1425-6851 Translacja i pamięć jako metafory kulturowe. Analogie, punkty styczne, interakcje Translatio and Memory as Cultural Metaphors. Analogies, Touch Points, Interactions Lukas Katarzyna author Uniwersytet Gdański 011dv8m48 Correspondence to: Katarzyna Lukas katarzyna.lukas@ug.edu.pl 03 12 2019 Numer 39 – Przekład i pamięć 2 2019 22 50 Copyright © 2019 2019 1 Albrecht J. 2005. Übersetzung und Linguistik, Tübingen: Narr. 2 Arrojo R. 1997. Pierre Menard und eine neue Definition des „Originals”, w: M. Wolf (red.), Übersetzungswissenschaft in Brasilien. Beiträge zum Status von „Original“ und Übersetzung, Tübingen: Stauffenburg, s. 25–33. 3 Assmann A. 2013a. Pamięć magazynująca i funkcjonalna, w: A. Assmann, Między historią a pamięcią. Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa: WUW, s. 58–73. 4 Assmann A. 2013b. Cztery formy pamięci, w: A. Assmann, Między historią a pamięcią. Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa: WUW, s. 39–57. 5 Assmann A. 2013c. Metafory, modele i media pamięci, w: A. Assmann, Między historią a pamięcią. Antologia, red. M. Saryusz-Wolska, Warszawa: WUW, s. 89–126. 6 Assmann A. 2009. Erinnerungsräume. Formen und Wandlungen des kulturellen Gedächtnisses, München: Beck. 7 Assmann A. 2006. Der lange Schatten der Vergangenheit. Erinnerungskultur und Geschichtspolitik, München: Beck. 8 Assmann J. 2009. Kultura pamięci, przeł. A. Kryczyńska-Pham, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 59–99. 9 Assmann J. 2008. Pamięć kulturowa: pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, przeł. A. Kryczyńska-Pham, wstęp i red. naukowa R. Traba, Warszawa: WUW. 10 Assmann J. 1988. Kollektives Gedächtnis und kulturelle Identität, w: J. Assmann, T. Hölscher (red.), Kultur und Gedächtnis, Frankfurt/M.: Suhrkamp, s. 9–19. 11 Bachmann-Medick D. 2012. Cultural turns. Nowe kierunki w naukach o kulturze, przeł. K. Krzemieniowa, Warszawa: Oficyna Naukowa. 12 Bachmann-Medick D. 2004. Kulturanthropologie und Übersetzung, w: H. Kittel et al. (red.), Übersetzung – Translation – Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, 1. Teilband, Berlin–New York: De Gruyter, s. 155–165. 13 Balcerzan E. 2009. Tłumaczenie jako „wojna światów”. W kręgu translatologii i komparatystyki, Poznań: Wydawnictwo UAM. 14 Bassnett S. 2011. Prologue, w: T. Mathews, J. Parker (red.), Tradition, Translation, Trauma: The Classic and the Modern, Oxford: Oxford UP, s. 1–9. 15 Bassnett S. 1998. Comparative Literature. A Critical Introduction, Oxford UK–Cambridge USA: Blackwell. 16 Bassnett S., Trivedi H. 1999. Introduction: Of Colonies, Cannibals and Vernaculars, w: S. Bassnett, H. Trivedi (red.), Post-Colonial Translation: Theory and Practice, London–New York: Routledge, s. 1–18. 17 Bering D. 2001. Kulturelles Gedächtnis, w: N. Pethes, J. Ruchatz (red.), Gedächtnis und Erinnerung. Ein interdisziplinäres Lexikon, Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, s. 329–332. 18 Bilczewski T. 2013. Trauma, translacja, transmisja w perspektywie postpamięci. Od literatury do epigenetyki, w: T. Szostek, R. Sendyka, R. Nycz (red.), Od pamięci biodziedzicznej do postpamięci, Warszawa: IBL, s. 40–62. 19 Bolecki W. 2009. Pochwała translatologii, „Teksty Drugie” 2009 (6), s. 6–8. 20 Borowski G. 2012. Transkreacja: Myśl przekładowa Haroldo de Camposa, „Przekładaniec” 26, s. 87–107. 