2353-4745 Pomiędzy kipą a smartfonem. Kilka rzutów myślowych na temat kontrastów w izraelskiej edukacji  Beetween the Kippah and the Smartphone. An Essay on Contrasts in the Israeli Education Chaczko Krzysztof author Instytut Zarządzania i Spraw Społecznych, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Correspondence to: Krzysztof Chaczko 02 06 2017 3 (2015) 2015 103 120 Copyright © 2017 2017 <p>Artykuł dotyczy kontrastów obecnych w  izraelskiej edukacji. Wychodząc od podstaw prawnych izraelskiego szkolnictwa w postaci – Prawa o obowiązku szkolnym (1949); Prawa o systemie edukacyjnym (1953); Prawa o Radzie w szkolnictwie wyższym (1958); Prawa o szkolnictwie specjalnym (1988) oraz Prawa o prawach uczniów (2000) – przechodzę do opisu struktury edukacji w  państwie żydowskim. Następnie charakteryzuję podzielony system szkół w Izraelu, na szkoły publiczne; publiczne o profilu religijnym; publiczne arabskie oraz niepubliczne – ale finansowane z pieniędzy państwowych – szkoły ultraortodoksyjne. Artykuł kończą ustalenia na temat konsekwencji funkcjonowania podzielonego szkolnictwa, a zwłaszcza szkół ultraortodoksyjnych i arabskich. </p> 1 Al-Haj M., Education, Empowerment and Control: The Case of the Arabs in Israel, State University of New York, Albany 1995. 2 Almog O., Wielokulturowy Izrael, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej TWP, Warszawa 2011. 3 Arian A. (red.), A Portrait of Israeli Jews. Beliefs, Observance, and Values of Israeli Jews 2009, Israeli Democracy Institute, Jerusalem 2012. 4 Azulay Y. i in., Fact and Figures in the Education System, Economic and Budgeting Administration, Jerusalem 2013. 5 Bank of Israel. Annual Report 2012, Maor Wallach Printing, Jerusalem 2013. 6 Barkali N. i in., Poverty and Social Gaps 2011. 7 Annual Report, National Insurance Institute, Jerusalem 2012. 8 Ben-David D., A Picture of the Nation. Israel’s Society and Economy in Figures 2014, Taub Center for Social Policy Studies in Israel, Jerusalem 2014. 9 Ben-Rafael E., Peres Y., Is Israel One? Religion, Nationalism, and Multiculturalism Confounded, Brill, Leiden–Boston 2005. 10 Berman E., Sect, Subsidy, and Sacrifice: An Economist’s View of Ultra-Orthodox Jews, „The Quarterly Journal of Economics” 2000, t. 105, nr 3. 11 Borzymińska Z., Żebrowski R. (red.), Polski Słownik Judaistyczny, Wydawnictwo Pró- szyński i S-ka, Warszawa 2003. 12 Bryc A., Izrael 2020. Skazany na potęgę?, Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2014. 13 Bystrov E., Soffer A., Israel: Demography 2013–2034. Challenges and Chances, University of Haifa, Haifa 2013. 14 Chaczko K., System partyjny Izraela w perspektywie struktury podziałów socjopolitycznych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011. 15 Chaczko K., Ubóstwo w  społeczeństwie wielokulturowym. Przykład religijnej grupy ultraortodoksyjnej w Izraelu, „Polityka Społeczna” 2014, nr 1. 16 Chaczko K., Wielokulturowa (bez)robotność. Rzecz o izraelskim rynku pracy, „Labor et Educatio” 2014, nr 2. 17 Cohen B., Economic Hardship and Gainful Employment in Haredi Society in Israel. An Insider’s Perspective, The Floersheimer Institute for Policy Studies, Jerusalem 2006. 18 Dattel L., New Project to Integrate Haredim in Higher Education, „Haaretz” 10.02.2012. 19 Deklaracja Niepodległości, [w:] Konstytucja Izraela, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2001. 20 Education at a Glance 2010. OECD Indicators, OECD Publications, Paris 2010. 