FAQ
T_LOGIN Log in

Don't have an account on our website?

T_REGISTER Register
Jagiellonian University in Krakow logo

Literatura światowa jako kanon i niewspółmierność. Gdzie jest miejsce dla romskojęzycznej twórczości Bronisławy Wajs?

Publication date: 02.2025

Przekładaniec, 2024, Issue 49 – Mikrojęzyki , pp. 148-172

https://doi.org/10.4467/16891864PC.24.018.21249

Authors

Emilia Kledzik
Adam Mickiewicz University in Poznań
, Poland
https://orcid.org/0000-0003-1432-4017 Orcid
All publications →

Titles

Literatura światowa jako kanon i niewspółmierność. Gdzie jest miejsce dla romskojęzycznej twórczości Bronisławy Wajs?

Abstract

The article presents several possibilities for the historical-literary ordering of Romani literature (world literature, minor literature, national literature). On the basis of the work of Bronislawa Wajs (‘Papusza’), who has so far functioned in world literature and national literature in distant translations, it demonstrates what aesthetics of Romani literature are desirable in a canon understood as a collection of simulacra and refractions. It also reflects on the value of Wajs’s Romani-language work, revealed in 2020, and how the notion of ‘world literature’ can be reformulated to make a place for it.

References

Download references

[b.a.] Pieśni Papuszy (Papušakre gila) 1956. Wiersze w języku cygańskim przełożył, opracował, wstępem i objaśnieniami opatrzył Jerzy Ficowski, Wrocław: Wydawnictwo Zakładu im. Ossolińskich.

[b.a.] 1888. Preface, „Journal of the Gypsy Lore Society”, s. 1, vol. 1, s. 1–2.

[b.a.] 2011. Papuszas gesprochene Lieder. Ausgewählt und übertragen von Karin Wolff, Frankfurt-Oder: Kleist-Museum.

Apter Emily 2010. Nowa komparatystyka, przeł. Marta Dąbrowska, w: Tomasz Bilczewski (red.), Niewspółmierność. Perspektywy nowoczesnej komparatystyki, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 559–570.

Apter Emily 2022. Przeciwko literaturze światowej. Wprowadzenie, przeł. Agnieszka Waligora, w: Tomasz Bilczewski (red.), Historie i teorie nowoczesnej komparatystyki od szkoły amerykańskiej do biohumanistyki, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 771–798.

Barany Zoltan 2002. The East European Gypsies: Regime Change, Marginality, and Ethnopolitic, Cambridge: Cambridge University Press.

Berman Antoine 2009. Przekład jako doświadczenie obcego, przeł. Uta Hrehorowicz, w: Magda Heydel, Paweł Bukowski (red.), Współczesne teorie przekładu, Kraków: Znak, s. 237–264.

Caban Agnieszka 2010. Koniec wędrówki – specyfika okresu osiedlania wędrownych Romów w Polsce po 1952 roku, [online]: http://www.kulturaihistoria.umcs.lublin.pl/pl/archives/1862 (14.02.2025).

Cybulski Mariusz 1985. Papusza and Her Poems, „Lacio Drom” 6, s. 21–31.

Czapliński Przemysław 2014. Literatura światowa i jej figury, „Teksty Drugie” 4, s. 13–40.

Damrosch David 2003. What is World Literature?, Princeton: Princeton University Press.

Damrosch David 2010. Literatura światowa w dobie postkanonicznej i hiperkanonicznej, przeł. Agata Tenczyńska, w: Tomasz Bilczewski (red.), Niewspółmierność. Perspektywy nowoczesnej komparatystyki, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 367–380.

Dębicki Edward 1993. Teł nango boliben – pod gołym niebem, przeł. Jerzy Ficowski, Szczecin: Wydawnictwo „Albatros”.

Deleuze Giles, Guattari Félix 2024. Kafka. Ku literaturze mniejszej, przeł. Anna Zofia Jaksender, Kajetan Maria Jaksender, Kraków: Ostrogi.

Don Wasyl 1998. Pasażerowie niebieskiego taboru, Włocławek: Wojewódzka Biblioteka Publiczna we Włocławku.

Dùka Jetta 2010. Il était une fois une Rromni  Papùśa, w: Routesantan = Xargatune droma. Traduit du rromani par Marcel Couthiade, Paris: L’Hartmann, s. 7–15.

Eder-Jordan Beate 1999. Die Morgendämmerung der Worte. Themen und Bilder in der Lyrik der Roma, w: Dieter W. Halwachs, Florian Menz (red.), Die Sprache der Roma. Perspektiven der Romani-Forschung in Österreich im interdisziplinären und internationalen Kontext, Klagenfurt–Celovec: Drava Verlag, s. 35–60.

Ficowski Jerzy 1989. Cyganie w Polsce. Dzieje i obyczaje, Warszawa: Wydawnictwo Interpress.

Ficowski Jerzy 1992. Wieviel Trauer und Wege. Zigeuner in Polen, przeł. Karin Wolff, Frankfurt am Main: Peter Lang.

Hertrampf Marina Ortrud 2020. Romani Literature(s) As Minor Literature(s) in the Context of World Literature: A Survey of Romani Literatures in French and Spanish, „Critical Romani Studies” 2, s. 42–57.

Hertrampf Marina Ortrud, French Lorely 2023. Introductory Reflections on Romani Literature(s) as Engaged World Literature, w: Marina Ortrud Hertrampf, Lorely French (red.), Approaches to a New World Literature: Romani Literature(s) as (Re-)writing and Self-empowerment, München: AVM Verlag.

