Sylwia Mochocka

W artykule podjęto tematykę drobnych inicjatyw podejmowanych przez mieszkańców osiedli mieszkaniowych, służących poprawie jakości środowiska ich życia. Omówione zostały formy inicjatyw, inicjacji oraz finansowania, a także metody realizacji przy współpracy z uczelniami wyższymi, organizacjami, jednostkami komercyjnymi i samorządowymi. Analizie poddano efekty tych działań zarówno przestrzenne, jak i społeczne. Na podstawie doświadczeń w realizacji projektu „Budka na książki”, prowadzonego przez Katedrę Kształtowania Środowiska Mieszkaniowego Instytutu Projektowania Urbanistycznego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej we współpracy z samorządem – Wydziałem Rewitalizacji Urzędu Miasta Krakowa, omówiono możliwości i zagrożenia w realizacji takich przedsięwzięć.

Osiedla z wielkiej płyty stanowią istotny element urbanistyczny wielu polskich miast. Tego typu zespoły, budynki oraz przestrzenie nie spełniają współczesnych potrzeb człowieka wynikających z funkcji mieszkania. W stosunku do nich coraz częściej pojawia się pytanie: czy powinniśmy je wyburzać i tworzyć na ich miejscu nowe, czy też poddawać je działaniom rehabilitacyjnym? Zdaniem autorki artykułu najwłaściwszym kierunkiem działań jest ich rehabilitacja. Osiedla mieszkaniowe z wielkiej płyty mają duże możliwości, aby poprzez szereg przekształceń stać się miejscem dostosowanym funkcjonalno-przestrzennie do potrzeb ich mieszkańców. Natomiast przestrzenie społeczne i publiczne powstałe poprzez rehabilitację mogą wpłynąć na aktywizację całego miasta. Autorka artykułu na podstawie wybranych kieleckich osiedli z wielkiej płyty dokona oceny osiedli z wielkiej płyty, jako współczesnego miejsca zamieszkania. Wyznaczy ich główne atuty oraz wskaże wady, które jej zdaniem należy uwzględnić podczas ewentualnych prac rehabilitacyjnych.

W artykule przedstawiono model współpracy uczelni z organizacją pozarządową – fundacją. Określono cel, charakter oraz zasady powyższego współdziałania. Na podstawie przeprowadzonych remontów mieszkań pokazano efekt pracy studentów Politechniki Świętokrzyskiej oraz pracowników naukowo-dydaktycznych z Fabryką Remontów. Artykuł obrazuje wzajemne korzyści wynikające ze współdziałania oraz pokazuje końcowe efekty istnienia modelu współpracy uczelnia – fundacja – samorząd – człowiek – biznes.

Zespoły z wielkiej płyty w Polsce cieszą się dużym zainteresowaniem wśród kupujących. Na ich wartość szczególny wpływ mają rozwiązania komunikacyjne, dostęp do usług, położenie względem centrum miasta, a w szczególności obecność dużej ilości dobrze zachowanej, choć często nieuporządkowanej zieleni. Te czynniki okazują się być ważnymi dla nabywców, mimo że stan zachowania samych obiektów odbiega od współczesnych norm.
Autorka na podstawie wybranych przykładów obiektów oraz zespołów wielkopłytowych omówiła działania podejmowane w celu ich rehabilitacji. Następnie wyciągnęła wnioski potwierdzające, że przekształcenia rehabilitacyjne wspierające zrównoważony rozwój są dobrym kierunkiem działań, który może sprawdzić się w polskich warunkach, gdzie przeważają głosy przeciw wyburzaniu obiektów z wielkiej płyty.
W celu sformułowania jak najlepszych kierunków rehabilitacji polskich osiedli należy szczegółowo oraz na bieżąco monitorować ich stan, jak i skutki działań do tej pory przeprowadzanych w zakresie ich modernizacji. Dodatkowo ważnym aspektem jest analizowanie przekształceń, które w tym temacie zostały przeprowadzone za granicami naszego. Tego typu analizy mogą być pomocne przy podejmowaniu decyzji, co do możliwości oraz celowości wprowadzania zmian obserwowanych w Państwach sąsiednich do osiedli polskich.