Aleksandra Hudymač

Tematem artykułu jest obszerny dziennik podróży słowackiego pisarza Martina Kukučína zatytułowany Prechádzka po Patagónii [Spacer po Patagonii]. Życie autora, należącego do najwybitniejszych przedstawicieli słowackiego realizmu, naznaczone było stygmatem emigracji, a dzienniki podróży (z Dalmacji, Czarnogóry, Francji, Patagonii) stanowią integralną część jego twórczego dorobku. Ten omawiany tutaj różni od innych tekstów podróżniczych Kukučína. Zwraca uwagę szczegółowością i pewnym podwójnym spojrzeniem na autora-podróżnika, który jednocześnie i określa samego siebie jako włóczęgę, i daje wyraz pragnieniu zakotwiczenia w świecie. Tej podwójności autora towarzyszy podwójność krajobrazu. Obraz Patagonii przeplata się tu bowiem z obrazem rodzimej Orawy.

Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza trzech relacji z podróży do Stambułu – Adama Mickiewicza (1855; listy do córki, Marii Mickiewiczówny i przyjaciółki, Wiery Chlustin), Gustáva Zechentera-Laskomerskiego (1864; dziennik podróży Zo Slovenska do Carihradu) i Henryka Sienkiewicza (1886; listy do szwagierki i powiernicy, Jadwigi Janczewskiej). Za najważniejsze dwie kategorie tych zapisków uznane zostało podejście do wschodniej odmienności kulturowej, czyli orientalnego Innego, oraz odsłony autokreacji obecne w tych relacjach (wszystkie mają swoich wyraźnych odbiorców). Każdy z podróżników na swój sposób radzi sobie z odmiennością tureckiego miasta i odmiennością tego, co ono reprezentuje, czyli orientalną kulturę. Każdy rozdarty jest w jakiś sposób między utożsamieniem a dystansem. Ich relacje z podróży ujawniają zasadnicze różnice w odbiorze Stambułu i różnice w emocjach towarzyszących temu procesowi, wskazują również jednak na nieoczekiwane podobieństwa w sposobie widzenia i opisu miasta.

Artykuł przybliża treści dziennika podróży Bohuša Nosáka-Nezabudova, Z neznámej zeme k Ľ (Z nieznanej ziemi do Ľ). Autor opisuje w nim swoje wrażenia z podróży na Ruś Zakarpacką. Podwójna perspektywa w widzeniu tej krainy i jej mieszkańców (przestrzeń idylliczna zderza się tu z przestrzenią idylli zdegradowanej) odpowiada podwójności samego podmiotu podróżującego, który rozdarty jest między wrażliwym obserwatorem, kształtującym legendę Rusi jako ziemi zapomnianej i nieznanej, a emisariuszem przybyłym tam z pewnym ideologicznym nastawieniem i budzicielskim zapałem.