2392-0106 Zabiegi o połączenie wodne Warty z Gopłem (do 1937 r.) Treatment of Water Binks of Warta with Goplo (until 1937) Zyglewski Zbigniew author Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy 018zpxs61 Correspondence to: Zbigniew Zyglewski 15 06 2022 IX 2022 129 153 Copyright © 2022 2022 <p>Na przełomie XVIII i XIX wieku władze pruskie połączyły kanałem wodnym Wartę koło Konina z Jeziorem Pątnowskim, a także planowały kolejny kanał łączący jeziora Ślesińskie i Gopło. Z powodów wojen i poprowadzenia granicy między Niemcami i Rosją w rejonie Gopła do realizacji tego projektu nie doszło. Istniejący przez cały XIX wiek Kanał Mikorzyński pełnił funkcję rowu odwadniającego, a w mniejszym stopniu kanału do spławu drewna czy żeglugi. Powstanie państwa polskiego w 1918 roku dało impuls do projektowania kanału śródlądowego Śląsk-Wisła, biegnącego przez centralne ziemie państwa, ale niewykorzystującego połączenia między Wartą i Gopłem. Odcinek ten mający charakter lokalny (do 200 ton) projektowały władze Wielkopolski z Poznaniem i Bydgoszczą. Ostatecznie kanał warciańsko-goplański rząd włączył w skład projektowanego kanału węglowego określając jego wielkość transportową na 600 ton. Brak funduszy powodował stałe przekładanie terminu rozpoczęcia budowy kanału Wart-Gopło, pomimo ponawiania przez rząd co kila lat zapowiedzi rozpoczęciu robót. Za budową szlaku wodnego opowiadały się powiaty leżące przy kanale a także te dalej położone, władze miast dużych i małych, organizacje oraz stowarzyszenia techniczne a także gospodarcze Polski zachodniej. Wstępny plan kanału przygotowany w latach 1923-1927 został w latach 1936-1937 uszczegółowiony i przyjęty do realizacji. Prace ziemne ruszyły w maju 1938 roku.</p> 2 Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Zbiór geograficzny Stanisława Augusta 3 Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Ignacego Paderewskiego 4 Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Ministerstwo Komunikacji 1918-1939 5 Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Akta miasta Łabiszyna 6 Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Izba Przemysłowo-Handlowa w Bydgoszczy 1929-1939 7 Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Państwowy Zarząd Wodny w Bydgoszczy 1920-1939 8 Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu 1919-1939 9 Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Rejestry handlowe, żeglugowe, stowarzyszeń i spółdzielni Sądu Powiatowego w Bydgoszczy 1867-1995 10 Archiwum Państwowe w Katowicach, Naczelna Rada Ludowa na Górnym Śląsku 11 Archiwum Państwowe w Poznaniu Oddział w Gnieźnie, Wydział Powiatowy w Gnieźnie 1919-1939 12 Archiwum Państwowe w Poznaniu Oddział w Koninie, Wydział Powiatowy w Koninie 14 Der Oderstrom, sein Stromgebiet und seine wichtigsten Nebenflüsse, Bd. 3, Abt. 3, Berlin 1892 15 Dziennik Ustaw R.P. 1919, nr 59, poz. 356 16 Dziennik Ustaw R.P. 1924, nr 79, poz. 768 17 Gilly D., Special Karte von Suedpreussen mit allerhoechster Erlaubniss aus der königlichen grossen topographischen Vermessungs-Karte, Berlin 1802-1803, B II. 18 Karte von Gross=Polen enthalted A. die Woiwodschaften Posen... vermehrt herausgegaben im Jahre 1793, Berlin 1793. 19 Kolberg J., Atlas Królestwa Polskiego. 8 map jeograficznych, Carte generale du Palatinat de Masoviae, 1827 20 Sprawozdanie Komitetu Ekspertów przedłożone Rządowi Polskiemu przez Ligę Narodów. O programie budowy dróg wodnych w Polsce, wykorzystaniu ujść morskich i dróg dojazdowych do nich dla przewozu węgla, oraz o osuszeniu bagien poleskich, Warszawa 1928 21 Sprawozdanie Stenograficzne ze 193 Posiedzenia Sejmu Ustawodawczego z dnia 3 grudnia 1920 r. 22 Topograficzna karta Królestwa Polskiego, wykonana przez Kwatermistrzostwo Generalne Wojska Polskiego, 1843. 