FAQ
T_LOGIN Log in

Don't have an account on our website?

T_REGISTER Register

Znaczenie sporu polsko-litewskiego dla bezpieczeństwa II RP w latach 1919-1922. Wybrane przejawy (cz. 2)

Publication date: 20.12.2022

Wschodnioznawstwo (Eastern Studies), 2022, Volume 16, pp. 341-359

https://doi.org/10.4467/20827695WSC.22.020.16769

Authors

Tomasz Landmann
The International University of Logistics and Transport in Wroclaw
https://orcid.org/0000-0002-9753-9373 Orcid
Contact with author
All publications →

Titles

Znaczenie sporu polsko-litewskiego dla bezpieczeństwa II RP w latach 1919-1922. Wybrane przejawy (cz. 2)

Abstract

Celem artykułu jest określenie i scharakteryzowanie kluczowych przesłanek świadczących o tym, że implikacje sporu polsko-litewskiego wpłynęły w latach 1919-1922 w sposób niekorzystny na bezpieczeństwo odrodzonego państwa polskiego. Analizę oparto na materiale archiwalnym zgromadzonym w Archiwum Instytutu Józefa Piłsudskiego w Ameryce, a także na dostępnym piśmiennictwie.

Przyjęto tezę, że eskalacja i trwanie sporu polsko-litewskiego wpłynęły niekorzystnie na bezpieczeństwo państwa polskiego w latach 1919-1922. Oddziaływały niekorzystnie na położenie państwa polskiego w różnych dziedzinach przedmiotowych bezpieczeństwa.

Zaprezentowane argumenty pozwalają stwierdzić, iż konflikt polsko-litewski oddziaływał w latach 1919-1922 na różne przedmiotowe sfery bezpieczeństwa II RP. Wpływał niekorzystnie na bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrze państwa. Dotyczył zagrożeń militarnych w związku z działaniami armii litewskiej i doraźnie organizowanych oddziałów partyzanckich, a także sprowadzał się do licznych zagrożeń pozamilitarnych.

References

Download references
Archival sources

Memoriał Polskiego Komitetu Kowieńskiego w sprawie stosunków narodowościowych na ziemi Kowieńskiej z dnia 3 marca 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/18 (lipiec-sierpień 1919).

Sprawozdanie z rozmów Polskiej Misji na Litwie z litewskim ministrem spraw zagranicznych z dnia 8 czerwca 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/17 (czerwiec-lipiec 1919).

Sprawozdanie z rozmów Polskiej Misji na Litwie z litewskim ministrem spraw zagranicznych z dnia 12 czerwca 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/17 (czerwiec-lipiec 1919).

Raport Biura Wywiadowczego przy Oddziale II NDWP do Adiutantury Generalnej na temat gwałtów litewskich na Suwalszczyźnie z dnia 2 sierpnia 1919 roku (z 4 załącznikami), AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/18 (lipiec-sierpień 1919).

Odezwa Komitetu Obrony Litwy z dnia 4 sierpnia 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/18 (lipiec-sierpień 1919).

Tymczasowa Polska Rada na Litwie, Prośba o pomoc dla Polaków na Litwie z dnia 16 sierpnia 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/18 (lipiec-sierpień 1919).

Odpis telegramu prezesa Sądu Okręgowego w Suwałkach do Naczelnika Państwa z dnia 26 sierpnia 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/18 (lipiec-sierpień 1919).

Raport sytuacyjny Ekspozytury II Oddziału Dowództwa frontu Północno-Wschodniego w Wilnie z dnia 4 września 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/19 (sierpień-wrzesień 1919).

Raport Mariana Świeczkowskiego do Naczelnika Państwa w sprawie sytuacji na Litwie etnograficznej z dnia 19 listopada 1919 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/20 (wrzesień-listopad 1919).

List oficera łącznikowego przy sztabie marszałka Focha do NDWP z dnia 21 września 1920 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/38 (kwiecień-czerwiec 1921).

Zestawienie faktów agresywnego występowania Litwinów z dnia 3 października 1920 roku, AIJP w Ameryce, Akta Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego Generała Tadeusza Rozwadowskiego, teczka: 701/3/2 (materiały różne).

Raport attache wojskowego w Bernie dotyczący stanowiska Litwy Kowieńskiej wobec plebiscytu wileńskiego z dnia 10 grudnia 1920 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/33 (grudzień 1920-styczeń 1921).

Raport sytuacyjny z terenów przyfrontowych z dnia 1 marca 1921 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/12 (listopad 1920-kwiecień 1921).

Protokół nr 23 z Konferencji Naczelników Wydziałów Politycznych MSZ z dnia 8 marca 1921 roku, AIJP w Ameryce, Poselstwo Rzeczypospolitej Polskiej w Rio de Janeiro, teczka: 701/11/2 (Kopie Protokołów z Konferencji Naczelników Wydziałów Politycznych Ministerstwa Spraw Zagranicznych).

Uchwała Rady Ministrów z dnia 16 marca 1921 roku w sprawie litewskiej, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/36 (marzec-kwiecień 1921).

Rozkaz szefa Sztabu Generalnego Władysława Sikorskiego z dnia 23 czerwca 1921 roku, CAW, Oddział II SG WP, sygn. I.303.4.14.

Telegram pt. Sprawa aresztowanych działaczy białoruskich i litewskich z dnia 31 stycznia 1922 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/43 (luty-kwiecień 1922).

Raport Konsula Generalnego w Królewcu, Eugeniusza Rozwadowskiego z dnia 16 lutego 1922 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/43 (luty-kwiecień 1922).

Raport Konsula Generalnego w Królewcu, Eugeniusza Rozwadowskiego z dnia 12 marca 1922 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/43 (luty-kwiecień 1922).

