2392-0106 Mieczysław Seweryn (1895-1940) i Stanisław (1896-1939) Kwileccy – uczestnicy powstania wielkopolskiego i właściciele ziemscy Mieczysław Seweryn Kwilecki (1895-1940) and Stanisław Kwilecki (1896-1939) –Participants in the Greater Poland Uprising and Landowners Durka Jarosław author Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego Correspondence to: Jarosław Durka 15 06 2022 IX 2022 357 377 Copyright © 2022 2022 <p>Artykuł ma na celu przedstawienie losów dwóch ziemian z Wielkopolski. Bracia Mieczysław Seweryn i Stanisław Kwileccy byli uczestnikami powstania wielkopolskiego i gorącymi polskimi patriotami. Jako właściciele ziemscy odegrali dużą rolę w aktywizowaniu się społeczności lokalnej, której byli naturalnymi liderami. W związku z tym na ich temat pojawiło się dotąd bardzo dużo informacji, które nie zawsze znajdują potwierdzenie w dokumentach. W artykule zebrano więc znane dotychczas fakty i zweryfikowano je. Dużą pomocą były tutaj dokumenty personalne zgromadzone w Centralnym Archiwum Wojskowym w Warszawie-Rembertowie. Obaj bracia zginęli w czasie II wojny światowej. 10 listopada 1939 roku Stanisław został rozstrzelany przez Niemców w ramach operacji Intelligenzaktion. Mieczysław został zamordowany przez NKWD w kwietniu 1940 roku i jest pochowany na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach. W artykule opisano także losy najbliższych członków rodziny obu ziemian.</p> 2 Wojskowe Biuro Historyczne, Centralne Archiwum Wojskowe, Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeniowych, Kwilecki Mieczysław Kwilecki Mieczysław, Odrzuc. 25.10.1938 r., 3 Wojskowe Biuro Historyczne, Centralne Archiwum Wojskowe, Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeniowych, Kwilecki Stanisław 4 Wojskowe Biuro Historyczne, Centralne Archiwum Wojskowe, Kolekcja Akt Personalnych i Odznaczeniowych, Świerczyk Wojciech 5 Archiwum Państwowe w Poznaniu, Oddział w Koninie, Powiatowy Urząd Rozjemczy w Koninie 1932-1939 6 Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, sygn. Ka 091/11/2 8 Sprawozdanie Zakładu Naukowo-Wychowawczego OO. Jezuitów w Bąkowicach pod Chyrowem za rok szkolny 1910 10 „Czas”–1918 11 „Głos Koniński”–1935, 1938 12 „Dziennik Poznański”–1918, 14 Bugaj J. (2020), Gosławice. Historia niezbyt odległa, Konin 15 Charków. Księga cmentarna (2003), red. J. Tucholski, W. K. Roman, Warszawa 16 Cygan W. (2006), 2 Pułk Ułanów Legionów Polskich w Mińsku Mazowieckim (1916-1917), „Rocznik Mińsko Mazowiecki”, z. 14 17 Drozdowski K., Jerzykowski P. (2018), 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. gen. dyw. Gustawa Orlicz-Dreszera 1918-1939, Warszawa 18 Dunin-Borkowski J. (1908), Almanach błękitny. Genealogia żyjących rodów polskich, Lwów-Warszawa 19 Durka J. (2018), Plany połączenia Bałtyku z Morzem Czarnym i wykorzystania przez Polskę portów rumuńskich w świetle korespondencji polskich placówek dyplomatycznych w Rumunii w latach 1924-1939 [w:] НарічціКодима. ДослідженнязісторіїУкраїниіПольщi / Nad rzeką Kodymą. Studia nad dziejami polskich i ukraińskich pograniczy na przestrzeni wieków, red. T. Ciesielski, A. Korytko, W. Kusznir, Odessa 20 Durka J. (2018), Z działalności Stanisława Mańkowskiego (1876-1937) –właściciela majątku w Kazimierzu Biskupim, „Polonia Maior Orientalis”, T. V 21 Galos A. (1971), Kwilecki Mieczysław [w:] Polski Słownik