21 Brodzki B. 2007. Can These Bones Live? Translation, Survival, and Cultural Memory, Stanford: Stanford UP. 22 Brownlie S. 2016. Mapping Memory in Translation, Houndmills et al.: Palgrave Macmillan. 23 Brzostowska-Tereszkiewicz T. 2012. Przekład jako metonimia, „Między Oryginałem a Przekładem” XVIII, s. 59–73. 24 Bußmann H. (red.) 2008. Lexikon der Sprachwissenschaft, Stuttgart: Kröner. 25 Butzer G. 2009. Metaforyka pamięci, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 185–209. 26 Clifford J. 1997. Routes: Travel and Translation in the Late Twentieth Century, Cambridge, Mass.– London, England: Harvard University Press. 27 Chesterman A. 2010. Response [głos w dyskusji nad hasłem cultural translation], „Translation Studies” 2010, 3(1), s. 103–106. 28 Chesterman A. 2009. The View from Memetics, „Paradigmi” 27(2), 75–88, http://www.helsinki.fi/~chesterm/2009c.viewmemetics.html (dostęp: 07.10.2017). 29 Chesterman A. 2000. Memes of Translation. The Spread of Ideas in Translation Theory, Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins. 30 Chesterman A., Arrojo R. 2000. Shared Ground in Translation Studies, „Target” 12(1), s. 151–160. 31 Czachur W. 2018. Lingwistyka pamięci. Założenia, zakres badań i metody analizy, w: W. Czachur (red.), Pamięć w ujęciu lingwistycznym. Zagadnienia teoretyczne i metodyczne, Warszawa: WUW, s. 7–55. 32 Dawkins R. 2003. Samolubny gen, przeł. M. Skoneczny, Warszawa: Prószyński i S-ka. 33 de Campos H. 2016. Tradycja, transkreacja, transkulturacja: Eks-centryczny punkt widzenia, przeł. G. Borowski, „Przekładaniec” 33, s. 26–36. 34 de Toro A. 2003. Jenseits von Postmoderne und Postkolonialität. Materialien zu einem Modell der Hybridität und des Körpers als transrelationalem, transversalem und transmedialem Wissenschaftskonzept, w: C. Hamann, C. Sieber (red.), Räume der Hybridität. Zur Aktualität postkolonialer Konzepte, Hildesheim–Zürich–New York: Olms, s. 15–52. 35 Dizdar D. 2006. Translation. Umund Irrwege, Berlin: Frank & Timme. 36 Dizdar D. 2009. Translational Transitions. „Translation Proper” and Translation Studies in the Humanities, „Translation Studies” 2(1), s. 89–102. 37 Erll A. 2018. Kultura pamięci. Wprowadzenie, przeł. A. Teperek, Warszawa: WUW. 38 Erll A. 2011. Kollektives Gedächtnis und Erinnerungskulturen. Eine Einführung, Stuttgart–Weimar: Metzler. 39 Guldin R. 2016. Translation as Metaphor, London–New York: Routledge. 40 Haas A.K. 2010. Philosophie ins Gewand der Dichtung gehüllt. Zur Übertragung eines Turmgedichts von Friedrich Hölderlin ins Polnische, „Studia Germanica Gedanensia” 21, s. 241–248. 41 Halbwachs M. 2008. Społeczne ramy pamięci, przeł. M. Król, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. 42 Heller L. 2013. Translationswissenschaftliche Begriffsbildung und das Problem der performativen Unauffälligkeit von Translation, Berlin: Frank & Timme. 43 Hermans T. 2004. Metaphor and Image in the Discourse on Translation: A Historical Survey, w: H. Kittel et al. (red.), Übersetzung – Translation – Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, 1. Teilband, Berlin–New York: De Gruyter, s. 118–128. 44 Hermans T. 1985. Images of Translation. Metaphor and Imagery in the Renaissance Discourse on Translation, w: Hermans T. (red.), The Manipulation of Literature. Studies in Literary Translation, London–Sydney: Croom Helm, s. 103–135. 