2083-7658
Między podniebieniem i otchłanią. Wokół pokarmowego szyfru w Szpitalu Przemienienia Stanisława Lema
Between the Roof of the Mouth and the Abyss. On the Food Cipher in Stanisław Lem’s Hospital of the Transfiguration
Zięba
Jan
author
Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
03bqmcz70
Correspondence to: Jan Zięba jan1.zieba@uj.edu.pl
15
11
2022
Tom 19 zeszyt 3
2022
374
392
Copyright © 2022
2022
<p>Artykuł jest próbą zinterpretowania pojawiających się często w powieściach, wywiadach i korespondencji Stanisława Lema, wątków pokarmowych. Najwięcej uwagi poświęcone zostało <em>Szpitalowi Przemienienia</em>, powieści, która była pierwszą próbą literackiego rozliczenia się autora z doświadczeniem II wojny światowej. Wiedza o losach Lema w okupowanym przez Niemców Lwowie, poszerzona znacząco za sprawą badań biograficznych z ostatnich lat (zwłaszcza za sprawą książek Agnieszki Gajewskiej i Wojciecha Orlińskiego), pozwoliła na powiązanie dostrzeżonego w tej powieści „pokarmowego szyfru” z najbardziej dojmującym i starannie skrywanym przez Lema doświadczeniem zagłady. W zrozumieniu szczególnego tanatyczno-pokarmowego sprzężenia pomocne okazują się niektóre idee Michela Foucaulta i Emmanuela Lévinasa, a także rozwinięta przez Agatę Bielik-Robson koncepcja „mesjańskiego witalizmu”.</p>
[
Lem S., Filozofia przypadku. Literatura w świetle empirii, Kraków 2014 (e-book).
]
[
Lem S., O Leśmianie z dywagacjami [w:] Bolesław Leśmian, Gad i inne wiersze. Lekcja literatury ze Stanisławem Lemem, Kraków 1997, s. 5–46.
]
[
Lem S., Przypadek i ład, tłum. T. Lem, https://solaris.lem.pl/home/biografia/przypadek-i-lad, dostęp: 1.05.2022.
]
[
Lem S., Sława i Fortuna. Listy do Michaela Kandla 1972–1987, Kraków 2016 (e-book)
]
[
Lem S., Szpital Przemienienia, Kraków 2014 (e-book).
]
[
Lem S., Wiersze Różewicza [rec. z tomu Niepokój], „Tygodnik Powszechny” 1947, nr 45.
]
[
Lem S., Zamilkły poeta [rec. z tomu K.K. Baczyńskiego Śpiew z pożogi], „Tygodnik Powszechny” 1948, nr 1.
]
[
Lem S., Lipska E., Lem T., Boli tylko, gdy sięśmieję. Listy i rozmowy, Kraków 2018 (e-book).
]
[
Tako rzecze Lem. Ze Stanisławem Lemem rozmawia Stanisław Bereś, Kraków 2014 (e-book).
]
[
Bałżewska K., Czarny wariant „Bildung”. O relacjach między ,,Czarodziejskągórą” Thomasa Manna a „Szpitalem Przemienienia” Stanisława Lema, „Pamiętnik Literacki” 2012, z. 1, s. 111–128.
]
[
Bielik-Robson A., Deus otiosus: ślad, widmo, karzeł[w:] Deus otiosus. Nowoczesnośćw perspektywie postsekularnej, red. A. Bielik-Robson, M.A. Sosnowski, Warszawa 2013, s. 5–37.
]
[
Bielik-Robson A., Erros. Mesjański witalizm i filozofia, Kraków 2012.
]
[
Cohen R., The Polish Seminary Student and the Jewish Girl He Saved, „International Herald Tribune”, 6.04.2005, https://www.nytimes.com/2005/04/06/world/worldspecial2/the-polish-seminary-student-and-the-jewish-girl-he.html, dostęp: 1.05.2022.
]
[
Foucault M., Nietzsche, genealogia, historia [w:] tegoż, Filozofia, historia, polityka. Wybór pism, red. i tłum. D. Leszczyński, L. Rasiński, Warszawa–Wrocław 2000.
]
[
Gajewska A., Zagłada i gwiazdy. Przeszłośćw prozie Stanisława Lema, Poznań 2016.
]
[
Gajewska A., Stanisław Lem. Wypędzony z Wysokiego Zamku. Biografia, Kraków 2021 (e-book).
]
[
Jazienicki Z., 01001100 01000101 01001000 01001101. Marańskie kryptografie w „Głosie Pana” Stanisława Lema [w:] Marani literatury polskiej, red. P. Bogalecki, A. Lipszyc, Kraków–Budapeszt–Syrakuzy 2020.
]
[
Jarzębski J., Skalpel i mozg, posłowie do Szpitala Przemienienia Stanisława Lema, cyt. za: https://solaris.lem.pl/ksiazki/beletrystyka/szpital-przemienienia/127-poslowie-szpital-przemienienia, dostęp: 1.05.2022.
]
[
Jarzębski J., Bóg ateistów: Schulz, Gombrowicz, Lem, „Znak” 1997, nr 2, s. 17–33.
]
[
Lem T., Awantury na tle powszechnego ciążenia, Kraków 2012 (e-book).
]
[
Lévinas E., Czas i to, co inne, tłum. J. Migasiński, Warszawa 1999.
]
[
Orliński W., Lem. Życie nie z tej ziemi, Wołowiec 2017 (e-book).
]
[
Siewierski H., Jeszcze o „ateizmie” Lema, ale i o urokach „nagiej wiary” [w:] Literatura a religia – wyzwania epoki świeckiej. Tom 2. Literatura polska po 1945 r. – kierunki, idiomy, paradygmaty, red. Ł. Tischner, A. Bielak, Kraków 2020, s. 273–293.
]