Memoriał Komitetu Politycznego Ziemi Kowieńskiej do rządu polskiego w sprawie praw mniejszości narodowościowych na Litwie Kowieńskiej i memoriał w sprawie podziału pasa neutralnego z dnia 13 czerwca 1922 roku, AIJP w Ameryce, Adiutantura Generalna Naczelnego Wodza, teczka: 701/2/44 (kwiecień-sierpień 1922).

Scientific studies

Buchowski, S., Konflikt polsko-litewski o ziemię Sejneńsko-Suwalską w latach 1918-1920, Sejny 2009.

Buchowski, S., Polacy w niepodległym państwie Litewskim 1918-1940, Białystok 1999.

Campion, M. & Pabis, K., Bezpieczeństwo kulturowe mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce. Wybrane problemy na przykładzie mniejszości karaimskiej, [in:] Changing the world. Social, cultural and political pedagogies in civic education, ed. M. Campion, Kraków 2013.

Gajownik, T., Działalność agentury polskich służb specjalnych na Litwie w latach dwudziestych XX wieku. Wybrane przykłady, [in:] Wywiad i kontrwywiad wojskowy II RP. Studia i materiały z działalności Oddziału II SG WP, t. 1, ed. T. Dubicki, Łomianki 2010.

Gajownik, T., Tajny front niewypowiedzianej wojny. Działalność polskiego wywiadu wojskowego na Litwie w latach 1921-1939, Warszawa 2010.

Kosel, B., Litewski plan oswobodzenia Wilna z rąk polskich, „Studia Podlaskie” 2013, t. 21.

Krajewski, Z., Polacy w Republice Litewskiej 1918-1940, Lublin 1998.

Łossowski, P., Konflikt polsko-litewski 1918-1920, Warszawa 1996.

Łossowski, P., Stosunki polsko-litewskie w latach 1918-1920, Warszawa 1966.

Łukomski, G., Walka Rzeczypospolitej o kresy północno-wschodnie 1918-1920. Polityka i działania militarne, Poznań 1994.

Łukomski, G., Wojna domowa. Z dziejów konfliktu polsko-litewskiego 1918-1920, Warszawa 1997.

Mackiewicz, M., Wilno – kwestia sporna. Dyplomacja II RP wobec polityki rządu kowieńskiego w latach 1918-1920, „Acta Erasmiana” 2012, t. 4.

Marszałek, P.K., Najwyższe władze wojskowe w systemie ustrojowym II Rzeczpospolitej, Wrocław 2011.

Nowik, G., Powstanie sejneńskie (23-28 sierpnia 1919 r.), [in:] Nad Wilią i Niemnem. Wileńszczyzna w dziejach militarnych Polski XX wieku (wybrane zagadnienia), ed. Z. Moszumański, A. Nawrocki, Piotrków Trybunalski 2004.

Rezmer, W., Likwidacja pasa neutralnego pomiędzy Polską a Litwą w lutym 1923 r., „Dzieje Najnowsze” 2006, nr 4.

Sawicz, C., Wileńszczyzna 1919-1939, Warszawa 2003.

Sierpowski, S., Litewsko-polski „stan wojny” w świetle Paktu Ligi Narodów, [in:] Społeczeństwo, państwo, modernizacja, ed. W. Mędrzecki, Warszawa 2002.

Sierpowski, S., Watykan wobec Europy Wschodniej po I wojnie światowej, „Studia Historica Slavo-Germanica” 1991-1992, t. 18.

Skóra, W., Pierwsze lata działalności polskiego wywiadu wojskowego w Wolnym Mieście Gdańsku (1920-1925), „Zeszyty Historyczne” 2005, t. 70, z. 1.

Stańczyk, H., System bezpieczeństwa II RP 1919-1939, [in:] Si vis pacem, para bellum. Bezpieczeństwo i polityka Polski, ed. R. Majzner, Częstochowa-Włocławek 2013.

Śleszyński, W., Bezpieczeństwo wewnętrzne w polityce państwa polskiego na ziemiach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej, Warszawa 2007.

Wyszczelski, L., Konflikty narodowe i wewnętrzne II Rzeczypospolitej, Warszawa 2015.

Wyszczelski, L., Niemen 1920, Warszawa 2008.

Wyszczelski, L., Wilno 1919-1920, Warszawa 2008.

Zambrzycki, M., Problematyka relacji polsko-litewskich w świetle teorii mimetycznej René Girarda, „Studia Gdańskie” 2011, t. 29.

Information

Information: Wschodnioznawstwo (Eastern Studies), 2022, Volume 16, pp. 341-359

Article type: Original scientific article

Titles:

Polish:

Znaczenie sporu polsko-litewskiego dla bezpieczeństwa II RP w latach 1919-1922. Wybrane przejawy (cz. 2)

English:
The importance of Polish-Lithuanian disputes for security of The Second Polish Republic in the years 1919-1922. Selected symptoms (part 2)

Authors

https://orcid.org/0000-0002-9753-9373

Tomasz Landmann
The International University of Logistics and Transport in Wroclaw
https://orcid.org/0000-0002-9753-9373 Orcid
Contact with author
All publications →

The International University of Logistics and Transport in Wroclaw

Published at: 20.12.2022

Article status: Open

Licence: CC BY-SA 4.0  licence icon

Percentage share of authors:

Tomasz Landmann (Author) - 100%

Article corrections:

-

Publication languages:

Polish

Znaczenie sporu polsko-litewskiego dla bezpieczeństwa II RP w latach 1919-1922. Wybrane przejawy (cz. 2)

quote

download files

RIS BIB ENDNOTE