0083-4327
Wrocławskie cmentarze żydowskie – miejsca (nie)znane. Wiedza i wyobrażenia młodych mieszkańców Wrocławia
Jewish Cemeteries in Wrocław – Places (Un)known. Knowledge and Beliefs of Young Residents of Wrocław
Banasiewicz-Ossowska
Ewa
author
Uniwersytet Wrocławski, Polska, plac Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław
Correspondence to: Ewa Banasiewicz-Ossowska ewa.banasiewicz-ossowska@uwr.edu.pl
30
12
2020
Tom 48 Numer 4
2020
323
344
Copyright © 2020
2020
[
Bałaban M., 1929 Zabytki historyczne Żydów w Polsce, Warszawa.
]
[
Banasiewicz-Ossowska E., 2005 Śmierć w tradycji i wierzeniach Żydów polskich, w: Problemy współczesnej tanatologii. Medycyna – antropologia kultury – humanistyka, t. 9, red. J. Kolbuszewski, Wrocław, s. 335‒340.
]
[
Banasiewicz-Ossowska E., 2007 Między dwoma światami. Żydzi w polskiej kulturze ludowej, „Prace i Materiały Etnograficzne”, t. 35, Wrocław.
]
[
Banasiewicz-Ossowska E., 2014 Tradycja i współczesność w obrzędowości pogrzebowej Żydów wrocławskich, w: Praktykowanie tradycji w społeczeństwach posttradycyjnych, red. J. Hajduk-Nijakowska, Opole, s. 189‒207.
]
[
Banasiewicz-Ossowska E., 2020 Żydzi wrocławscy w świadomości młodych mieszkańców Wrocławia – wiedza i stereotypy, „Edukacja Międzykulturowa”, nr 1 (12), s. 169–181.
]
[
Bednarek M., 2020 Sytuacja prawna cmentarzy żydowskich w Polsce w latach 1944–2019, Kraków.
]
[
Biegeleisen H.,, 1929 Lecznictwo ludu polskiego, Kraków.
]
[
Biegeleisen H.,, 1930 Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego, Warszawa.
]
[
Bielawski K., 2020 Zagłada cmentarzy żydowskich, Warszawa.
]
[
Borzymińska Z., Żebrowski R., 2003 Polski słownik judaistyczny. Dzieje. Kultura. Religia. Ludzie, t. 1, Warszawa.
]
[
Brzezińska A., Aplet K., Ziółkowska B., 2008 Psychologia rozwoju człowieka, w: Psychologia. Podręcznik akademicki, t. 2, red. J. Strelau, D. Doliński, Gdańsk, s. 95‒298.
]
[
Carmel P., Gruber R .R., Szemző H., Tönkő A., Vonnák D.,, 2020 Jewish Cemeteries and Sustainable Protection the ESJF handbook of sustainable heritage tourism, Frankfurt, https://issuu.com/esjf/docs/jewish_cemeteries_and_sustainable_protection (dostęp: 13.01.2021).
]
[
Eliade M., 1966 Traktat o historii religii, przeł. J. Wierusz-Kowalski, Warszawa.
]
[
Erikson E.,, 1997 Dziedzictwo i społeczeństwo, przeł. P. Hejmej, Poznań.
]
[
Fabiszak M., Brzezińska A.W., 2018 Cmentarz – park – podwórko. Poznańskie przestrzenie pamięci, Warszawa.
]
[
Gadowska I., 2017a Wielkomiejskie cmentarze żydowskie. Metamorfoza przestrzeni jako czynnik desakralizacji, w: Adlojada. Kultura i profanacje, red. J. Brejdak, D. Kacprzak, J. Madejski i in., Szczecin, s. 111‒121.
]
[
Gadowska I. (red.), 2017b Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej, Łódź.
]
[
Gliwka G., 2019 Pamięć zbiorowa – jej funkcje i mechanizmy przekazu w kontekście badań Barbary Szackiej i Andrzeja Szpocińskiego, „Rozprawy Społeczne”, t. 13, nr 3, s. 13‒27. http://yadda.icm.edu.pl/yadda/element/bwmeta1.element.ekon-element-000171582326 (dostęp: 18.01.2021).
]
[
Gogol J., Henke L., Hoffman S., Kazejak I., Sęczek A.,, 2005 Wielka tradycja bez kontynuacji. Gmina Żydowska we Wrocławiu po roku 1945, https://homepage.univie.ac.at/philipp.ther/breslau/html/wielka.html (dostęp: 15.01.2021).
]
[
Goldberg-Mulkiewicz O., 1986 Obrzędy żałobne i pogrzebowe Żydów polskich, „Polska Sztuka Ludowa”, r. 40, nr 1–2, s. 103‒107.
]
[
Goldberg-Mulkiewicz O., 2000 Cmentarze żydowskie, w: „Lebn wil ich” – „ja chcę żyć”. To co pozostało: cmentarze żydowskie w Polsce, oprac. i red. P. Blachetta-Madajczyk, Białystok.
