Konrad Eckes

Oprócz powszechnie znanych trwałych relacji prawnych osób lub instytucji do fragmentów powierzchni Ziemi (nieruchomości) – istnieją szeroko stosowane doraźne relacje do przestrzeni realnej, o znacznie zróżnicowanym czasie trwania. Są one funkcją nabytych uprawnień i obowiązują w ściśle określonym czasie. Są powszechne w życiu codziennym i przybierają zróżnicowane formy, których podstawowym atrybutem jest odniesienie do szeroko rozumianego fragmentu przestrzeni geograficznej. Wchodzące zdobycze techniki, jak choćby cyfryzacja płatności, algorytmizacja procedur, identyfikacja dokumentów i osób, ruch autonomiczny i sztuczna inteligencja – stanowią w czasach współczesnych wyzwanie do nadania doraźnym relacjom do przestrzeni sformalizowanego zapisu. Problem formalnego zapisu reguł prawnych obowiązujących w przestrzeni lokalnej zostanie przedstawiony na przykładzie reguł związanych z prawem wjazdu na teren kampusu uniwersyteckiego, wraz z lokalnymi regułami ruchu i parkowania. Przestrzeń jest podzielona na strefy, a następnie na mniejsze jednostki – miejsca do parkowania zgodnie ze strukturą hierarchiczną. Grupy społeczne, które posiadają relacje ze strefami, są również uformowane w zbiory hierarchiczne. Poszczególne grupy mają zróżnicowane prawa do przestrzeni – w odniesieniu hierarchicznym – na poziomie stref. Ustalona hierarchia to pierwszy z rozpatrywanych czynników. Drugim czynnikiem jest zmienność w czasie. Relacje do przestrzeni lokalnej zmieniają się w czasie, najczęściej w formie cyklicznej. Można zatem postawić wniosek, że w tym przypadku prawo jest funkcją czasu. Miejsca do parkowania jako obiekty w zbiorach przestrzennych są zajmowane losowo, a kolejni użytkownicy muszą uruchomić procedurę przeszukiwania pozostałych obiektów należących do zbioru. Ta procedura została zapisana w postaci schematu blokowego oraz grafu. Obiekty usunięte ze zbioru (jako zajęte) mogą losowo powracać, dlatego na potrzeby efektywnego szukania przedstawiono ten proces jako powtarzalny – całościowo lub lokalnie (kaskadowo). Trzecim rozpatrywanym aspektem są różnice w sposobie poruszania się użytkowników sieci dróg lokalnych i na elementarnych polach przestrzeni. Strukturę sieci reprezentują skrzyżowania, które zapisano jako macierze węzłów. W celu zdefiniowania sposobu zachowywania się w przestrzeni lokalnej sporządzono listę reguł, którą poddano standaryzacji. Z praktycznego punktu widzenia, korzystna jest forma zakazu, ponieważ może być powiązana logicznie z listą (zbiorem) konsekwencji. Po takich założeniach sformułowano ogólną postać algorytmu testów behawioralnych. Przedstawiona problematyka pokazuje złożone relacje do przestrzeni oraz jej integrujący charakter w stosunku do reguł prawnych. Takie podejście do prawa pozwala na zarządzanie przestrzenią metodami informatycznymi. Zapis struktury przestrzeni i relacji prawnych powiązanych z czasem – umożliwiają określenie reguł postępowania dla zróżnicowanych grup społeczeństw lokalnych. Odmienność od równości prawa dla wszystkich i stałości w czasie występuje w środowiskach lokalnych i stawia relacje między społecznością, przestrzenią i czasem na wyższy poziom ogólności.

W codziennym życiu społecznym istnieje wiele relacji między człowiekiem a przestrzenią lokalną. Typową cechą rejestru państwowego, który opisuje tego typu relacje (np. kataster), jest stabilność względem czasu. W innych relacjach do przestrzeni lokalnej – czas ogrywa kluczową rolę.
Celem niniejszej pracy jest wykazanie relacji do przestrzeni i nadanie tym relacjom postaci formalnej. Zastosowano metodykę tworzenia bazy warunków (faktów) dla wybranych, przykładowych relacji, a następnie sformułowano procedury (algorytmy), które budują relację do lokalnej przestrzeni, czyniąc ją aktywną dla jednostki lub grupy społecznej.
W pierwszej kolejności rozpatrzono relacje do obiektów powierzchniowych, uwzględniając określony fragment przestrzeni lokalnej oraz czas aktywności tych relacji. Następnie uwzględniono strukturę hierarchiczną tej przestrzeni poprzez podział na mniejsze jednostki docelowe, korzystając z rozbudowanego adresu zapisanego w zbiorze warunków bazowych. Przedyskutowano również przypadek odwrotny – hierarchiczne narastanie pola powierzchni w kolejnych krokach procedury ustalania relacji aktywności do przestrzeni. W tym przypadku dostęp do coraz większych obszarów jest funkcją uprawnień jednostki lub grupy społecznej do kolejnego stopnia rozszerzenia zakresu obszaru aż do jego maksymalnej, docelowej postaci. Takie relacje występują w zakładach przemysłowych, gdzie gradacja uprawnień jest formą ochrony szczegółów produkcji.
Innym rodzajem relacji do przestrzeni jest relacja jednostki lub grupy do obiektów liniowych, takich jak sieci dróg i wytyczone szlaki. Rozpatrzono przypadek relacji do sieci szlaków oraz bardziej złożony przypadek relacji, uwzględniający dodatkowe warunki.
Kolejny rozdział rozbudowuje relacje bezpośrednie do relacji wielostopniowych. Rozszerza on cechę wyłącznie ruchu pieszego o sekwencyjne połączenie ruchu pieszego z ruchem pojazdu. W tym przypadku występują dwie relacje składowe: relacja do obiektu przestrzennego i relacja do obiektu liniowego (trasy pojazdu).
W prawie wszystkich przypadkach ważną rolę odgrywa czynnik czasu relacji do przestrzeni, który jest definiowany jako jeden z warunków w zbiorze faktów bazowych.
Czasy współczesne to epoka cyfryzacji danych i procesów. Przestrzeń, w której żyjemy, jest dobrem niepowtarzalnym. Tym dobrem musimy gospodarować w sposób racjonalny. Stąd wynika postulat poznawania, analizowania i formalizowania różnych relacji do przestrzeni.