21 Etzioni-Halevy E., Civil-Military Relations and Democracy: The Case of the Military-Political Elites Connection in Israel, „Armed Forces &amp; Society” 1996, vol. 22, nr 3. 22 Friedman M., The Ultra-Orthodox and Israeli Society, [w:] Whither Israel? The Domestic Challenges, red. K. Kyle, J. Peters, I.B. Tauris, London–New York 1994. 23 Gavision, R., Jewish and Democratic? A Rejoinder to the „Ethnic Democracy” Debate, „Israel Studies” 1999, nr 1. 24 Grupińska A., Najtrudniej jest spotkać Lilit. Opowieści chasydek, Twój Styl, Warszawa 2000. 25 Gutfreund H., Narodziny izraelskiego systemu szkolnictwa wyższego i jego europejskie korzenie, [w:] Brzemię pamięci. Współczesne stosunki polsko-izraelskie, red. E. Kossewska, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2009. 26 Heilman S.C., Friedman M., The Haredim in Israel: Who Are They and What Do They Want?, The American Jewish Committee, Jerusalem 1996. 27 Hemmings P., Israeli Education Policy: How to Move Ahead in Reform, „OECD Economics Department Working Papers” 2010, nr 781. 28 Hermann T. i in., The Israeli Democracy Index 2012, The Israel Democracy Institute, Jerusalem 2012. Huppert U., Izrael na rozdrożu, Res Polonia, Łódź 2001. 29 Iram Y., Schmida M., The Educational System of Israel, Greenwood Press, Westport- -London 1998. 30 Israel in Figures 2013, The Central Bureau of Statistic, Jerusalem 2013. 31 OECD Reviews of Labour Market and Social Policies. Israel, OECD, Paris 2010. 32 Rebhun U., Malach G., Demographic Trends in Israel, The Metzilah Center for Zionist, Jewish, Liberal, and Human Thought, Jerusalem 2009. 33 Regev E., Education and Employment in the Haredi Sector, [w:] State of the Nation Report. Society, Economy and Policy in Israel 2013, red. D. Ben-David, Taub Center for Social Policy Studies in Israel, Jerusalem 2013. 34 Rubinstein A., Czy Izrael może być równocześnie demokratyczny i żydowski?, [w:] Brzemię pamięci. Współczesne stosunki polsko-izraelskie, red. E. Kossewska, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2009. 35 Rysińska E., Edukacja w Izraelu, „Kwartalnik Pedagogiczny” 2008, nr 2. 36 Sand S., Kiedy i jak wynaleziono naród żydowski, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2014. 37 Senor D., Singer S., Naród start-upów. Historia cudu gospodarczego Izraela, Studio Emka, Warszawa 2013. 38 Shavit A., Moja ziemia obiecana. Triumf i tragedia Izraela, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2014. 39 Sheffer G., Barak O. (red.), Militarism and Israeli Society, Indiana University Press, Bloomington–Indianapolis 2010. 40 Swirski S., Politics and Education in Israel. Comparisons with the United States, Falmer Press, New York – London 1999. 41 The Higher Education System in Israel, The Council for Higher Education, Jerusalem 2014. 42 Unterman A., Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Książka i Wiedza, Warszawa 1994. 43 Ustawa Zasadnicza o Knesecie, [w:] Konstytucja Izraela, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2001. 44 Wolff L., Breit E., Education in Israel: The Challenges Ahead, „The Gildenhorn Institute for Israel Studies. Research Paper” 2012, nr 8. 45 Yashiv E., Kasir N., The Labor Market of Israeli Arabs. Key Features and Policy Solutions, Tel Aviv University, Tel Aviv 2013. 46 Zameret Z., The Melting Pot in Israel. The Commission of Inquiry Concerning Education in the Immigrants Camps durning the Early Years of the State, State University of New York Press, Albany 2002.