2450-4572 Eugenics and the Woman Question in the Works of Selected Polish Catholic Humanists in the Period 1918–1939 Eugenika a kwestia kobieca w myśli wybranych polskich humanistów katolickich z lat 1918–1939 Jagielska Dominika author Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Polska, ul. Gołębia 24, 31-007 Kraków Correspondence to: Dominika Jagielska dominika.jagielska@uj.edu.pl 28 05 2018 Numer 4 IV (2018) 131 149 Copyright © 2018 2018 <div id="cke_pastebin">In the first half of the 20th century, thinking based on eugenics premises was as common as its critique, which partly resulted from assumption of the perspective of the catholic church by humanists and pedagogues, who built their pedagogical conceptions on social teaching of the Church. The present paper aims at presenting the basic elements of criticism of the eugenics stance from the perspective of Polish catholic educators in the years 1918–1939. Such criticism existed and addressed the fundamental themes characteristic of the Catholic Church’s position, but it was executed, among others – and that’s interesting – from the perspective of women’s “interest”. Although within introduction of the eugenics principles was presented within the circles that accepted it as a way of emancipation, within the above-said environment was treated as a path of demoralization and degradation of the woman as a person.</div> 1 A.N. „Ku odrodzeniu rodziny”. Przewodnik Społeczny 2 (1929): 65–72. 2 Bałachowski, Witold. Zasady i ideał wychowania rodzinnego. Poznań: Czcionkami Drukarni Wydawniczej Fr. Krajna Spółka z ó. o. w Poznaniu, 1937. 3 Bołdydrew, Aneta. „Wpływ maltuzjanizmu i neomaltuzjanizmu na rozwój myśli eugenicznej na przełomie XIX i XX wieku”. In: Eugenika – aspekty społeczne i etyczne, ed. Michał Musielak, Krzysztof Prętki, 11–25. Poznań: Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, 2013. 4 Gawin, Magdalena. Rasa i nowoczesność. Historia polskiego ruchu eugenicznego. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, Instytut Historii PAN 2003. 5 Goliński, Zdzisław. „Walka Kościoła z pornografią”. Prąd 36 (1938): 304–320. 6 Kostkiewicz, Janina. „Wychowanie prorodzinne w myśli społeczno-pedagogicznej ks. Stanisława Podoleńskiego TJ”. In: Społeczeństwo, kultura, wychowanie w poglądach polskich jezuitów okresu II Rzeczypospolitej, ed. Stanisław Cieślak SJ, Beata Topij-Stempińska, 141–168. Kraków: Wydawnictwo WAM, Akademia Ignatianum w Krakowie, 2012. 7 Kostkiewicz, Janina. Kierunki i koncepcje pedagogiki katolickiej w Polsce 1918–1939. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2013. 8 Musielak, Michał. Sterylizacja ludzi ze względów eugenicznych w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i w Polsce (1899–1945). Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2008. 9 Niesiołowski, Andrzej, Witaszek, Franciszek. Odkrycie dr Ogino. Rozwiązanie zagadnienia regulacji urodzin ze stanowiska katolickiego. Poznań: Drukarnia „Dziennika Poznańskiego”, 1937. 10 Niesiołowski, Andrzej. „Kryzys rodziny nowoczesnej i jego przyczyny”. In: Rodzina. Pamiętnik I Katolickiego Studium o Rodzinie w Poznaniu, w dn. 2–6 września 1935. Poznań: NIAK 1936. 