Tomasz Białowąs

Przedmiotem opracowania jest analiza wpływu międzynarodowej fragmentaryzacji procesów produkcji na kształtowanie się przewagi konkurencyjnej krajów rozwijających się w handlu międzynarodowym. Stopień fragmentaryzacji został oszacowany za pomocą nowej metody opartej na koncepcji wartości dodanej w handlu. W roku 2009 najwyższy udział zagranicznej wartości dodanej w eksporcie brutto miały Tajwan i Meksyk. Kraje rozwijające się w ujęciu wartościowym były eksporterami netto produktów kapitałochłonnych oraz importerami pracochłonnych. Fragmentaryzacja została oszacowana poprzez dekompozycje całkowitej wartości dodanej na krajową i zagraniczną wartość dodaną wyrażoną w eksporcie całkowitym. W analizie wykorzystano dwa podstawowe Źródła danych: OECD-WTO Trade in Value Added Database (TIVA) [2013] oraz World Input-Output Database.

Przedmiotem artykułu jest ocena wpływu głównych czynników na wartość i dynamikę handlu międzynarodowego w latach 2008–2015. W opracowaniu wskazano najważniejsze czynniki załamania handlu międzynarodowego w roku 2009 oraz jego stagnacji w latach 2012–2015. Wyniki przeprowadzonej analizy pozwalają stwierdzić, że zasadniczym czynnikiem spadku eksportu w roku 2009 i w latach 2012–2015 było spowolnienie gospodarcze, a zwłaszcza załamanie inwestycji. Istotną rolę w spowolnieniu wymiany odegrało ponadto osłabienie powiązań w ramach globalnych łańcuchów wartości. Zmiany w polityce handlowej nie wywarły istotnego wpływu na załamanie handlu w roku 2009 i jego stagnację w latach 2012–2015. Dla lat 2012–2015 wykazano istotny wpływ spadku cen eksportowych na wartość światowego handlu, który w ujęciu wolumenowym rozwija się w tempie zbliżonym do globalnego PKB, jednak w ujęciu wartościowym tempo wzrostu obrotów jest znacznie niższe.

Głównym celem artykułu jest próba oceny zjawiska refragmentacji produkcji i jego wpływu na spowolnienie handlu międzynarodowego w latach 2008–2015 na podstawie przeglądu badań. Kryzys finansowo-gospodarczy lat 2008–2009 spowodował największe załamanie handlu międzynarodowego w okresie powojennym. Następujące po nim ożywienie gospodarcze nie znalazło jednak odzwierciedlenia we wzroście dynamiki światowego eksportu. Jednym z wymienianych powodów stagnacji w wymianie jest osłabienie powiązań produkcyjnych w ramach globalnych łańcuchów wartości dodanej. Uzyskane wyniki  sugerują, że największy wpływ na spadek udziału zagranicznej wartości dodanej w światowym handlu, a zarazem obniżenie dochodowej elastyczności eksportu mają zmiany zachodzące w specjalizacji Chin, a przede wszystkim wzrost udziału krajowych komponentów w eksporcie.