2083-7658 O przymusie i potrzebie powtórzenia w Zapisanym i Spojrzeniu Julii Hartwig On Compulsion and the Need to Repeat in Zapisane and Spojrzenie of Julia Hartwig Brejnak Sebastian author Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków Correspondence to: Sebastian Brejnak sebastianbrejnak@gmail.com 23 10 2018 Tom 15 zeszyt 2 2018 237 255 Copyright © 2018 2018 Celem artykułu jest ukazanie późnej twórczości Julii Hartwig w kontekście filozoficznej problematyki powtórzenia w ujęciu między innymi Fryderyka Nietzschego, Gilles’a Deleuze’a oraz Jacques’a Derridy. W szkicu została podjęta próba konfrontacji dotychczasowych odczytań poezji Hartwig, sytuujących ją zwykle w nurtach klasycyzujących i modernistycznych, z lekturą alternatywną – z wykorzystaniem rozpoznań teoretyków ponowoczesności oraz współczesnej humanistyki. Tytułowa ambiwalencja w traktowaniu przez poetkę samej powtórzeniowości w literaturze wyprowadzona została jednak nie z systemów filozoficznych czy współczesnych koncepcji antropologiczno-literaturoznawczych, lecz bezpośrednio z poetyki i warstwy ideowej dwóch ostatnich tomików Hartwig – <em>Zapisanego</em> i <em>Spojrzenia,</em> w których to iterowalność staje się zarówno idiomem ludzkiej egzystencji, percepcji czy mechanizmów pamięci, jak i twórczości poetyckiej jako takiej. 1 Bal M., Wizualny esencjalizm i przedmiot kultury wizualnej, tłum. M. Bryl, „Artium Quaesiones” 2006, nr 17. 2 Barańczak S., Tablica z Macondo [w:] tegoż, Tablica z Macondo: osiemnaście prób wytłumaczenia, po co i dlaczego się pisze, Londyn 1990. 3 Bergson H., Materia i pamięć: o stosunku ciała do ducha, tłum. W. Filewicz, Kraków 2012. 4 Bieńkowski Z., Azyl: poezja i niepoezja, „Tygodnik Kulturalny” 1988, nr 2. 5 Dąbrowska E., „Mowa pełna wahań i zapytań” – o sztuce poetyckiej Julii Hartwig, „Język Artystyczny” 2003, t. 12. 6 Deleuze G., Różnica i powtórzenie, tłum. B. Banasiak, K. Matuszewski, Warszawa 1997. 7 Derrida J., Marginesy filozofii, tłum. A. Dziadek, J. Margański, P. Pieniążek, Warszawa 2002. 8 Derrida J., Pozycje, tłum. A. Dziadek, Katowice 2007. 9 Dutka E., Centra, prowincje, zaułki. Twórczość Julii Hartwig jako auto/bio/geo/grafia, Kraków 2016. 10 Eliot T.S., Kto to jest klasyk?, tłum. H. Pręczkowska [w:] tegoż, Kto to jest klasyk i inne eseje, tłum. M. Heydel i in., Kraków 1998. 11 Ginsberg A., Znajomi z tego świata. Wiersze z lat 1947–1985, tłum. J. Hartwig i in., oprac. P. Sommer, Kraków 1993. 12 Hartwig J., Błyski, Warszawa 2002. 13 Hartwig J., Gorzkie żale, Kraków 2011. 14 Hartwig J., Największe szczęście, największy ból. Jarosława Mikołajewskiego rozmowy z Julią Hartwig, Kraków 2014. 15 Hartwig J., Spojrzenie, Kraków 2016. 16 Hartwig J., Wiersze wybrane, Kraków 2010 17 Hartwig J., Zapisane, Kraków 2013. 18 Heidegger M., „…poetycko mieszka człowiek…”, tłum. J. Mizera [w:] tegoż, Odczyty i rozprawy, tłum. J. Mizera, Kraków 2002. 19 Heidegger M., Bycie i czas, tłum. B. Baran, Warszawa 1994. 20 Heidegger M., W drodze do języka, tłum. J. Mizera, Kraków 2000. 21 Kaliszewski W., Klasycyzm i Julia Hartwig, „Więź” 1988, nr 6. 22 Kałuża A., Wola odróżnienia. O modernistycznej poezji Jarosława Marka Rymkiewicza, Julii Hartwig, Witolda Wirpszy i Krystyny Miłobędzkiej, Kraków 2008. 23 Kałuża A., Ziemia niczyja. O problemie podmiotu w poezji Julii Hartwig, „FA-art” 2005, nr 4. 24 Kierkegaard S., Powtórzenie: próba psychologii eksperymentalnej przez Constantina Constantinusa, tłum. B. Świderski, Warszawa 1992. 25 Kwiatkowski J., Felieton poetycki, „Twórczość” 1973, nr 9. 26 Lacan J., Anamorfoza i spojrzenie, tłum. W. Michera [w:] Antropologia kultury wizualnej. Zagadnienia i wybór tekstów, oprac. I Kurz, P. Kwiatkowska, Ł. Zaremba, Warszawa 2012. 27 Legeżyńska A., Julia Hartwig. Wdzięczność, Łódź 2017. 28 Łuszczykiewicz P., Być poetą osobnym, „Nowe Książki” 1998, nr 11. 29 Markowski M. P., Efekt inskrypcji. Jacques Derrida i literatura, Bydgoszcz 1997. 30 Miłosz C., ***(W metrze paryskim kartki rozcinałem) [w:] tegoż, Wiersze, t. 2, Kraków 1993. 31 Nasiłowska A., Poezja jako sposób poznania, „Odra” 1996, nr 5. 32 Nietzsche F., Radosna wiedza, tłum. M. Łukasiewicz, Gdańsk 2008. 33 Nikadem-Malinowska E., Powiedzieć więcej – rozważania o synestetyzmie w poezji Josifa Brodskiego i Julii Hartwig, „Acta Polono-Ruthenica” 2003, t. 8. 34 Nycz R., Poetyka intertekstualna: tradycje i perspektywy [w:] Kulturowa teoria literatury, red. M.P. Markowski, R. Nycz, Kraków 2012. 35 Pelczar B., W kręgu egzystencjalnych pytań tomiku „Zobaczone” Julii Hartwig, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Rzeszowskiego. Historia Literatury” 2002, z. 1. 36 Pessoa F., Księga niepokoju spisana przez Bernarda Soaresa, pomocnika księgowego w Lizbonie, tłum. M. Lipszyc, Kraków 2013. 37 Pochwała istnienia. Studia o twórczości Julii Hartwig, red. B. Kulesza-Gulczyńska, E. Winiecka, Poznań 2015. 38 Sartre J.-P., Spojrzenie [w:] tegoż, Byt i nicość. Zarys ontologii fenomenologicznej, tłum. J. Kiełbasa, P. Mróz, R. Abramciów, R. Ryziński, Kraków 2007. 39 Słomczyński S., Dwupłat, Wrocław 2015. 40 Telicki M., Poetycka antropologia Julii Hartwig, Poznań 2009. 41 Tomicki G., Poetyckie krążenie wokół „Das Ding”. Funkcje powtórzenia w poezji Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, „Pamiętnik Literacki” 2014, nr 4. 42 Zaleski M., Miłosz, poeta powtórzenia, „Teksty Drugie” 2001, nr 3–4. 43 Zaleski M., Nuda powtórzeń? [w:] Nuda w kulturze, red. P. Czapliński, P. Śliwiński, Poznań 1999. 44 Zaleski M., Zamiast. O twórczości Czesława Miłosza, Kraków 2005.