Patrycja Haupt

Jaka jest przestrzeń dzisiejszych jednorodzinnych zespołów mieszkaniowych na terenie miast? Jaki jest współczesny dom w mieście? Na podstawie analizy porównawczej realizacji zabudowy mieszkaniowej pierwszych dekad XXI wieku w Polsce i na Węgrzech wyróżniono cechy, które mogą budować tożsamość przestrzeni miejskiej. Jako tło badań posłużyły rozważania nad charakterem współczesnych terenów miast, strefy śródmiejskiej i peryferyjnej w zestawieniu od obszarów o ruralistycznym rodowodzie. Kierunki poszukiwań ukazano także na podstawie projektów studenckich realizowanych w ramach przedmiotu projektowanie architektoniczno-urbanistyczne jednorodzinnych zespołów mieszkaniowych, jak również zabudow y jednorodzinnej. Wyniki badań wskazują, iż jest możliwe przeciwstawienie się unifikacji przestrzeni związanej z nadmiernym rozrostem stref peryferyjnych oraz globalizacji wynikającej ze swobody przepływu informacji i poszukiwaniu wartości architektury w lokalnym dziedzictwie.

Wielokrotnie powtarzana za Le Corbusierem definicja architektury brzmi „Architektura to przemyślana, bezbłędna, wspaniała gra brył w świetle”. Dla pełnego zrozumienia jej warto przytoczyć inne jego słowa: „Światło stwarza atmosferę, światło pozwala nam czuć przestrzeń, światło jest wyrazem struktury”. Podobnie przedstawia naturę idei światła Juhani Palasmaa, który kieruje uwagę na wielozmysłowy odbiór architektury. Z kolei Peter Zumthor kontynuując ideę synestezji w postrzeganiu dzieł architektonicznych – światło, zmienność jego natężenia i barwy uznaje, jako element zapisu formy architektonicznej w pamięci odbiorcy. Tadao Ando pisze, że takie elementy jak światło czy wiatr mają sens tylko, jeśli za pomocą architektury wydzielimy je ze świata zewnętrznego. Na podstawie tych poglądów oraz obserwacji antropogenicznej przestrzeni można uznać kompozycyjną rolę światła za równie podstawową, co tę funkcjonalną podkreślaną m.in. przez twórców szkoły Bauhausu dążących do efektu obfitego, naturalnego światła w pomieszczeniach. Santiago Calatrava zapytany o jego rolę odpowiada: „Światło – wykorzystuję je w moich budynkach dla komfortu”. Obserwując jednak efekty światłocienia ażurowych sklepień kompleksu w Walencji, czy też lizbońskiej stacji Oriente trudno nie dostrzec w nich podstawowego zamiaru kompozycyjnego.

W artykule, na tle teoretycznych rozważań twórców architektury ubiegłego i obecnego stulecia przedstawiono współczesne realizacje, w których przewodnim motywem kompozycyjnym były efekty wykorzystujące światło dzienne – przenikanie, rozpraszanie, odbicia, światłocień dla zbudowania niecodziennego nastroju bryły i jej wnętrza.

W artykule podjęto tematykę drobnych inicjatyw podejmowanych przez mieszkańców osiedli mieszkaniowych, służących poprawie jakości środowiska ich życia. Omówione zostały formy inicjatyw, inicjacji oraz finansowania, a także metody realizacji przy współpracy z uczelniami wyższymi, organizacjami, jednostkami komercyjnymi i samorządowymi. Analizie poddano efekty tych działań zarówno przestrzenne, jak i społeczne. Na podstawie doświadczeń w realizacji projektu „Budka na książki”, prowadzonego przez Katedrę Kształtowania Środowiska Mieszkaniowego Instytutu Projektowania Urbanistycznego Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej we współpracy z samorządem – Wydziałem Rewitalizacji Urzędu Miasta Krakowa, omówiono możliwości i zagrożenia w realizacji takich przedsięwzięć.

Woda i zieleń są jednymi z oczywistych elementów kontekstu w projektowaniu zespołów mieszkaniowych. Należą do czyn­ników, które w fazie przygotowawczej projektowania poddawane są analizie na równi z uwarunkowaniami prawnymi i tech­nicznymi. Zwykliśmy je traktować jako elementy wypełniające przestrzenie rekreacyjne towarzyszące obszarom mieszka­niowym. Od czasów modernizmu dążono do odzyskania bezpośredniego dostępu do przyrody charakterystycznego dla pierwotnego modelu zamieszkania z zamiarem stworzenia estetycznej jedności pomiędzy architekturą i przyrodą. W naj­nowszych realizacjach zespołów zaobserwować można kolejne tendencje związane z obecnością naturalnych elementów kompozycji w środowisku mieszkaniowym. Spośród nich wymienić można poprawę jakości warunków zamieszkania poprzez zapewnienie atrakcyjnych obszarów rekreacji czynnej i biernej. Kolejnym obszarem, gdzie rozwija się użycie naturalnych ele­mentów kompozycji jest bioklimatyczna charakterystyka budynku. Coraz częściej podnosi się również temat sensorycznych walorów przestrzeni, ale także terapeutyczną wartość przestrzeni przydomowych w codziennym utrzymywaniu sprawności mieszkańców, której konieczność związana jest ze zmianami demograficznymi, a także niekorzystnymi wzorcami stylu życia powodującymi otyłość u dzieci i młodzieży. W artykule omówiono sposoby wykorzystania oraz znaczenie wody i zieleni we współczesnych zespołach mieszkaniowych.

W artykule przedstawiono model współpracy uczelni z organizacją pozarządową – fundacją. Określono cel, charakter oraz zasady powyższego współdziałania. Na podstawie przeprowadzonych remontów mieszkań pokazano efekt pracy studentów Politechniki Świętokrzyskiej oraz pracowników naukowo-dydaktycznych z Fabryką Remontów. Artykuł obrazuje wzajemne korzyści wynikające ze współdziałania oraz pokazuje końcowe efekty istnienia modelu współpracy uczelnia – fundacja – samorząd – człowiek – biznes.

The urge for the sustainable character of buildings, resulting from the search for a contemporary relation between architecture and nature as well as attention to natural resources, has influenced the image of today’s human living environment. More and more frequently, such natural elements as water or greenery are applied in the composition of structures or architectural and urban enclosures. The application of these elements usually results from their technical and functional values – the ability to accumulate energy, to support the preservation of native ecosystems, to purify water, to create the microclimate of an enclosure, to convert carbon dioxide etc. Owing to some rediscovered building materials, however, their appearance produces a brand new image of architecture bound with the surroundings. The architecture-nature relationship does not only proceed at the meeting point of a building and its surroundings anymore. Structures form a landscape with respect for the topography and biological characteristics of a given area, whereas natural elements penetrate into an enclosure producing a kind of an extended entrance zone blurring the borders between a building and its surroundings. At the same time, architecture tries to recreate the relationship between Man and Nature making a favourable environment meant for residence, work and recreation introducing a new aesthetical and social dimension within the architecture-nature relation.