]
[
Goliński M., Ziątkowski L., 1989 Średniowieczne cmentarze żydowskie we Wrocławiu, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, r. 44, s. 35‒43.
]
[
Golka M., 2009 Pamięć społeczna i jej implanty, Warszawa.
]
[
Gruber R.E., 2004 Odrodzenie kultury żydowskiej w Europie, przeł. A. Nowakowska, Sejny.
]
[
Grzywa J., 2010 Zapomniane „sacrum” – cmentarze ludności niemieckiej i żydowskiej jako problem społeczno-kulturowy współczesnego miasta, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne”, nr 10, s. 386–404.
]
[
Hońdo L., 2002 Przestrzeń żydowskiego cmentarza, w: Śmierć, przestrzeń, czas, tożsamość w Europie Środkowej około 1900. Materiały międzynarodowej konferencji zorganizowanej w dniach 8‒10 grudnia 1996, red. K. Grodziska, J. Purchla, Kraków, s. 195‒214.
]
[
Jagielski J., 1995 Obecny stan cmentarzy żydowskich w Polsce, w: Cmentarze żydowskie. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, t. 2, red. J. Woronczak, Wrocław s. 229‒232.
]
[
Kapralski S., 2016 Żydzi i zagłada w polskich kulturach pamięci: między antagonizmem i agonem, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 346-357, https://rcin.org.pl/Content/63030/WA248_82864_P-I-2524_kapralski-zydzi_o.pdf (dostęp: 18.01.2021).
]
[
Karpińska G.E., 2017 Cmentarz. Antropologiczna lektura przestrzeni i pamięci na przykładzie wiejskiego cmentarza w Złotym Potoku, „Literatura Ludowa”, nr 1, s. 21‒31.
]
[
Kichler J., 2015 Cmentarz Cosel we Wrocławiu, w: Jerzy Kichler. Odrodzenie życia żydowskiego we Wrocławiu. Człowiek dialogu, red. J. Lisek, M. Szajda, Wrocław, s. 40‒58.
]
[
Kichler J., Włodarczyk T., 2016 Przewodnik po żydowskim Wrocławiu, Wrocław.
]
[
Klein R., 2015 Witnesses of emancipation. Selected metropolitan Jewish cemeteries of Central and Eastern Europe, Berlin.
]
[
Klein R., 2019 Metropolitan Jewish Cemeteries of the 19th and 20th Centuries in Central and Eastern Europe. A Comparative Study, Petersberg.
]
[
Klimowicz T., Sygowski P., Tarajko M., Trzciński A., 2018 Ogrodnicy pamięci. Cmentarze żydowskie. Podręcznik dobrych praktyk w ochronie dziedzictwa lokalnego, Lublin.
]
[
Kolbuszewski J., 1995 Semiotyczny pejzaż cmentarza, w: Cmentarze żydowskie. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, t. 2, red. J. Woronczak, Wrocław, s. 27‒37.
]
[
Kolbuszewski J., 1996 Cmentarze, Wrocław.
]
[
Krajewska M., 1989 Cmentarze żydowskie w Polsce: nagrobki i epitafia, „Polska Sztuka Ludowa”, r. 43, z. 1‒2, s. 27‒44.
]
[
Łagiewski M., 1991 Macewy mówią, Wrocław–Warszawa–Kraków.
]
[
Łagiewski M., 1997 Wrocławscy Żydzi 1850–1944, Wrocław.
]
[
Łagiewski M., 2004 Stary cmentarz żydowski we Wrocławiu, Wrocław.
]
[
Majewska A., 2016a Cmentarz a nekropolia – „tradycja” a asymilacja? Cmentarze żydowskie w przestrzeni miast województwa śląskiego, w: Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej, red. I. Gadowska, Łódź, s. 37‒62.
]
[
Majewska A., 2016b Dziedzictwo opuszczone na przykładzie cmentarzy żydowskich województwa śląskiego. Uwarunkowania i zagrożenia naturalne, w: Wspólne dziedzictwo kulturowe. Dialog kultury z naturą, red. M. Winograd, Białystok, s. 250‒270.
]
[
Mroczkowska A., 2016 Ochrona cmentarza żydowskiego w Sobieniach-Jeziory w kontekście działań instytucjonalnych i praktyk społecznych, „Rocznik Antropologii Historii”, r. VI (9), s. 123‒146.
]
[
Nowak J., 2011 Społeczne reguły pamiętania. Antropologia pamięci zbiorowej, Kraków.
]
[
Nowak J., 2017 Pamięć kulturowa i zapominanie o Żydach, „SENSUS HISTORIAE”, t. 27, nr 2, s. 63‒76.
]
[
Okólska H., Burak M., 2007 Cmentarze dawnego Wrocławia, Wrocław.
]
[
Pabjan B., 2015 Pamięć zbiorowa mieszkańców miasta. Studium o badaniach pamięci zbiorowej, „Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica”, nr 54, s. 17‒37.
