1233-2135 Wielka wojna w „Dzienniku” Aleksandry Czechówny (część V: 5 stycznia – 2 listopada 1918 r.) The Great War in the “Journal” of Aleksandra Czechówna (Part V: 5 January – 2 November 1918) Lesiak-Przybył Bożena author Archiwum Narodowe w Krakowie Correspondence to: Bożena Lesiak-Przybył blesiak@ank.gov.pl 12 10 2021 XXIV 2018 151 198 Copyright © 2021 2021 <p>Aleksandra Czechówna (1839–1923) była córką Tomasza Czecha i Aleksandry z Zielińskich. Jej „Dziennik z całego życia...”, pisany przez blisko 70 lat (1856–1923), przechowywany jest w Archiwum Narodowym w Krakowie pod sygn. 29/1582/1–29/1582/44 (sygn. dawne IT 428/1–428/44). Stanowi znakomite źródło obrazujące życie kulturalne, towarzyskie i obyczajowe miasta Krakowa w drugiej połowie XIX w. oraz w pierwszym dwudziestoleciu XX w.<br />Zamieszczony tu tekst pochodzi z tomu 42 „Dziennika”, sygn. 29/1582/42 (dawna sygn. IT 428/42). Stanowi kontynuację zapisów dotyczących pierwszych czterech lat I wojny światowej i opisuje piąty rok toczących się walk (zob. „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2014, t. 20, s. 111–132; 2015, t. 21, s. 133–163; 2016, t. 22, s. 139–170; 2017, t. 23, s. 181–215).<br />Prezentowany wybór spisany został przez wnikliwą obserwatorkę tak ważnych dla Polaków wydarzeń. Autorka korzystała głównie z doniesień prasowych i urzędowych obwieszczeń, ale też posiłkowała się relacjami osób. Dlatego opis sytuacji niewątpliwie nie jest pełny, zwłaszcza w odniesieniu do sfery polityki. Dostarcza jednak szeregu informacji o wydarzeniach rozgrywających się na froncie wschodnim oraz w Krakowie. Daje obraz niezwykle już trudnego, pełnego trosk, wyrzeczeń i niedostatku życia codziennego mieszkańców miasta w kolejnym roku toczącej się wojny. Przynosi też opis stanu uczuć Polaków, ich nieustannej niepewności, ale i wielkich oczekiwań związanych z przywróceniem państwowości polskiej. A kiedy marzenia Polaków wreszcie się urzeczywistniły i Polska odzyskała niepodległość, to obok ogromnej radości A. Czechównę nadal niepokoiły zarówno sytuacja międzynarodowa, jak i wewnętrzne konflikty.</p> 2 Archiwum Narodowe w Krakowie, Spuścizna Aleksandry Czechówny, sygn. 29/1582/35 (dawna sygn. IT 428/35), sygn. 29/1582/37 (dawna sygn. IT 428/37), sygn. 29/1582/42 (dawna sygn. IT 428/42). 3 Archiwum Narodowe w Krakowie, Zbiór afiszy i plakatów, sygn. 29/665/1195, 29/665/1475, 29/665/1476, 29/665/1497. 5 „Czas” 1918, nr 8, 195, 196, 306, 308, 310, 312, 314, 316, 318, 486. 6 „Nowa Reforma” 1918, nr 162, 164. 8 Bąkowski Klemens: Kronika Krakowa z lat 1918–1923. Kraków: Gebethner i Wolff, 1925. 9 Chmiel Adam: Oswobodzenie Krakowa 31 października 1918 roku. Kraków: Nakładem „Związku Uczestników Oswobodzenia Krakowa”, 1929. 10 Homola-Skąpska Irena: Życie codzienne w czasie I wojny światowej w dziennikach krakowskiego adwokata Klemensa Bąkowskiego. „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie” 2005, R. 50, s. 330. 11 Lesiak-Przybył Bożena: Wielka wojna w „Dzienniku” Aleksandry Czechówny (część I: 2 lipca 1914 r. – 26 grudnia 1914 r.). „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2014, t. 20, s. 111–132. 12 Lesiak-Przybył Bożena: Wielka wojna w „Dzienniku” Aleksandry Czechówny (część II: 2 stycznia – 26 grudnia 1915 r.). „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2015, t. 21, s. 133–163. 13 Lesiak-Przybył Bożena: Wielka wojna w „Dzienniku” Aleksandry Czechówny (część III: 2 stycznia – 27 grudnia 1916 r.). „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2016, t. 22, s. 139–170. 14 Lesiak-Przybył Bożena: Wielka wojna w „Dzienniku” Aleksandry Czechówny (część IV: 1 stycznia – 29 grudnia 1917 r.). „Krakowski Rocznik Archiwalny” 2017, t. 23, s. 181–215. 15 Rydel Lucjan: Poezje. Wydanie trzecie znacznie pomnożone. Kraków: Skład Główny w Księgarni D. E. Friedleina Nakład Leona Idzikowskiego w Kijowie, 1909. 16 Samozwaniec Magdalena: Maria i Magdalena. Warszawa: Świat Książki, 2010. 17 Zgórniak Marian: 1914–1918. Studia i szkice z dziejów I wojny światowej. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987. 19 Cyfrowa Biblioteka Polskiej Piosenki, http://www.bibliotekapiosenki.pl/utwory/Boze_Ojcze_Twoje_dzieci (odczyt: 14.03.2018).