Kalin Arkadiusz 2020. Naród, państwo, rasa, Drohobycz – Bruno Schulz w perspektywie regionalnej i narodowej, w: Danuta Zawadzka, Katarzyna Sawicka-Mierzyńska, Marzena Radecka (red.), Naród i regiony. Tradycje regionalizmu literackiego w perspektywie nowoczesności (XIX–XXI wiek), Kraków: Universitas, s. 183–213.

Kapralski Sławomir 2012. Naród z popiołów. Pamięć zagłady a tożsamość Romów, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Kapralski Sławomir 2024. Działania upamiętniające zagładę Romów w czasie II wojny światowej [maszynopis], w: Jerzy Dębski, Sławomir Kapralski, Piotr Setkiewicz, Zagłada Romów w KL Auschwitz, Oświęcim: Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, b.d.

Kledzik Emilia 2023a. Perspektywa poety. Cyganologia Jerzego Ficowskiego, Poznań: Wydawnictwo „Poznańskie Studia Polonistyczne”.

Kledzik Emilia 2023b. Between Pedagogy and Self-Articulation: Roma Necessary Fictions in East Central Europe, w: Siegfried Huigen, Dorota Kołodziejczyk (red.), East Central Europe Between the Colonial and the Postcolonial in the Twentieth Century, New York: Springer Nature, s. 209–230.

Kovacshazy Cécile 2013. Travelling in Gypsyland, w: HAL Id: hal-04632027 (5.11.2024).

Kwiek Izolda 2009. Tabor Izoldy. Antologia poezji Izoldy Kwiek, Ruda Śląska: Śląskie Media.

Mignolo Walter D. 2023. Kanon i korpus: alternatywne spojrzenie na komparatystykę literacką w sytuacjach kolonialnych, przeł. Aleksandra Wieczorkiewicz, w: Tomasz Bilczewski, Andrzej Hejmej, Ewa Rajewska (red.), Literatura światowa i przekład, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 261–296.

Mirga Jan 2007. Kto nas ocali, wybór i redakcja Adam Bartosz, Tarnów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie.

Mirga Teresa 2006. Wiersze i pieśni, wybór i redakcja Adam Bartosz, Tarnów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie.

Narbutt Teodor 1830. Rys historyczny ludu cygańskiego, Wilno.

Papùśa 2010. Routesantan = Xargatune droma, traduit du rromani par Marcel Couthiade, Paris: L’Hartmann.

Papusza 1973. Pieśni mówione, wyboru dokonał z języka cygańskiego przełożył i wstępem opatrzył Jerzy Ficowski, Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.

Papusza 1990. Lesie, ojcze mój. Wiersze, z języka cygańskiego przetłumaczył, wstępem i przypisami opatrzył Jerzy Ficowski, Warszawa: Czytelnik.

Parno-Gierliński Karol 2012. Róża pustyni, Tarnów: Muzeum Okręgowe w Tarnowie.

Selling Jan 2018. Assessing the Historical Irresponsibility of the Gypsy Lore Society in Light of Romani Subaltern Challenges, „Critical Romani Studies” 1, s. 44–61.

Shapoval Victor 2024. Decoding the Simplest Things: Papuszas Writings as a Message, w: Volha Bartash, Tomasz Kamusella, Victor Shapoval (red.), Tears of Blood A Poets Witness Account of the Nazi Genocide of Roma, Paderborn: Brill, s. 239–281.

Szymański Wojciech 2022. Wędrując z Małgorzatą Mirgą-Tas. Sztuka jako dekolonizacja, w: Wojciech Szymański, Natalia Żak (red.), Wędrujące obrazy. Małgorzata Mirga-Tas, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, s. 23–39.

Toninato Paola 2014. Romani Writing. Literacy, Literature and Identity Politics, Abingdon-on-Thames: Routledge.

Tsu Jing 2023. World Literature and National Literature(s), w: Theo D’haen, David Damrosch, Djelal Kadir (red.), The Routledge Companion to World Literature, 2nd edition, Abingdon-on-Thames: Routledge, s. 158–168.

Zahova Sofiya 2014. History of Romani Literature with Multimedia on Romani Kids Publications. Sofia: Paradigma.

Zahova Sofiya 2021. Introduction, w: RalucaBianca Roman, Sofiya Zahova, Alexandar G. Marinov (red.), Roma Writings. Romani Literature and Pressin Central, South-Eastern and Eastern Europe from the 19th Century until World War II, Paderborn: Brill/Ferdinand Schöningh, s. 3–22.

Information

Information: Przekładaniec, 2024, Issue 49 – Mikrojęzyki , pp. 148-172

Article type: Original scientific article

Titles:

Polish: Literatura światowa jako kanon i niewspółmierność. Gdzie jest miejsce dla romskojęzycznej twórczości Bronisławy Wajs?
English: World Literature as Canon and Incommensurability. Where is the Place for the Roma-language Work of Bronislawa Wajs?

Authors

https://orcid.org/0000-0003-1432-4017

Emilia Kledzik
Adam Mickiewicz University in Poznań
, Poland
https://orcid.org/0000-0003-1432-4017 Orcid
All publications →

Adam Mickiewicz University in Poznań
Poland

Published at: 02.2025

Article status: Open

Licence: CC BY 4.0  licence icon

Percentage share of authors:

Emilia Kledzik (Author) - 100%

Article corrections:

-

Publication languages:

Polish

Literatura światowa jako kanon i niewspółmierność. Gdzie jest miejsce dla romskojęzycznej twórczości Bronisławy Wajs?

quote

download files

RIS BIB ENDNOTE