Peryteksty polskich przekładów oświeceniowych z języka włoskiego: przestrzeń edukacji czy manipulacji?
Wybierz format
RIS BIB ENDNOTEPeryteksty polskich przekładów oświeceniowych z języka włoskiego: przestrzeń edukacji czy manipulacji?
Data publikacji: 29.06.2018
Przekładaniec, 2018, Numer 36 – Historia przekładu literackiego 1, s. 44-59
https://doi.org/10.4467/16891864PC.18.003.9545Autorzy
Peryteksty polskich przekładów oświeceniowych z języka włoskiego: przestrzeń edukacji czy manipulacji?
The paper centres on peritexts (G. Genette) in Polish Enlightenment translations of three Italian texts: Francesco Algarotti’s novel Il congresso di Citera (1745, 1763; the Polish version ca. 1788), Cesare Beccaria’s treatise On Crimes and Punishments (1764; the Polish version 1772) and Giovanni Barberi’s ideological text Compendio della vita, e delle gesta di Giuseppe Balsamo denominato il conte Cagliostro (1791; the Polish version 1793). Their translators, Marianna Maliszewska, Teodor Waga and Grzegorz Kniażewicz, added a significant amount of their own introductions and notes to the hypertexts, which reflected a widespread tendency in Polish literature, both original and translated, in that period. The information given in the translators’ peritexts is analysed here in order to trace manipulation within cultural mediation. The translators take different approaches. Maliszewska’s comments lack the exegetic function, while the observed elements of manipulation seem due to her deficiency in cultural competence and to her low status as a translator. Waga, who uses all kinds of translator’s notes, seems reliable and non-confrontational. His comments are mostly intended to make sure that the text is read according to the author’s intentions and to the Enlightenment outlook. Kniażewicz is the most polemical, partly towards the author of the peritexts in the French version the translated text, which he abuses rather than uses. His peritexts definitely indoctrinate the reader and the extent of manipulation in them is the largest.
Algarotti F. ok. 1788. Seym walny cyterski, przeł. M. Maliszewska, Warszawa: Dufour.
Babicz J. 1974. Teodor Waga – historyk, geograf i prawnik (1739–1801), w: W. Grębecka (red.), Rodzina Wagów w kulturze polskiej, Warszawa: PWN, s. 17–38.
[Barberi G.] 1791. Compendio della vita, e delle gesta di Giuseppe Balsamo denominato il conte Cagliostro che si è estratto dal processo contro di lui formato in Roma l’anno 1790 e che può servire di scorta per conoscere l’indole della setta de’ Liberi Muratori, Roma: Stamperia della Reverenda Camera Apostolica.
[Barberi G.] 1791a. Vie de Joseph Balsamo connu sous le nom de Comte Cagliostro, extraite de la Procédure instruite contre lui à Rome, en 1790, traduite d’après l’original italien, imprimé à la Chambre Apostolique; enrichie de Notes curieuses, et ornée de son portrait, Paris: Onfroy libraire, Strasbourg: Jean-George Treuttel libraire.
[Barberi G.] 1793. Życie Józefa Balsamo znanego pod imieniem hrabi Cagliostro, z procesu rzymskiego w r. 1790 przeciw mu prowadzonego wyjęte, wytłumaczone i notami objaśnione do wyrozumienia Sekt Masońskich, przeł. G. Kniażewicz, Wilno: Drukarnia ks. bazylianów.
Barberi G. 1995. Compendio della vita e delle gesta di Giuseppe Balsamo denominato il conte Cagliostro, introduzione e note di Giuseppe Quatriglio, Milano: Mursia.
[Beccaria C.] 1772. O przestępstwach i karach wykład, przeł. T. Waga, Brzeg.
Bernacki. L. 1925. Teatr, dramat i muzyka za Stanisława Augusta, t. I: Źródła i materjały, Lwów.
Genette G. 2002 (wyd. I : 1987). Seuils, Paris: Éditions du Seuil.
Łukaszewicz J. 2010. Marianna Maliszewska i jej Sejm walny cysterski z Francesca Algarottiego, „Przekładaniec” 2 (24), s. 34–49.
Łukaszewicz J. 2015. Sulla prima traduzione polacca del trattato Dei delitti e delle pene di Cesare Beccaria : un traduttore, due originali, w: A. Klimkiewicz, M. Malinowska, A. Paleta, M. Wrana (a cura di.), L’Italia e la cultura europea, Firenze: Franco Cesati Editore, s. 309–314.
Mangione D. 2003. Introduzione, w: F. Algarotti, Il Congresso di Citera, saggio introduttivo, annotazioni, commento e bibliografia a cura di D. Mangione, Bologna: Edizioni Millenium, s. IX–XXVI.
Mazurkowa B. 1993. Literacka rama wydawnicza dzieł Franciszka Dionizego Kniaźnina (na tle porównawczym), Katowice: Uniwersytet Śląski.
Miszalska J. 2015. Z ziemi włoskiej do Polski… Przekłady z literatury włoskiej w Polsce do końca XVIII wieku, Kraków: Collegium Columbinum.
Sardin P. 2007. De la note du traducteur comme commentaire: entre texte, paratexte et prétexte, „Palimpsestes” 20, http://palimpsestes.revues.org/99 (dostęp: 1.10.2016).
sjp.pwn.pl (dostęp: 1.10.2018).
Skibińska E. 2009. Przypisy tłumacza w osiemnastowiecznych polskich przekładach francuskich powieści, w: E. Skibińska (red.), Przypisy tłumacza, Wrocław–Kraków: Księgarnia Akademicka, s. 23–48.
[Świtkowski P.] 1786. Graf Cagliostro, „Pamiętnik Historyczno-Polityczny Przypadków, Ustaw, Osób, Mieysc i Pism, wiek nasz szczególnie interessuiących”, t. I: styczeń, luty, marzec, Warszawa, s. 66–74.
Quatriglio G. 1995. Introduzione, w: G. Barberi, Compendio della vita e delle gesta di Giuseppe Balsamo denominato il conte Cagliostro, Milano: Mursia.
Informacje: Przekładaniec, 2018, Numer 36 – Historia przekładu literackiego 1, s. 44-59
Typ artykułu: Oryginalny artykuł naukowy
Tytuły:
Peryteksty polskich przekładów oświeceniowych z języka włoskiego: przestrzeń edukacji czy manipulacji?
Peritexts in Polish Translations from Italian in the 18th Century: Education or Manipulation?
Publikacja: 29.06.2018
Status artykułu: Otwarte
Licencja: CC BY-NC-ND 4.0
Udział procentowy autorów:
Korekty artykułu:
-Języki publikacji:
PolskiLiczba wyświetleń: 2111
Liczba pobrań: 2524