Biograficzny, T. XVI, red. E. Rostworowski, Wrocław-Warszawa-Kraków 22 Gogan W. (2015), 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich, Pelplin 23 Gołdyn P. (2021), Ochotnicze straże pożarne powiatu konińskiego w latach 1921-1939. Studium historyczne na podstawie „Głosu Konińskiego”, Kalisz 24 Grzebień L., Kochanowicz J., Niemiec J. (2000), Chyrowiacy: słownik biograficzny wychowanków Zakładu Naukowo-Wychowawczego oo. Jezuitów w Chyrowie 1886-1939, Kraków 25 Jasiewicz K. (1995), Lista strat ziemiaństwa polskiego 1939-1956, Warszawa 26 Jedynak K. (2013), Broel-Platerowie z Białaczowa. Losy rodziny w XIX i XX wieku, Końskie 27 Krasucki S. (1992), 16 Pułk Ułanów Wielkopolskich im. gen. Gustawa Orlicz-Dreszera, Pruszków 28 Kwilecki A. (1996), Mieczysław i Maria Kwileccy w Oporowie, [w:] Kwilcz i inne majątki Kwileckich na przestrzeni wieków, oprac. i wstęp A. Kwilecki, Poznań 29 Kwilecki A. (1996), Zagłada wielkopolskiego ziemiaństwa, „Przegląd Zachodni”, nr. 3 30 Kwilecki A. (1998), Ziemiaństwo wielkopolskie, Warszawa 31 Kwilecki A. (2010), Wielkopolskie rody ziemiańskie, Poznań 32 Kwilecki A. (2012), Z Kwilcza rodem. Wspomnienia i szkice, Poznań 33 Lange T.W. (2000), Zakon Maltański w Drugiej Rzeczypospolitej 1919-1939, Poznań 34 Łuczak A. (2011), Grabież dóbr kultury z majątków ziemiaństwa polskiego w Wielkopolsce w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939-1945, Warszawa-Poznań 35 Mich W. (2007), Związek Ziemian w Warszawie (1916-1926). Organizacja i wpływy, Lubin 36 Pietrowicz A. (2010), Rodziny wielkopolskie w cieniu zbrodni katyńskiej, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, nr 4 37 Polak B. (1986), Kawaleria Powstania Wielkopolskiego 1918-1919, [w:] Lance do boju. Szkice historyczne z dziejów jazdy wielkopolskiej X wiek –1945 r., red. B. Polak, Poznań 38 Polak B. (1990), Wojsko Wielkopolskie 1918-1920, Koszalin 39 Smoliński A. (1999), Jazda Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 12 X 1918 r. do 25 IV 1920 r., Toruń 40 Szulakiewicz W., Gołdyn P. (2021), Wychowanie i opieka. Perspektywa historyczna, Kalisz 41 Świeboda J. (2010), Szkolnictwo handlowe w Galicji, „Analecta”, nr 19/1-2 42 Tucholski J. (1991), Mord w Katyniu. Kozielsk-Ostaszków-Starobielsk lista ofiar, Warszawa 43 Tym J. S. (2003), Przysposobienie Wojskowe Konne (1928-1939). Zarys dziejów, dokumenty i materiały, Warszawa 44 Wardzyńska M. (2009), Był rok 1939. Operacja niemieckiej policji bezpieczeństwa w Polsce Intelligenzaktion, Warszawa 45 Wąchnicka-Chwaliszewska E. (1996), Właściciele Gosławic, Malińca i Grodźca, [w:] Kwilcz i inne majątki Kwileckich na przestrzeni wieków, oprac. i wstęp A. Kwilecki, Poznań 46 Wojciechowski J. S. (2006), Przysposobienie Wojskowe Konne „Krakusi”–kawaleria dywizyjna. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, nr 1 47 Wojciechowski J. W. (2015), Girlandy. Studia nad wybranymi siedzibami ziemiańskim i ich dawnymi właścicielami w północno-wschodniej Wielkopolsce, Konin 48 Zaroszyc D. (1991), Wykaz właścicieli ziemskich dawnego województwa łódzkiego, Warszawa 49 Zyglewski Z. (2021), Koncepcje i projekty kanałów żeglownych przez Wielkopolskę Wschodnią a zjazd melioracyjny w Koninie z 1925 roku, „Polonia Maior Orientalis”, T. VIII 50 Żabierek A., Żabierek K. (2017), Kanał Warta-Gopło, Brodnica 52 Anna Gabriela Maria hr. Kwilecka z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002409), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002409  [dostęp: 1 XII 2021]. 