W. 2017. Transnational Holocaust Memory, Digital Culture and the End of Reception Studies, w: T.S. Andersen, B. Törnquist-Plewa (red.), The Twentieth Century in European Memory. Transcultural Mediation and Reception, LeidenBoston: Brill, s. 305–343.
Kershaw A. 2014. Complexity and Unpredictability in Cultural Flows. Two French Holocaust Novels in English Translation, „Translation Studies” 7(1), s. 34–39.
Kershaw A. 2018. Memory Studies, w: L. D’hulst, Y. Gambier (red.), The History of Modern Translation Knowledge. Sources, Concepts, Effects, Amsterdam-Philadelphia: John Benjamins, s. 273–276.
Kończal K. (red.). 2014. (Kont)Teksty pamięci, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, s. 9–13.
Laub D. 2007. Zdarzenie bez świadków. Prawda, świadectwo oraz ocalenie, przeł. T. Łysak, „Teksty Drugie” 5, s. 118–130.
Levin I. 1992. Chłopcy z Brazylii, przeł. M. Miganowska, Warszawa: W. Pogonowski.
Malena A. (red.). 2016. „TransCulturAl” 8(1), numer tematyczny „Translation and Memory”
Marciniak H. 2013. Wizualna przestrzeń postpamięci. Poetyka sekundarnego świadectwa w nożyku profesora Tadeusza Różewicza, „Wielogłos” 1(15), s. 47–61.
Público 2008 = El niño con el pijama de rayas sigue batiendo récords, „Público”, 23 października, https://www.publico.es/culturas/nino-pijama-rayas-sigue-batiendo.html (dostęp: 21.11.2018).
Saryusz-Wolska M. 2010. Zapomnieć się w pamięci. Pytania o badanie pamięci kulturowej, „Kultura Współczesna” 1(63), s. 76–86.
Saryusz-Wolska M., Traba R. (red.). 2014. Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, Warszawa: Scholar.
Seligmann-Silva M. 2007. Literatura da Shoah no Brasil, „Arquivo Maaravi” 1(1).
Spiessens A. 2018. Featured Member: Anneleen Spiessens, „Cultural Memory Studies Initiative”, 31 sierpnia, http://www.cmsi.ugent.be/featured-member-anneleenspiessens/ (dostęp: 21.11.2018).
Viradouro 2008 = Unidos do Viradouro, carnaval de 2008, „Galeria do Samba”, http://www.galeriadosamba.com.br/escolas-de-samba/unidos-do-viradouro/2008/ (dostęp: 21.11.2018).
Wesołowska D. 1996. Słowa z piekieł rodem. Lagerszpracha, Kraków: Impuls.
Wichrowska E. et al. (red.). 2015. Historie afektywne i polityki pamięci, Warszawa: IBL PAN.
Informacje: Przekładaniec, 2019, Numer 38 – Przekład i pamięć 1, s. 131-148
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
It Gives You Shivers: Translating Polish Holocaust Testimony into Brazilian Portuguese
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Polska
Publikacja: 06.2019
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-NC-ND
Finansowanie artykułu:
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 1414
Liczba pobrań: 1334