Ekosystem leśny o wybitnych walorach przyrodniczych w strefie podmiejskiej Rzeszowa – struktura, uwarunkowania występowania i możliwości ochrony
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEData publikacji: 20.02.2025
Prace Geograficzne, 2024, Zeszyt 176, s. 161-179
https://doi.org/10.4467/20833113PG.24.015.21098Autorzy
Ekosystem leśny o wybitnych walorach przyrodniczych w strefie podmiejskiej Rzeszowa – struktura, uwarunkowania występowania i możliwości ochrony
W opracowaniu przedstawiono postulat objęcia ochroną niewielkiego, leśnego, przyrodniczo cennego terenu (7,5 ha) położonego na Pogórzu Dynowskim w bezpośrednim sąsiedztwie Rzeszowa. Zaproponowano reżim ochronny w postaci co najmniej użytku ekologicznego, granice obszaru ochrony, a także nazwę „Storczykowy Las”. Postulat ten został sformułowany na podstawie szczegółowej charakterystyki fitosocjologicznej oraz analizy flory naczyniowej z identyfikacją gatunków chronionych, zagrożonych, wskaźnikowych starych lasów i obcego pochodzenia, przeprowadzonej w latach 2021–2022. Przeanalizowano również zróżnicowanie rzeźby i budowy geologicznej oraz określono główne cechy klimatu i stosunków wodnych. Uwarunkowania abiotyczne sprawiły, że wykształciły się tu trzy zespoły roślinne: łęg jesionowy Carici remotae-Fraxinetum w sąsiedztwie źródła i rozlewiska, storczykowa buczyna karpacka Carici-Fagetum na wapiennym podłożu na stoku o ekspozycji SW, oraz żyzna buczyna karpacka Dentario glandulosae-Fagetum w głębokiej dolinie wciosowej na jej N zboczu. W obszarze badań stwierdzono 111 gatunków roślin naczyniowych, w tym: 60 gatunków wskaźnikowych starych lasów, 12 gatunków chronionych, 4 zagrożone, 7 górskich. Na podkreślenie zasługuje wyjątkowo liczna populacja buławnika mieczolistnego Cephalanthera longifolia oraz pierwsze stwierdzenie w tej części Karpat buławnika czerwonego Cephalanthera rubra.
Angelstam P., Khaulyak O., Yamelynets T., Mozgeris G., Naumov V., Chmielewski T.J., Elbakidze M., Manton M., Prots B., Valasium S., 2017, Green infrastructure development at European Union’s eastern border: Effects of road infrastructure and forest habitat loss, Journal of Environmental Management, 193, 300–311.
BDL. Bank Danych o Lasach, 2020, https://www.bdl.lasy.gov.pl/portal/mapy (16.03.2020).
Beczała T., Fiedro M., 2006, Nowe stanowiska rzadkich przedstawicieli storczykowatych (Orchidaceae) na Pogórzu Cieszyńskim, Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 13(2), 253–259.
Bobiec A., 2020, Wpływ leśnictwa na przyrodę i ochronę przyrody, [w:] D.J. Gwiazdowicz (red.), Korzystanie z zasobów przyrody oraz ich ochrona, Polskie Towarzystwo Leśne, Poznań, 128–152.
Borysiak J., Pawlaczyk P., Stachowicz W., 2004, Łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albae, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae, olsy źródliskowe), [w:] J. Herbich (red.), Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 203–241.
Braun-Blanquet J., 1964, Planzensoziologie. Grundzüge der Vegetationskunde, Springer Verlag, Wien–New Jork.
Ćwik A., Wójcik T., Wojton A., 2016, Rola interdyscyplinarnych badań terenowych w poznaniu obszaru przyrodniczo cennego na przykładzie progu Karpat w Rzeszowie, Problemy Ekologii Krajobrazu, 41, 227–236.
Deptuch K., Deptuch W., Oklejewicz K., 1998, Notatki florystyczne z Pogórza Dynowskiego i Pogórza Rzeszowskiego (Karpaty Zachodnie), Fragmenta Floristica et Geobotanica. Series Polonica, 5, 27–30.
Dudek T., Szkutnik P., Bilek M., Olbrycht T., Chmielowska K., Dziuba M., Czerniakowski Z., 2020, Uszkodzenia środowiska leśnego w wyniku turystyki i rekreacji, Sylwan, 164(2),170–176.
Dynowska I., 1986, Regionalne zróżnicowanie źródeł w Polsce, Folia Geographica, 18, 5–30.