53 Anna Brzozowska z Brzozowa h. Belina (ID: 2.512.127), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/2.512.127  [dostęp: 1 XII 2021]. 54 Eliza Maria Felicja hr. Broel-Plater z Broelu h. wł. (ID: cz.I002404), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002404 [dostęp: 1 XII 2021]. 55 Gabriela Maria hr. Kwilecka z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002389), [w:]M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002389  [dostęp: 1 XII 2021]. 56 Józefa Tarasowicz h. Krzywda (ID: cz.I002403), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002403  [dostęp: 1 XII 57 2021]; Hniezno. Dwory i pałace pogranicza, http://dworypogranicza.pl/index.php/bialorus/55-hniezno  [dostęp: 1 XII 2021] 58 Julian Konstanty Tarasowicz h. Krzywda (ID: sw.19138), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/sw.19138  - tam nekrolog Juliana Tarasowicza (1859-1911) [dostęp: 1 XII 2021] 59 Julitta Kazimiera hr. Kwilecka z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002407), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002407 [dostęp: 1 XII 2021]. 60 Kazimierz Maria hr. Kwilecki z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002396), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002396 [dostęp: 1 XII 2021]. 61 Krzyżanowska A., Wspomnienie o ostatnich właścicielach dóbr grodzieckich hrabiach Kwileckich, https://bialobloty-grodziec-gizalki.blogspot.com/2018/01/wspomnienie-o--hrabiach-kwileckich.html  [dostęp: 1 XII 2021] 62 Maria Róża Emilia hr. Zamoyska z Zamościa h. Jelita (ID: cz.I002381) [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002381  [dostęp: 1 XII 2021] 63 Mieczysław Seweryn Maria hr. Kwilecki z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002382) [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002382   dostęp: 1 XII 2021] 64 Olejnik R., Mieczysław Kwilecki - ostatni właściciel majątku Gosławice. Konińskie wspomnienia, https://www.lm.pl/aktualnosci/mieczyslaw-kwilecki-ostatni-wlasciciel-majatku-goslawice?page=2  [dostęp: 1 XII 2021] 65 Olejnik R., Zwłoki zastrzelonych na żydowskim cmentarzu leżały w pięciu warstwach, https://www.lm.pl/sport/zwloki-zastrzelonych-na-zydowskim-cmentarzu-lezaly-w-pieciu-warstwach?page=2 [dostęp: 1 XII 2021]. 66 Pietrowicz A., Rodziny wielkopolskie w cieniu…, s. 64; Cmentarze Komunalne w Gliwicach, Centralny Cmentarz Komunalny w Gliwicach, https://gliwice.grobonet.com/grobonet/start.php?id=detale&amp;idg=9990  [dostęp: 1 XII 2021] 67 Stanisława Dolores hr. Kwilecka z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002411), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002411  [dostęp: 1 XII 2021]. 68 Stefan hr. Kwilecki z Kwilcza h. Byliny (odm.) (ID: cz.I002390), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, https://www.sejm-wielki.pl/b/cz.I002390 [dostęp: 1 XII 2021]. 69 Śladami Powstania Wielkopolskiego: Kluczową Pozycją był Zbąszyń, https://pw.ipn.gov.pl/pwi/historia/przebieg-walk-powstancz/sladami-powstania-wielk/8455,KLUCZOWA-POZYCJA-BYL-ZBASZYN.html  [dostęp: 1 XII 2021] 70 Zygmunt Stefan Marian hr. Broel-Plater z Broelu h. wł. (ID: 2.512.128), [w:] M.J. Minakowski, Genealogia potomków Sejmu Wielkiego, http://www.sejm-wielki.pl/b/2.512.128 [dostęp: 1 XII 2021].