1731-2442 Geneza i kierunki rozwoju terenów rekreacyjnych w kompozycji urbanistycznej modernistycznych zespołów mieszkaniowych. Część 1 – europejski modernizm do II wojny światowej The genesis and directions of development of recreational areas in the urban composition of modernist housing estates. Part 1 – European modernism before World War II Bizio Krzysztof author Department of Contemporary Architecture and Design Methodology, Faculty of Civil Engineering and Architecture, West Pomeranian University of Technology Correspondence to: Krzysztof Bizio krzysztofbizio@gmail.com 29 11 2016 17/2016 2016 4 14 Copyright © 2016 2016 <p>Tematem artykułu jest opis genezy i kierunków rozwoju terenów rekreacyjnych w kompozycji urbanistycznej modernistycznych zespołów mieszkaniowych do II wojny światowej. Za punkt wyjścia przyjęto krytykę kamiennego miasta, która opisana została m.in. przez Wernera Hegemanna. Dalszy rozwój urbanistyki mieszkaniowej analizowano w perspektywie tworzenia rozwiązań alternatywnych, integrującej mieszkanie i tereny rekreacyjne.<br />Dla potrzeb analizy wyodrębniono 5 typów kompozycji urbanistycznej i sposobów obecności w nich terenów rekreacyjnych. Jako typ 1 badano ekskluzywne dzielnice willowe z końca XIX wieku, które projektowano na obrzeżach miast. Choć założenia te nie miały charakteru modernistycznego, to zapowiadały szerszą integrację terenów rekreacyjnych i architektury mieszkaniowej. Jako typ 2 zdefiniowano narodziny i rozwój idei miasta-ogrodu. Howardowska koncepcja stała się podstawą dla szerszych ruchów społecznych. Upatrywały one w rozwoju ruchów higieniczno-sanitarnych, wychowaniu młodzieży, popularyzacji sportu, czy też nowych sposobach spędzania wolnego czasu szerszej reformy społecznej. Jako typ 3 przeanalizowano rekompozycję zabudowy kwartałowej, a w szczególności jej rozwiązań z początku modernizmu. Jako typ 4 opisano rozwój układów pasmowych i wolno stojących, akcentując w nich zróżnicowane formy obecności terenów rekreacyjnych. Jako ostatni 5 typ kompozycji, który nie doczekał się szerokiego zastosowania przed II wojną światową, określono radykalne idee reprezentowane najpełniej przez Le Corbusiera. Stworzone przez niego analizy i projekty, które opisał m.in. w Urbanism, znalazły odzew i były rozwijanie przez najbardziej awangardowych twórców i stanowiły krańcową formę ewolucji założeń ideowych z przełomu XIX i XX wieku.<br />W podsumowaniu artykułu podkreślono, że analizowane rozwiązania stanowiły swoisty poligon doświadczeń nowej urbanistyki, w której rolę ideowego manifestu odgrywały tereny rekreacyjne. Bogactwo doświadczeń formalnych tej fazy modernizmu, indywidualizm, a szczególnie przyjazna skala rozwiązań, wpłynęły w większości przypadków na ich współczesną pozytywną percepcję.<span style="text-align: justify;"></span></p> 1 [1] Berning M., Braum M., Giesecke J., Lütke Daldrup E., Schulz K.D. Berliner Wohnquartiere. Ein Führer durch 70 Siedlungen, Dietrich Reimer Verlag, Berlin.2003. 2 [2] Gessner A. Das deutsche Miethaus, F. Bruckmann, München,1909. 3 [3] Hilberseimer L., Groszstadt Architektur, Verlag Julius Hoffmann, Stuttgart,1927. 4 [4] Kozińska B. Rozwój przestrzenny Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej, Stowarzyszenie Historyków Sztuki Oddział Szczeciński, Szczecin, 2002. 5 [5] Le Corbusier Urbanisme, Editions Flammarion, Paris, 2011. 6 [6] Muthesius H. Das englische Haus, Ernst Wasmuth GmbH, Berlin,1904. 7 [7] Tołłoczko Z. Architektura i społeczeństwo, Wydawnictwo Naukowe DWN, Kraków, 2005.