Dzwonko Z., Loster S., 2001, Wskaźnikowe gatunki roślin starych lasów i ich znaczenie dla ochrony przyrody i kartografii roślinności, Prace Geograficzne, 178, 119–132.
DeFries R., Hansen A., Turner B.L., Reid R., Liu J., 2007, Land use change around protected areas: Management to balance human needs and ecological function, Ecological Applications, 17(4), 1031–1038.
Fudali E., Podlaska M, Koszelnik-Leszek A., 2021, The vascular flora ecological diversity in the mid-field woodlots situated on the agricultural outskirts of Wrocław, Steciana, 25(1), 3–13.
GEOPORTAL, Mapa topograficzna 1: 10000_1965. Arkusz 175.124. Aktualność: 1992, https://geoportal.gov.pl/ (8.05.2023).
GUS. Główny Urząd Statystyczny, Bank Danych Lokalnych, https://bdl.stat.gov.pl/ (8.05.2023).
Gutkowska B., 2013, Flora roślin naczyniowych i stosunki geobotaniczne południowej części Pogórza Dynowskiego, rozprawa doktorska, Zakład Botaniki Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów (MSK).
Gutkowska B., Krowiak M., Łuczaj Ł., Niedźwiecka J., Oklejewicz K., 2002, Notatki florystyczne z Pogórza Dynowskiego (Karpaty Zachodnie), Fragmenta Floristica et Geobotanica. Series Polonica, 9, 43–47.
Gutkowska B., Niedźwiecka J., 2016, Rośliny chronione występujące w dolinie Sanu na odcinku od Trepczy do Kuńkowic, [w:] J. Krupa (red.), Problemy ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego Pogórza Dynowskiego w rozwoju turystyki, Związek Gmin Turystycznych Pogórza Dynowskiego, Dynów, 143–157.
Hess M., 1965, Piętra klimatyczne polskich Karpat Zachodnich, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, 115, Prace Geograficzne, 11, 1–267.
IMGW-PIB, Mapy klimatu Polski, https://klimat.imgw.pl (8.05.2023).
Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A. Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K., 2016, Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych, Instytut Ochrony Przyrody PAN, Kraków.
Kozłowska A., 2000, The forest communities in the Przemyśl Foothills, South-East Poland, Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 45(1–2), 345–372.
Krupa J., Radwanek-Bąk B., Mrozek T., Rolka M., Strzemińska K., Gałka M., Bliźniuk A., Kwecko P., Tomassi-Morawiec H., 2007, Objaśnienia do mapy geośrodowiskowej Polski 1:50 000, Arkusz Strzyżów (1004), Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.
Malata T., Zimnal Z., 2009, Szczegółowa mapa geologiczna Polski 1:50 000, Arkusz Strzyżów (1004), Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.
Malata T., Zimnal Z., 2016, Objaśnienia do Szczegółowej mapy geologicznej Polski 1: 50000, Arkusz Strzyżów (1004), Państwowy Instytut Geologiczny, Warszawa.
Matuszkiewicz W., 2005, Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.
Mirek Z., Piękoś-Mirkowa H., Zając A., Zając M., Bernacki L., Danielewicz W., Hügin G., Marciniuk M., Marciniuk P., Mitka J., Nobis M., Oklejewicz K., Piwowarczyk R., Pliszko A., Popiela A., Posz E., Szeląg Z., Wolanin M., Woźniak-Chodacka M., Zalewska-Gałosz J., 2020, Vascular plants of Poland: An annotated checklist, Władysław Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków.
Niedźwiecka J., 2005, Flora Pogórza Dynowskiego i jej aspekty fitogeograficzne, rozprawa doktorska, Instytut Botaniki UJ, Kraków (MSK).
Ochyra R., Żarnowiec J., Bednarek-Ochyra H., 2003, Census Catalouge of Polish mosses, Władysław Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków.
Oklejewicz K., Wolanin M., 2007, Materiały florystyczne z Błażowej i okolic (Pogórze Dynowskie, SE Polska), Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 14(2), 386–389.
Pawlaczyk P., Danielewicz W., Herbich J., Kwiatkowski P., Perzanowska J., 2004, Ciepłolubne buczyny storczykowe (Cephalanthero-Fagenion), [w:] J. Herbich (red.), Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 82–103.
Piechnik L., Kurek P., Wójcik T., 2021, Distribution of the European bladdernut Staphylea pinnata (Staphyleaceae) in Poland, Plant and Fungal Systematics, 66(2), 166–183.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin, Dz.U. 2014, poz. 1409).
