0555-0025 Zmiany motywów wyboru zawodu dziennikarskiego w Polsce Professional values and attitudes of the Polish working and aspiring journalists Stępińska Agnieszka author Adamczewska Kinga author Narożna Dominika author Jurga-Wosik Ewa author Secler Bartłomiej author Wydział Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wieniawskiego 1, 61-712 Poznań Correspondence to: Agnieszka Stępińska agnieszka.stepinska@amu.edu.pl Correspondence to: Kinga Adamczewska kinga.adamczewska@amu.edu.pl Correspondence to: Dominika Narożna dominika.narozna@amu.edu.pl Correspondence to: Ewa Jurga-Wosik ewa.jurga.wosik@amu.edu.pl Correspondence to: Bartłomiej Secler bartlomiej.secler@amu.edu.pl 07 11 2016 Tom 59, Numer 2 (226) 2016 393 407 Copyright © 2016 2016 Celem artykułu jest metaanaliza wyników badań empirycznych prowadzonych wśród polskich dziennikarzy od lat 70. oraz ukazanie kierunków zmian, jakie w tym środowisku zachodziły w ostatnich czterech dekadach. Porównanie wyników badań z czterech ostatnich dekad prowadzi do wniosku, że wraz ze zmianami polityczno-społecznymi w Polsce na plan pierwszy wśród motywów wyboru zawodu dziennikarskiego przez polskich dziennikarzy wysunęły się motywacje indywidualistyczne, zaś straciły na znaczeniu motywacje altruistyczne. Ponadto zestawienie danych dotyczących motywacji do wykonywania zawodu z oczekiwaniami w zakresie pełnienia funkcji i odgrywania ról przez media i dziennikarzy pozwala na odtworzenie deklarowanego przez przedstawicieli organizacji medialnych współczesnego modelu polskiego dziennikarstwa (tzw. <em>role perceptio</em>n): nastawionego przede wszystkim na przekaz informacji i przedstawianie szerokiego spektrum poglądów oraz kontrolowanie elit, zaś dopiero w dalszej kolejności podejmującego się aktywizowania lub edukowania obywateli. 1 Bajka Z. (1991). Dziennikarze (1981–1990). Komunikowanie masowe w Polsce – lata osiemdziesiąte. Zeszyty Prasoznawcze,nr 1–2,s. 149–159. 2 Bajka Z. (2000). Dziennikarze lat dziewięćdziesiątych. Zeszyty Prasoznawcze, nr 3–4, s. 42–63. 3 Barańska M. (2011). Dylematy współczesnego dziennikarza/dziennikarstwa: wybrane zagadnienia. Przegląd Politologiczny, nr 4, s. 155–192. 4 Barczyszyn P., Głowacki M., Michel A. (2011). Projekt 7. Ramowego Programu Komisji Europejskiej (2010–2013) we Wrocławiu. Odpowiedzialność i przejrzystość mediów w Europie: MediaAcT. Studia Medioznawcze, nr 2, s. 129–134. 5 Chorązki W. (1994). Obraz niezależnej prasy lokalnej w Polsce w I połowie 1994 roku. Kraków: Instytut na rzecz Demokracji w Europie Wschodniej. 6 Curry J.L. (1981). Polish Journalists in the Policy – Making Process. W:M. Simon, R. Kanet (red.).Background to Crisis: Policy and Politics in Gierek’s Poland (s. 177–198). Boulder: Westview Press. 7 Curry J.L. (1990). Poland’s Journalists Professionalism and Politics. Cambridge: Cambridge University Press. 8 Dobek-Ostrowska B., Barczyszyn P., Michel A. (2013). Zmiana w dziennikarstwie. Kultura zawodowa polskich dziennikarzy (badania ilościowe). Studia Medioznawcze,nr 1, s. 11–28. 9 Gierula M. (2005). Polska prasa lokalna 1989–2000. Typologia i funkcjonowanie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. 10 Gierula M. (2006). Dziennikarze współczesnej prasy lokalnej. W: S. Michalczyk (red.). Media i komunikowanie w społeczeństwie demokratycznym. Szkice medioznawcze (s. 76–90). Sosnowiec: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Zarządzania i Marketingu w Sosnowcu. 11 Głowacki M. (2013). Dziennikarze polscy w świetle studiów porównawczych systemów odpowiedzialności mediów w Europie. Studia Medioznawcze, nr 1 (52), s. 29–44. 