45 Heydel M. 2009. Zwrot kulturowy w badaniach nad przekładem, „Teksty Drugie” 6, s. 21–33. 46 Horstkotte S. 2009. Nachbilder. Fotografie und Gedächtnis in der deutschen Gegenwartsliteratur. Köln–Weimar–Wien: Böhlau. 47 Huyssen A. 2009. Po wojnie: Berlin jako palimpsest, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 459–471. 48 Kaźmierczak M. 2017. What Can the Intertextual Paradigm Yield to Translation Studies – An East European Perspective, „Transfer. Reception Studies” 2, s. 41–59. 49 Koller W. 2011. Einführung in die Übersetzungswissenschaft, Tübingen–Basel: Francke. 50 Krysztofiak M. 2011. Translatologiczna teoria i pragmatyka przekładu artystycznego, Poznań: Wydawnictwo UAM. 51 Lachmann R. 2009. Mnemotechnika i symulakrum, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 285–321. 52 Laser B. 2001. Mem, w: N. Pethes, J. Ruchatz (red.), Gedächtnis und Erinnerung. Ein interdisziplinäres Lexikon, Reinbek bei Hamburg: Rowohlt, s. 364–366. 53 Lee Klein K. 2003. O pojawieniu się pamięci w dyskursie historycznym, przeł. M. Bańkowski, „Konteksty” 3–4, s. 42–56. 54 Lukas K. 2018. Fremdheit – Gedächtnis – Translation. Interpretationskategorien einer kulturorientierten Literaturwissenschaft, Berlin: Peter Lang. 55 Majewski T. 2014. Mem, w: M. Saryusz-Wolska, R. Traba (red.), Modi memorandi. 56 Leksykon kultury pamięci, Warszawa: Wydawnictwo Scholar, s. 222–223. 57 Majkiewicz A. 2002. Proza Güntera Grassa. Interpretacja a przekład, Katowice: Śląsk. 58 Markiewicz H. 1989. Odmiany intertekstualności, w: H. Markiewicz, Literaturoznawstwo i jego sąsiedztwa, Warszawa: PWN, s. 198–228. 59 Mueller-Vollmer K. 1998. Übersetzen – Wohin? Zum Problem der Diskursformierung bei Frau von Staël und im amerikanischen Transzendentalismus, w: B. Hammerschmid, H. Krapoth (red.), Übersetzung als kultureller Prozeß. Rezeption, Projektion und Konstruktion des Fremden, Berlin: Schmidt, s. 11–31. 60 Niranjana T. 1992. Siting Translation. History, Post-Structuralism, and the Colonial Context. Berkeley–Los Angeles–Oxford: University of California Press. 61 Nora P. 2011. Między historią a pamięcią: les lieux de memoire, przeł. M. Borowski, M. Sugiera, „Didaskalia” 105, s. 20–27. 62 Nünning A. 2008. Kulturelles Gedächtnis, w: A. Nünning (red.), Metzler Lexikon Literatur- und Kulturtheorie, Stuttgart–Weimar: Metzler, s. 239–240. 63 Nünning A. 2003. Editorial. New Directions in the Study of Individual and Cultural Memory and Memory Cultures, „Journal for the Study of British Cultures” 10(1), Fictions of Memory, s. 3–9. 64 Nünning V., Nünning A. 2008. Kulturwissenschaften: Eine multiperspektivische Einführung in einen interdisziplinären Diskussionszusammenhang, w: A. Nünning, V. Nünning (red.), Einführung in die Kulturwissenschaften, Stuttgart–Weimar: Metzler, s. 1–18. 65 Pethes N. 2008. Kulturwissenschaftliche Gedächtnistheorien zur Einführung, Hamburg: Junius. 66 Prunč E. 2012. Entwicklungslinien der Translationswissenschaft. Von den Asymmetrien der Sprachen zu den Asymmetrien der Macht, Berlin: Frank & Timme. 67 Prunč E. 2004. Zum Objektbereich der Translationswissenschaft, w: I. Müller (red.), Und sie bewegt sich doch… Translationswissenschaft in Ost und West. Festschrift für Heidemarie Salevsky zum 60. Geburtstag, Frankfurt/M. et al.: Lang, s. 263–285. 