<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<!DOCTYPE article PUBLIC "-//NLM//DTD JATS (Z39.96) Journal Publishing DTD v1.3 20210610//EN" "JATS-journalpublishing1-3.dtd">
<article article-type="research-article" dtd-version="1.3" xml:lang="en"
    xmlns:mml="http://www.w3.org/1998/Math/MathML"
    xmlns:xlink="http://www.w3.org/1999/xlink"
    xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance">
    <processing-meta tagset-family="jats" base-tagset="publishing" mathml-version="2.0" table-model="xhtml"/>
    <front>
                        
                        <journal-meta>
            <issn>1644-3586</issn>
                                </journal-meta>
        <article-meta>
            <title-group>
                                    <article-title>Tężnie w Polsce. Geneza, stan i przyszłość zjawiska</article-title>
                                    <article-title>Graduation towers in Poland. Genesis, current state and future of the phenomenon</article-title>
                            </title-group>

                        <contrib-group>
                                                            <contrib contrib-type="author" corresp="yes">
                            <name>
                                <surname>Faracik</surname>
                                <given-names>Robert</given-names>
                            </name>
                            <role>author</role>
                                                                                                                                    <xref ref-type="aff" rid="aff-1"/>
                                                                                        <xref ref-type="corresp" rid="cor-1"/>
                        </contrib>
                                                </contrib-group>

                                                                                        <aff id="aff-1">
                    <institution-wrap>
                        <institution>Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie</institution>
                                                    <institution-id institution-id-type="ROR">030mz2444</institution-id>
                                            </institution-wrap>
                </aff>
                            
            <author-notes>
                                    <corresp id="cor-1">Correspondence to: Robert Faracik <email>robert.faracik@up.krakow.pl</email></corresp>
                            </author-notes>

                            <pub-date date-type="pub" publication-format="electronic" iso-8601-date="2020-09-30">
                    <day>30</day>
                    <month>09</month>
                    <year>2020</year>
                </pub-date>
            
            <volume>Zeszyt 161</volume>
            <issue>2020</issue>
                        <fpage>41</fpage>
                                    <lpage>59</lpage>
            
            <permissions>
                <copyright-statement>Copyright &#x00A9; 2020</copyright-statement>
                                    <copyright-year>2020</copyright-year>
                            </permissions>