]
[
Pabjan B., Czajkowski P., 2013 Pamięć zbiorowa mieszkańców Wrocławia a stosunek do niemieckiego dziedzictwa miasta, w: Współczesna teoria i praktyka badań społecznych i humanistycznych, red. J. Juchnowski, R. Wiszniewski, s. 739‒761, https://www.researchgate.net/publication/260138716_Pamiec_zbiorowa_mieszkancow_Wroclawia_a_stosunek_do_niemieckiego_dziedzictwa_miasta (dostęp: 19.01.2021).
]
[
Reisenthel A., 2015 Orientalismus als Mittel zur Identitatsfindung. Sepulkralarchitektur auf dem Jüdischen Friedhof Breslau, Lohestraße, Berlin.
]
[
Roguska B., 2015 Postrzeganie Żydów i stosunków polsko-żydowskich. CBOS. Komunikat z badań, nr 112, https://cbos.pl/SPISKOM.POL/2015/K_112_15.PDF (dostęp: 29.02.2020).
]
[
Rozmus D., 2015 Przestrzenne zastosowanie obyczajowego prawa religijnego na przykładzie cmentarza żydowskiego, „Roczniki Administracji i Prawa”, nr XV (1), s. 99‒111.
]
[
Sikora S., 1986 Cmentarz. Antropologia pamięci, „Polska Sztuka Ludowa – Konteksty”, nr 1‒2, s. 57–68.
]
[
Skrok Z., 1991 Kłódki symboliczne. Przyczynek do zwyczajów pogrzebowych Żydów polskich, „Polska Sztuka Ludowa”, r. 45, nr 2, s. 18–20.
]
[
Stachowiak A., 2015 Niemieckie cmentarze na Ziemiach Zachodnich jako miejsca niepamięci, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Etnograficzne”, t. 43, z. 2, s. 123–140.
]
[
Stawiarski B., 2010 Cmentarze Żydów aszkenazyjskich w średniowieczu. Przykład Wrocławia, „Wratislavia Antiqua”, t. 12, s. 61‒290.
]
[
Steuer-Jurek A., 2019 Kultywowanie miejsc pamięci na przykładach cmentarzy w Głogówku, „Przestrzeń/ Urbanistyka/Architektura”, nr 1, s. 133–144.
]
[
Szacka B., 2006 Czas przeszły, pamięć, mit, Warszawa.
]
[
Tanaś S., 2008a Miejsce cmentarzy w turystyce kulturowej – wokół problemu badawczego, „Turystyka Kulturowa”, nr 2, s. 4‒16, http://www.turystykakulturowa.org/pdf/2008_12_01.pdf (dostęp: 20.11.2020).
]
[
Tanaś S., 2008b Przestrzeń turystyczna cmentarzy. Wstęp do tanatoturystyki, Łódź.
]
[
Trzciński A., 1997 Symbole i obrazy. Treści symboliczne przedstawień na nagrobkach żydowskich w Polsce, Lublin.
]
[
Trzciński A., 2010 Cmentarze żydowskie w XIX i XX wieku (do Holokaustu) w Europie Środkowo-Wschodniej jako tekst kultury, w: Sztuka cmentarzy w XIX i XX wieku, red. A.S. Czyż, B. Gutowski, Warszawa, s. 265‒281.
]
[
Walerjański D., 1998 Cmentarze żydowskie w województwie katowickim: historia, stan zachowania, roblemy ochrony, „Ochrona Zabytków”, t. 51/3, s. 246‒257.
]
[
Wilczura A., 2010 Śmierć i życie pozagrobowe w żydowskich wierzeniach ludowych, „Studia Bliskowschodnie”, nr 4, s. 34‒41, https://depot.ceon.pl/bitstream/handle/123456789/4266/Wilczura ‒ Śmierć i życie pozagrobowe.pdf?sequence=1&isAllowed=y (dostęp: 10.11.2020).
]
[
Wodziński M., 1992 Epitafia hebrajskie z cmentarza żydowskiego we Wrocławiu przy ul. Lotniczej, „Annales Silesiae”, nr 22, s. 91‒103.
]
[
Wodziński M., 1994 Średniowieczny cmentarz żydowski we Wrocławiu, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, r. 49, z. 3-4, s. 341‒344.
]
[
Woronczak J.P., 1991 Specyfika kulturowa cmentarzy żydowskich, Katowice.
]
[
Woronczak J.P. (red.), 1995 Cmentarze żydowskie. Studia z dziejów kultury żydowskiej w Polsce, t. 2, Wrocław. Wrocławskie cmentarze żydowskie – miejsca (nie)znane...
]
[
Zawiła M., 2019a Dziedziczynienie przedwojennych cmentarzy na terenach postimigracyjnych Polski, Kraków.
]
[
Zawiła M., 2019b Przedwojenne cmentarze na terenach postimigracyjnych Polski. Między niepamięcią a dziedzictwem, w: Śmierć. Figury obecności – figury zapomnienia, red. A. Kaczmarek, M. Kamińska, „Studia Kulturoznawcze”, nr 1, s. 71‒88.
]