2392-0106 Sposób przygotowania wyprawy pospolitego ruszenia w województwie kaliskim w 1651 r. The Way of Preparing the Expedition of the Common March in the Kalisz Voivodship which Took Place in 1651 Staręgowski Bartosz author Archiwum Państwowe w Lublinie Correspondence to: Bartosz Staręgowski 15 06 2022 IX 2022 55 70 Copyright © 2022 2022 <p>Wyprawa pospolitego ruszenia pod Beresteczko w 1651 r., według opinii historyków, uchodzi za jedną z najlepiej zorganizowanych w dziejach polskiej wojskowości. W Koronie ogłoszono mobilizację szlachty, w czym partycypowały także województwa Wielkopolski właściwej – poznańskie i kaliskie. Kasztelan kaliski Jakub Rozdrażewski, upoważniony do koordynacji działań związanych z organizacją wyprawy przez wojewodę kaliskiego Andrzeja Grudzińskiego, bardzo rzetelnie podszedł do sprawy. Wdrożył on procedury, które przyspieszyły mobilizację oraz zadbał o bezpieczny przebieg przemarszu i pozyskiwanie zaopatrzenia. W swoich działaniach wykorzystał dorobek wypraw z 1621 i 1649 r. Choć ostatecznie województwo kaliskie (poza kompanią Jana Piotra Opalińskiego) dotarło po zakończeniu bitwy, to jednak organizacyjnie wyprawa była przygotowana najsprawniej ze wszystkich dotychczasowych.</p> 2 Archiwum Państwowe w Lublinie: Księgi grodzkie lubelskie (Relacje) 3 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie gnieźnieńskie – 140 4 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie kaliskie – 274, 276, 277 5 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie kcyńskie – 86 6 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie konińskie – 92 7 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie nakielskie – 116, 117 8 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie poznańskie – 679, 694, 696 9 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie pyzdrskie – 85 10 Archiwum Państwowe w Poznaniu: Księgi grodzkie wałeckie – 28 11 Biblioteka XX. Czartoryskich w Krakowie – 144, 1774 13 Akta sejmikowe województw poznańskiego i kaliskiego (1962), oprac. W. Dworzaczek, t. 1, cz. 2, Poznań 14 Jemiołowski M. (2000), Pamiętnik dzieje Polski zawierający (1648-1679), oprac. J. Dzięgielewski, Warszawa 15 Leitgeber S. (1995), Spis szlachty powiatu kcyńskiego z 1621 r., „Genealogia. Studia i Materiały Historyczne”, t. 5 16 Oświęcim S. (1907), Diariusz Stanisława Oświęcima 1643-1651, [w:] Scriptores Rerum Polonicarum, t. 19, Kraków 17 Piasecki P. (1870), Kronika Pawła Piaseckiego, biskupa przemyślskiego, wyd. J. Bartoszewicz, Kraków 18 Radziwiłł A. (1980), Pamiętnik o dziejach w Polsce, oprac. A. Przyboś, R. Żelewski, t. 3, Warszawa 19 Relacje wojenne z pierwszych lat walk polsko-kozackich powstania Bohdana Chmielnickiego okresu „Ogniem i Mieczem” (16481651) (1999), oprac. M. Nagielski, Warszawa 20 Volumina Constitutionum (2010-2015), t. 3-4, vol. 1, red. S. Grodziski i inni, Warszawa 22 Biskup M. (2017), Wojny Polski z Zakonem Krzyżackim (1308-1521), wyd. 2 (eBook), Oświęcim 23 Ciesielski T., Nagielski M. (2003), Komputy wojska koronnego w latach 1651-1653, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, t. 40 24 Gąsiorowski A. (1969), Pobór pospolitego ruszenia 1433 roku w Wielkopolsce, „Kwartalnik Historyczny”, t. 76, z. 1 25 Gąsiorowski A. (1965), Powiat w Wielkopolsce w XIV–XVI w. Z zagadnień zarządu terytorialnego i podziałów Polski późnośredniowiecznej, Poznań 26 Gąsiorowski A. (1969), Wielkopolska jako region historyczny, [w:] Dzieje Wielkopolski, t. 1, red. J. Topolski, Poznań 27 Hahn K. (1928), Pospolite ruszenie wedle uchwał sejmikowych ruskich od XVI do XVIII wieku, „Pamiętnik Historyczno-Prawny”, t. 6, cz. 4 28 Kamieński A. (2015), Rola kasztelanów w systemie obronnym Wielkopolski w XVI-XVII wieku, „Czasy Nowożytne”, t. 28 29 Komanin I. (1910), Bitwa kozakow s polakami pod m. Beresteckom v ijune 1651, Kijów 30 Konopczyński W. (1925), Wielkopolska w dobie Rzeczypospolitej szlacheckiej, „Roczniki Historyczne”, t. 1 31 Kubala L. (1925), Bitwa pod Beresteczkiem, Kraków 32 Kukiel M. (1929), Zarys historii wojskowości w Polsce, wyd. 3, Kraków 33 Łopatecki K. (2013), Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku), Białystok 34 Matuszewski J. (2013), Organizacja, prawo i dyscyplina w polskim i litewskim pospolitym ruszeniu (do połowy XVII wieku), Białystok 35 Nagielski M. (2009), Pospolite ruszenie szlachty w świetle kampanii zborowskiej i beresteckiej przeciwko Kozakom (1649-1651), „Studia Historyczno-Wojskowe”, t. 3 36 Ostrowski B. (1980), Pospolite ruszenie szlachty smoleńskiej w XVII wieku, „Acta Baltico-Slavica”, t. 13 37 Pietrzak J. (1983), Po Cecorze i podczas wojny chocimskiej: sejmy z lat 1620-1621, Wrocław 38 Romański R. (1994), Beresteczko 1651, Warszawa 39 Spieralski Z. (1960), Wymiar służby w pospolitym ruszeniu, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości”, t. 6, cz. 1 40 Wierzbicki L. (2011), Pospolite ruszenie w Polsce w drugiej połowie XVII wieku. Ostatnie wyprawy z lat 1670-1672, Lublin. 41 Wierzbicki L. (2000), Szlachta chełmska w czasie konfederacji gołębskiej, „Rocznik Chełmski”, t. 6 42 Wierzbicki L. (2015), Uczestnicy wypraw pospolitego ruszenia koronnego w czasach panowania Michała Korybuta Wiśniowieckiego, [w:] Społeczeństwo staropolskie. Seria nowa: Społeczeństwo a wojsko, t. 4, Warszawa 43 Wierzbicki L. (2008), Wici na pospolite ruszenie w Koronie w latach 1669-1673, „Res Historica”, t. 26. 44 Wilamowski J. (2008), Przyczynek do dziejów okazowań i pospolitego ruszenia w województwie płockim za Zygmunta III Wazy, „Studia Historyczno-Wojskowe”, t. 2 45 Wyczański A. (1952), Z dziejów reform skarbowo-wojskowych za Zygmunta I. Próby relucji pospolitego ruszenia, „Przegląd Historyczny”, t. 43, cz. 2 46 Zwierzykowski M., Tacka E. (2016), Miejsce obrad sejmików województw Wielkopolski właściwej od XVI do XVIII wieku, „Res Historica”, t. 42