            <funding-group specific-use="Crossref">
                <funding-statement></funding-statement>
            </funding-group>
        </article-meta>
    </front>
    <body>
        &lt;div id=&quot;cke_pastebin&quot;&gt;Sól należy do surowców o wszechstronnym zastosowaniu. Od wieków podkreślane były jej walory terapeutyczne. Szczególna rola przypadła dawnym ośrodkom górnictwa soli, w których w celu stężania solanki wykorzystywano tężnie (gradiernie). Wraz ze zmianami w technologii pozyskiwania soli, urządzenia te stopniowo były wycofywane z użycia. Część z nich zaczęła pełnić funkcję uzdrowiskową, co wynikało z wpływu specyficznego mikroklimatu wokół nich na możliwość leczenia m.in. chorób górnych dróg oddechowych. Na przełomie XX i XXI w. odnotowano duże zainteresowanie tężniami, dzięki czemu zaczęły powstawać nowe obiekty, specjalnie budowane i przystosowane do pełnienia funkcji leczniczej. Literatura przedmiotu ogranicza się w zasadzie do analizy poszczególnych obiektów zabytkowych pod względem historycznym i technologicznym oraz popularno-naukowych opracowań o charakterze przewodnikowym i informacyjnym. Celem niniejszej pracy jest ukazanie genezy i stanu obecnego budownictwa tężni zewnętrznych w Polsce (zinwentaryzowano 89 obiektów) z uwzględnieniem jego dynamiki oraz zróżnicowania tężni ze względu na formę, wielkość i sposób finansowania inwestycji. Zwrócono szczególną uwagę na przestrzenne zróżnicowanie tego zjawiska.&lt;/div&gt;
    </body>
    <back>
                    <ref-list>
                                                                                <ref id="B1">
                            <label>1</label>
                            <article-title>Bednarczyk J., 2011, W Inowrocławiu odkryto pozostałości najstarszej w Europie tężni solankowej, Nasze miasto Inowrocław, 2 (72), 1–2.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B2">
                            <label>2</label>
                            <article-title>Burkowska-But A., 2016, Tężnie jako czynnik kształtujący mikrobiologiczną jakość powietrza w uzdrowisku, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B3">
                            <label>3</label>
                            <article-title>Engelhardt H-J., Borstel von L., 2015, The graduation tower of Bad Kösen (Germany) – its history and the formation of thornstone, Przegląd Solny/Salt Revue, 11, 98–108.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B4">
                            <label>4</label>
                            <article-title>Duda-Gromada K., 2014, W blasku czy w cieniu metropolii? Rozwój podstołecznej miejscowości na przykładzie Konstancina-Jeziorny, Warsztaty z Geografii Turyzmu, 4, 145–159.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B5">
                            <label>5</label>
                            <article-title>Faracik R., 2011, Park Solankowy w Inowrocławiu, [w:] K. Pyka (red.), Zdjęcia lotnicze. Atlas fotointerpretacyjny, MGGPAero sp. z o.o., Tarnów.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B6">
                            <label>6</label>
                            <article-title>Faracik R., 2020, Dziedzictwo salinarne a współczesna haloterapia w Europie Środkowej, [w:] B. Płonka-Syroka, P. Brzegowy, A. Syroka, S. Dolnicki (red.), Tradycje i perspektywy rozwoju kultury uzdrowiskowej w Muszynie w kontekście europejskim, Oficyna Wydawnicza Arboretum, Wrocław, 383–398.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B7">
                            <label>7</label>
                            <article-title>Gaweł J., Kuczaj P., 2012, W cieniu tężni, Wszechświat, 113, 4–6, 128–131.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B8">
                            <label>8</label>
                            <article-title>Gerko W., 2001, Warzelnia soli w Ciechocinku i okolicy, [w:] S. Kubiak (red.), Ciechocinek. Dzieje uzdrowiska, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Włocławek, 89–111.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B9">
                            <label>9</label>
                            <article-title>Gorbenko P., Gorbenko K., 2014, 30 years of halotherapy, Acta Balneologica, 56, 3, 150.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B10">
                            <label>10</label>
                            <article-title>Mazur Z., 2007, Inowrocław jako uzdrowisko (część II), Biuletyn Przewodnicki, Oddział Kujawski PTTK we Włocławku, 89, 2–4.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B11">
                            <label>11</label>
                            <article-title>Nocna A., 2016, Architektura urządzeń lecznictwa uzdrowiskowego w Ciechocinku w świetle użytkowym i historycznym, [w:] S. Kubiak (red.), Ciechocinek i jego znaczenie we współczesnym lecznictwie uzdrowiskowo-rehabilitacyjnym, Zeszyty Naukowo-Historyczne Towarzystwa Przyjaciół Ciechocinka, 4, 129–150.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B12">
                            <label>12</label>
                            <article-title>Piasecki P., 2010, Salinentechnik, [w:] F. Jaeger (red.), Enzyklopädie der Neuzeit, 2010, Band 11, Verlag J. B. Metzler, Stuttgart/Weimar, 542–549.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B13">
                            <label>13</label>
                            <article-title>Ponikowska I., Ferson D., 2009, Nowoczesna medycyna uzdrowiskowa, Medi Press, Warszawa.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B14">
                            <label>14</label>
                            <article-title>Sibora T., 2015, „Solanki” wczoraj i dziś. Zarys dziejów uzdrowiska 1875–2015, Drukarnia Poykal, Inowrocław.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B15">
                            <label>15</label>
                            <article-title>Słownik Języka Polskiego, red. W. Doroszewski; hasło: tężnia – wersja elektroniczna [www.sjpd.pwn.pl], (dostęp: 25.03.2020).</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B16">
                            <label>16</label>
                            <article-title>Tłoczek I.F., 1958, Tężnie ciechocińskie, Ochrona Zabytków, 11/3–4 (42–43), 212–219.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B17">
                            <label>17</label>
                            <article-title>Zabel B., 2008, Dzieje kołobrzeskich solanek, Wydawnictwo Reda, Kołobrzeg.</article-title>
                        </ref>
                                                                                                    <ref id="B18">
                            <label>18</label>
                            <article-title>Ziółkowski B., 2001, Zarys dziejów Ciechocinka, [w:] S. Kubiak (red.), Ciechocinek. Dzieje uzdrowiska, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Włocławek, 15–88.</article-title>
                        </ref>
                                                </ref-list>
            </back>
</article>