Sikora A., Martyka A., Figurska-Dudek J., 2021, Jedno miasto – dwa modele rozwoju przestrzennego. Przypadek Rzeszowa, [w:] M. Piekarski, A. Rybka, A. Sikora (red.), Miasto 2.0. Człowiek, przestrzeń, transformacja, Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej, Rzeszów, 71–82.
Skiba S., Drewnik M., 2003, Mapa gleb obszaru Karpat w granicach Polski, Roczniki Bieszczadzkie, 11, 15–20.
Solon J., Borzyszkowski J., Bidłasik M., Richling A., Badora K., Balon J., BrzezińskaWójcik T., Chabudziński Ł., Dobrowolski R., Grzegorczyk I., Jodłowski M., Kistowski M., Kot R., Krąż P., Lechnio J., Macias A., Majchrowska A., Malinowska E., Migoń P., Myga-Piątek U., Nita J., Papińska E., Rodzik J., Strzyż M., Terpiłowski S., Ziaja W., 2018, Physico-geographical mesoregions of Poland: Verification and adjustment of boundaries on the basis of contemporary spatial data, Geographia Polonica, 91(2), 143–170.
Stachurska A., 1998, Zbiorowiska leśne północno-wschodniej części Pogórza Wielickiego (Karpaty Zachodnie), Prace Botaniczne, 30, 1–78.
Starkel L., 1972, Charakterystyka rzeźby Polskich Karpat i jej znaczenie dla gospodarki ludzkiej, Problemy Zagospodarowania Ziem Górskich, 10, 75–150.
Tokarska-Guzik B., Dajdok Z., Zając M., Zając M., Urbisz A., Danielewicz W., Hołdyński C., 2012, Rośliny obcego pochodzenia w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem gatunków inwazyjnych, Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, Warszawa.
Towpasz K., 1990, Charakterystyka geobotaniczna Pogórza Strzyżowskiego, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego, Rozprawy Habilitacyjne, 178, 1–242.
Towpasz K., Stachurska-Swakoń A., 2008, Alder-ash and willow communities and their diversity in the Pogórze Strzyżowskie Foothills (Western Carpathians), Acta Societatis Botanicorum Poloniae, 77(4), 327–338.
Towpasz K., Stachurska–Swakoń A., 2010, Zróżnicowanie zbiorowisk leśnych ze związków: Carpinion betuli i Fagion sylvaticae na Pogórzu Strzyżowskim (Karpaty Zachodnie), Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 17(2), 315–359.
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, Dz.U. 2004 nr 92 poz. 880.
Wójcik T., Rogus A., Ćwik A., 2016, Zbiorowiska roślinne lasu „Św. Roch” w Rzeszowie (Pogórze Dynowskie), Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 23(1), 101–120.
Wójcik T., Ziaja M., 2017, Występowanie Lilium martagon L. w buczynie karpackiej Dendario glanuulosae-Fagetum w rezerwacie Góra Chełm na Pogórzu Strzyżowskim (Karpaty Zachodnie), Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody, 36(3), 65–76.
Wójcik T., Ziaja M., 2019, Storczykowate (Orchidaceae) rezerwatu Góra Chełm na Pogórzu Strzyżowskim, Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 26(2), 259–271.
Wójcik T., Ziaja M., 2020, Zróżnicowanie zbiorowisk leśnych obszaru Natura 2000 „Las Hrabeński” na Pogórzu Bukowskim (Karpaty Zachodnie), Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 27(2), 409–422.
Wójcik T., Ziaja M., Makuch-Pietraś I., Ćwik A., Kotańska M., 2018, Szata roślinna rezerwatu Lisia Góra w Rzeszowie, Fragmenta Floristica et Geobotanica Polonica, 25(1), 21–43.
Wójcik T., Brzoza J., Chrabąszcz M., Czarna A., Górecki A., Kostrakiewicz-Gierałt K., Klich S., Łazarski G., Nieroda A., Ociepa A.M., Pliszko A., Podgórska M., Skowron E., Stachurska-Swakoń A., Stadnicka-Futoma A., Wolanin M., 2022, Nowe stanowiska roślin naczyniowych Polski, 3, Wiadomości Botaniczne, 66, 667.
Wypych A., Ustrnul Z., Schmatz D.R., 2018, Long-term variability of air temperature and precipitation conditions in the Polish Carpathians, Journal of Mountain Science, 15(2), 237–253.
Zając M., 1996, Mountain Vascular Plants in the Polish Lowlands, Polish Botanical Studies 11, 1–92.
Informacje: Prace Geograficzne, 2024, Zeszyt 176, s. 161-179
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Publikacja: 20.02.2025
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 880
Liczba pobrań: 606