11 Papierkowski, Zdzisław. „Przepisy prawne dotyczące pornografii”. Prąd 37 (1939): 94–103. 12 Pius XI, Casti Conubii, avaible online (access: 15 III 2018), http://www.nonpossumus.pl/encykliki/Pius_XI/casti_connubii/II.php 13 Pius XI, Divini Illius Magistri, avaible online (access: 15 III 2018), http://www.nonpossumus.pl/encykliki/Pius_XI/divini_illius_magistri/IV.php 14 Platon. Państwo.Kęty: Wydawnictwo Marek Derewiecki, 2009. 15 Podoleński, Stanisław.„Czy zmierzch kobiety?”. Przegląd Powszechny 168 (1925): 305–318. 16 Podoleński, Stanisław. „Etyka katolicka a eugenika i medycyna”.Przegląd Powszechny 214 (1937): 195–208. 17 Podoleński, Stanisław. „Eugenika dzisiejsza, jej drogi i bezdroża”. Przegląd Powszechny 194 (1932): 166–186. 18 Podoleński, Stanisław. „Eugenika i ruch eugeniczny”. Przegląd Powszechny 579 (1932): 319–331. 19 Podoleński, Stanisław. „O poszanowanie kobiety”. Przegląd Powszechny 181 (1929): 333–348. 20 Podoleński, Stanisław.„Problem lekarskich porad i świadectw przedślubnych”. Przegląd Powszechny 204 (1934): 45–63. 21 Podoleński, Stanisław.„Projekt polskiej Ustawy Eugenicznej”.Przegląd Powszechny 204 (1934): 387–393. 22 Podoleński, Stanisław. „Ustawa sterylizacyjna w Niemczech”. Przegląd Powszechny 201 (1934): 46–67. 23 Podoleński, Stanisław.„W walce z poczęciem życia”. Przegląd Powszechny 205, (1935): 3–23. 24 Podoleński, Stanisław. „W walce z zarazą”. Przegląd Powszechny 183 (1929): 241–258. 25 Podoleński, Stanisław. „Wychowanie seksualne młodzieży i przygotowanie do małżeństwa”. In: Wychowanie chrześcijańskie jako problem duszpasterski (praca zbiorowa). Kielce: Nakładem „Przeglądu Homiletycznego”, 1934. 26 Podoleński, Stanisław.O życie nienarodzonych. Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy, 1933. 27 Podoleński, Stanisław.Rodzina w Sowietach. Kraków: Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy, 1938. 28 Podoleński, Stanisław. Rozwód a zdrowie narodu. Kraków: 1926. 29 Rzepecka, Z. „Emancypacja kobiet”. Przewodnik Społeczny XIII (1932): 26–33. 30 Strządała, Agata. Od Galtona do Watsona. Przemiany pojmowania eugeniki w XIX i XX wieku. Opole: Uniwersytet Opolski 2010. 31 Szymański, Antoni. „Podstawy polskiego prawa małżeńskiego”. Prąd 22 (1932): 3–46. 32 Szymański, Antoni. „Polskie prawo małżeńskie”. Prąd 29 (1935): 115–132. 33 T.Cz. „Zagadnienia seksualne w życiu religijnym”. Miesięcznik Katechetyczny i Wychowawczy XXV (1936): 202–214. 34 Urban, Jan. „O zdrowie moralne w naszych rodzinach”. Przegląd Powszechny 153/154 (1922): 420–438. 35 Urban, Jan. „Przeciwko zarazie moralnej”. Przegląd Powszechny 143/144 (1919): 289–298. 36 Wachowski, Marjan. Jakie czynniki społeczne zagrażają rodzinie (w ujęciu negatywnem i pozytywnem?). Poznań: Drukarnia Centralna w Poznaniu, 1935. 37 Weryński, Henryk.Na progu uświadomienia. Wskazówki dla matek i wychowawców. Poznań – Warszawa – Wilno – Lublin: Nakład Księgarni Św. Wojciecha, 1930. 38 Wędrychowska, J. „Kobieta katolicka wobec upadku rodziny”. Prąd 22 (1932): 308–316. 39 Wicher, Władysław. „Walka o kiełkujące ludzkie życie”. Przegląd Powszechny 187 (1930): 261–277. 40 Zaremba Bielawski, Maciej. Higieniści. Z dziejów eugeniki. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne 2011.