23 Złota Księga budowy polskich kanałów żeglugi, red. R. Mierzyński, Warszawa 1927 25 „Bandera Polska” – 1919 26 „Biblioteka Warszawska” – 1849, 1851 27 „Bromberger Presse” – 1920 28 „Codzienna Gazeta Handlowa” – 1936 29 „Czasopismo Techniczne” 1923, 1926, 1929 30 „Deutsche Rundschau” – 1926 31 „Drogi Polski. Miesięcznik Społeczno-Gospodarczy” – 1937 32 „Dziennik Bydgoski” – 1921, 1931 33 „Dziennik Kujawski” – 1921 34 „Gazeta Bydgoska” – 1925, 1926 35 „Gospodarka Wodna” – 1935, 1936 36 „Gospodarka Zachodnia” – 1938 37 „Ilustracja Polski” – 1939 38 „Kurier Bydgoski” – 1936 39 „Kurier Łódzki” 1926, 40 „Kurier Poznański” – 1920, 1936 41 „Kurier Warszawski” – 1930, 1931 42 „Morze” – 1926, 1929 43 „Nowy Kurier” – 1936 44 „Nowy Kurier Polski” – 1926 45 „Orędownik Wrzesiński” – 1920, 1937 46 „Przyjaciel Ludu” – 1839 47 „Przyroda i Technika” – 1937 48 „Roboty Publiczne” – 1919 49 „Słowo Pomorskie” – 1936 50 „Słowo Powszechne” – 1931 51 „Sprawy Morskie i Kolonialne” – 1937 52 „Warszawski Dziennik Narodowy” – 1937 53 „Żeglarz Polski” – 1926 55 Białas T. (1983), Liga Morska i Kolonialna 1930-1939, Gdańska 56 Borucki M. (1882), Ziemia kujawska pod względem historycznym, jeograficznym, archeologicznym, ekonomicznym i statystycznym, Warszawa 57 Dopierała B. (1963), Kryzys gospodarki morskiej Szczecina w latach 1919-1939, Poznań Dopierała B. (1978), Wokół polityki morskiej Drugiej Rzeczypospolitej. Studia historyczne, Poznań. 58 Ehlers [P.] (1917), Binnenwasserstrassen des Ostens, Danzig 59 Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku (1981), t. 1, Warszawa 60 Ingarden R. (1921), Rzeki i kanały żeglowne w b[yłych] trzech zaborach i znaczenie ich gospodarcze dla Polski, Warszawa 61 Kowalenko W. (1952), Przewłoka na szlaku żeglugowym Warta-Gopło-Wisła, „Przegląd Zachodni”, t. 8 62 Mankowski H. (1921), Östliche Wasserstraßen, „Zeitschrift für Binnen-Schiffahrt”, Bd. 28, H. 16. 63 Moraczewski J. (1852), Starożytności polskie, t. 2, Poznań 64 Nayda A. (2007), Polskie drogi wodne i projekty ich rozwoju w latach 1918-1939, „Przegląd Komunikacyjny”, nr 4 65 Pawłowicz K. (1919), Drogi wodne Polski, Warszawa 66 Piasecka J. E. (1970), Budowa kanałów na ziemiach Rzeczypospolitej w świetle piśmiennictwa polskiego do połowy XIX wieku, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, t. 15, nr 2 67 Raczyński E. (1843), Wspomnienia wielkopolskie, t. 2, Poznań 68 Sadkowski A. (1901), W sprawie połączenia kanałem spławnem doliny rzeki Wisły z doliną rzeki Warty, „Przegląd Techniczny”, t. 39 69 Sadkowski A. (1919), Nasze przyszłe drogi wodne w oświetleniu technicznie możebnego ich wykonania, Warszawa 70 Skarżyńska K. (1963), Gopło – centrum hydrograficzne Polski przed wiekami, „Przegląd Geofizyczny”, t. 8 71 Surowiecki W. (1811), O rzekach y spławach kraiów Xięstwa Warszawskiego, cz. I, Warszawa 72 Tillinger T. (1927), Warunki ogólne rozwoju dróg wodnych w Polsce, Warszawa 73 Zyglewski Z. (2019), Kruszwicko-Bydgoski Zjazd Kanałowy w 1924 roku, „Ziemia Kujawska”, t. 27 74 Zyglewski Z. (2020), Droga wodna Śląsk-Bałtyk (1919-1926), [w:] „Zanim zbudowano Gdynię”. Wpływ odrodzenia państwa w 1918 roku na procesy modernizacyjne ziem polskich, red. Z. Girzyński i inn., Toruń 75 Zyglewski Z. (2021), Koncepcje i projekty kanałów żeglownych przez Wielkopolskę Wschodnią a zjazd melioracyjny w Koninie w 1925 roku, „Polonia Maior Orientalis”, t. VIII 76 Żabierek A., Żabierek K. (2017), Kanał Warta-Gopło. Droga wodna ku wielkiej Polsce, Brodnica 77 Żabierek A., Żabierek K. (2017), Kanał Warta-Gopło. W 80 rocznicę rozpoczęcia budowy, „Kronika Wielkopolski”, nr 2 78 Żabierek A., Żabierek K. (2018), Rozpoczęcie budowy kanału Warta-Gopło w roku 1937 a znaczenie żeglugi śródlądowej dla ówczesnych interesów, [w:] Studia z dziejów pogranicza Kujawsko-Wielkopolskiego, t. 8, red. P. Szczepankiewicz, J. Kołtuniak, Bydgoszcz-Wierzbinek