68 Pym A. 2010. Exploring Translation Theories, London–New York: Routledge. 69 Ricoeur P. 2008. O tłumaczeniu, przeł. T. Swoboda, w: P. Ricouer, P. Torop, O tłumaczeniu, Gdańsk: Wydawnictwo UG, s. 33–59. 70 Saryusz-Wolska M. 2011. Spotkania czasu z miejscem. Studia o pamięci i miastach, Warszawa: WUW. 71 Saryusz-Wolska M., Traba R. (red.). 2014. Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci, Warszawa: Wydawnictwo Scholar. 72 Schreiber M. 2004. Übersetzung und andere Formen der Textverarbeitung und Textre- produktion in sprachwissenschaftlicher Sicht, w: H. Kittel et al. (red.), Übersetzung – Translation – Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, 1. Teilband, Berlin–New York: De Gruyter, s. 268–275. 73 Sendyka R. 2013. Miejsca pamięci – lektury krytyczne, w: T. Szostek, R. Sendyka, R. Nycz (red.), Od pamięci biodziedzicznej do postpamięci, Warszawa: IBL, s. 206–222. 74 Simon R. 2002. Identität und Gedächtnis, „Erwägen – Wissen – Kritik” 13(2), s. 225–227. 75 Simon S. 2014. The City in Translation: Urban Cultures of Central Europe, w: E. Brems, R. Meylaerts, L. van Dorslaer (red.), The Known Unknowns of Translation Studies, Amsterdam: Benjamins, s. 155–171. 76 Snell-Hornby M. 2006. The Turns of Translation Studies. New Paradigms or Shifting Viewpoints? Amsterdam–Philadelphia: Benjamins. 77 Steiner G. 2004. Translation as „conditio humana”, w: H. Kittel et al. (red.), Übersetzung – Translation – Traduction. Ein internationales Handbuch zur Übersetzungsforschung, 1. Teilband, Berlin–New York: De Gruyter, s. 1–11. 78 Stolze R. 2013. Wo Übersetzungswissenschaft Kulturwissenschaft ist, w: K. Lukas, I. Olszewska, M. Turska (red.), Translation im Spannungsfeld der „cultural turns“, Frankfurt/M.: Lang, s. 17–29. 79 Torop P. 2008. Przekład całkowity, w: P. Ricoeur, P. Torop, O tłumaczeniu, przeł. S. Ulaszek, Gdańsk: Wydawnictwo UG, s. 63–283. 80 Traba R. 2008. Pamięć kulturowa – pamięć komunikatywna. Teoria i praktyka badawcza Jana Assmanna, w: Assmann J., Pamięć kulturowa…, Warszawa: WUW, s. 11–25. 81 Tymoczko M. 2010. Western Metaphorical Discourses Implicit in Translation Studies, w: J. St. André (red.), Thinking through Translation with Metaphors, Manchester–Kinderhook: St. Jerome Publishing, s. 109–143. 82 Tymoczko M. 2007. Enlarging Translation, Empowering Translators, Manchester, UK–Kinderhook, USA: St. Jerome Publishing. 83 Tymoczko M. 2006. Reconceptualizing Western Translation Theory. Integrating Non-Western Thought about Translation, w: T. Hermans (red.), Translating Others, vol. 1, Manchester, UK–Kinderhook, USA: St. Jerome Publishing, s. 13–32. 84 Vees-Gulani S. 2003. Trauma and Guilt. Literature of Wartime Bombing in Germany, Berlin–New York: De Gruyter. 85 Venuti L. 1995. The Translatorʼs Invisibility. A History of Translation, London–New York: Routledge. 86 Vermeer H.J. 1997. Translation and the „Meme”, „Target” 9(1), s. 155–166. 87 Wagner B., Lutter C., Lethen H. 2012. Übersetzungen unterscheiden, „Zeitschrift für Kulturwissenschaften” 2, s. 7–15. 88 Welzer H., Moller S., Tschuggnall K. 2009. „Dziadek nie był nazistą”. Narodowy socjalizm i Holokaust w pamięci rodzinnej, w: M. Saryusz-Wolska (red.), Pamięć zbiorowa i kulturowa. Współczesna perspektywa niemiecka, Kraków: Universitas, s. 351–410. 89 Welzer H. 2011. Das kommunikative Gedächtnis. Eine Theorie der Erinnerung, München: Beck.