12 GUS (2013). Szkolnictwo wyższe w Polsce. Główny Urząd Statystyczny [https://www.nauka.gov.pl/g2/oryginal/2013_07/0695136d37bd577c8ab03acc5c59a1f6.pdf; 12.03.2014]. 13 Jachimowski M. (2006). Regiony periodycznej komunikacji medialnej. Studium prasoznawczo-politologiczne o demokratyzacji komunikacji medialnej. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. 14 Kononiuk T. (1996). Zawodowstwo w dziennikarstwie – wyzwania XXI wieku. Studia Medioznawcze,nr 3, s. 15–22. 15 Mocek S. (2006). Dziennikarze po komunizmie. Elita mediów w świetle badań społecznych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. 16 Olędzki J. (1998). Polish journalists: Professionals or not? W: D.H. Weaver (red.). The Global Journalist. News People around the World (s. 257–276). Cresskill, NJ: Hampton Press, Inc. 17 Pepliński W. (2001). Zmiany w modelu funkcjonowania zawodu dziennikarskiego po 1989 r. (na przykładzie gdańskiego środowiska prasowego). Studia Medioznawcze, nr 3, s. 47–60. 18 Pisarek W. (1995). Kwalifikacje dziennikarzy polskich w opinii redaktorów naczelnych. Zeszyty Prasoznawcze,nr 1–2, s. 153–163. 19 Pisarek W. (1998). À la recherche des journalist polonais. W: K. Feigelson, N. Pelissier (red.). Telerevolutions Culturelles: Chine, Europe Centrale, Russie. Paris: L’Harmattan. 20 Pokrzycka L. (2008). Problemy lokalnego dziennikarstwa – analiza na przykładzie rynku prasowego Lubelszczyzny. W: L. Pokrzycka i B. Romiszewska (red.). Oblicza polskich mediów po 1989 roku (s. 205–212). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. 21 Stępińska A., Głowacki M. (2014). Professional roles, context factors and responsibility across generations of Polish journalists. W: M. Głowacki, E. Lauk, A. Balcytiene (red.). Journalism That Matters. Views from Central and Eastern Europe (s. 79–96). Frankfurt am Main: Peter Lang. 22 Stępińska A., Ossowski S. (2010a). Polski dziennikarz – niezależny altruista? W: W. Machura (red.). Etyka w mediach, vol. 5: Nowe media – stare idee (s. 35–46). Poznań–Opole: Wydawnictwo Naukowe Scriptorium. 23 Stępińska A., Ossowski S. (2010b). Dziennikarze polscy – między mitem „czwartej władzy” a świadomością misji. W: R. Kowalczyk, W. Machura (red.). Media – czwarta władza? (s. 55–66).Poznań–Opole: Wydawnictwo Naukowe Scriptorium. 24 Stępińska A., Ossowski S. (2011a). Społeczne oczekiwania a autostereotyp dziennikarzy polskich w XXI wieku. W: B. Pająk-Patkowska (red.). Stereotypy w obszarze społecznym i politycznym (s. 33–46). Poznań: Wydawnictwo Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM. 25 Stępińska A., Ossowski S. (2011b). Dziennikarze w Polsce: wartości, priorytety i standardy zawodowe. Studia Medioznawcze, nr 1, s. 17–30. 26 Stępińska A., Ossowski S. (2011c). Kariera, kontrola, służba społeczna – postawy różnych pokoleń polskich dziennikarzy. W: I. Hoffman (red.). Studia nad dziennikarstwem (s. 43–62). Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. 27 Stępińska A., Ossowski S. (2012). Three generations of Polish journalists: Professional roles and identities. Journalism Studies, nr 5–6, s. 857–867. 28 Stępińska A., Ossowski S., Pokrzycka L., Nowak J. (2012). The journalists and journalism of Poland. W: D.H. Weaver, L. Willnat (red.). The Global Journalist in the 21st Century (s. 255–266). New York–London: Routledge. 29 Szot L. (2010). Main professional dilemma of journalists in Poland. W: B. Dobek-Ostrowska (red.). Comparative Media Systems: European and Global Perspectives (s. 209–230). Budapest: CEU Press.