1731-2442 Szpital bez ścian. Nowe technologie w projektowaniu architektury mieszkaniowej dla seniorów przyszłości Hospital without walls. Designing residential architecture for future seniors Gawlak Agata author Zakład Architektury Usługowej i Mieszkaniowej, Instytut Architektury, Urbanistyki i Ochrony Dziedzictwa, Wydział Architektury, Politechnika Poznańska Correspondence to: Agata Gawlak 30 09 2022 38/2022 2022 4 12 Copyright © 2022 2022 <p>Artykuł prezentuje nowe spojrzenie na przestrzeń zamieszkania seniorów, którzy już w niedalekiej przyszłości będą stanowić 20% naszego społeczeństwa i nawiązuje do powstałej w USA koncepcji hospital witout walls (tłum autorki: szpitale bez ścian). Rewolucyjna na czasy swojego powstania idea przeniesienia do środowiska domowego elementów związanych z diagnostyką czy terapią może stać się jedynym skutecznym rozwiązaniem pozwalającym seniorom przyszłości na komfortowe i bezpieczne starzenie się we własnym domu (ageing in place). Zwiększone zapotrzebowanie na usługi zdrowotne generuje pilną potrzebę redefinicji dotychczasowych systemowych rozwiązań opieki medycznej i ich transpozycję do przestrzeni zamieszkania, która będzie musiała odpowiedzieć na agregację nowych potrzeb prozdrowotnych przyszłych seniorów. Nowe technologie, jako ogólnodostępne narzędzia, będą w istotny sposób wspierać te procesy. Nie bez znaczenia pozostanie fakt, iż przyszli seniorzy będą inni niż obecni, będą posiadali nowe umiejętności i kompetencje, w tym przede wszystkim cyfrowe oraz zdecydowanie inne potrzeby odnośnie do przestrzeni zamieszkania. Stąd idea mieszkania, które leczy, wywodząca się z koncepcji hospital without walls może okazać się skutecznym modelem.</p> [1] Bielak M., Sytuacja ludzi starszych w Polsce i na świecie oraz ich specyficzne potrzeby dotyczące środowiska zamieszkania, w: Badania jakościowe środowiska zbudowanego, Zachowanie, środowisko, architektura – behaviour, architecture, red. Niezabitowska M., Wydawnictwo Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań 2006. [2] System wsparcia osób starszych w środowisku zamieszkania. Przegląd sytuacji. Propozycja modelu – praca zbiorowa pod redakcją Błędowski P., Szatur-Jaworska B., Wydawnictwo Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich, Warszawa 2017. [3] Bugajska B., Iwański R., Zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych niesamodzielnych osób starszych: w poszukiwaniu optymalnych rozwiązań, Exlibris: Biblioteka Gerontologii Społecznej, red. Bugajska B., Iwański R., Szarota Z., Gdzie mieszka starość: przestrzeń – architektura – mieszkanie [4] (Where Does the Old Age Dwell: space – architecture – home). 2018, nr 1-2 (15), s. 12-25. [5] Carp, F. M., Impact of improved living environment on health and life expectancy. The Gerontologist, 1977/17, s. 242-249. [6] Cieśla A., Cieśla J., Iwański R., Mieszkania seniorów w Polsce, w: Raport o stanie polskich miast. Mieszkalnictwo społeczne, Warszawa 2018, online: http://obserwatorium.miasta.pl/mieszkalnictwo-spoleczne-raport-o-stanie-polskich-miast/ (data dostępu: 11.08.2019). [7] Cottam H., Leadbeater Ch., HEALTH: Co-creating Services, Design Council, London 2004. [8] Dentzer S., Healthcare without walls. A Roadmap for Reinventing U.S. Health Care, Wyd. NEHI, London 2018. [9] Dudek-Mańkowska S., Mieszkanie dla seniora – formy budownictwa senioralnego oraz stan ich rozwoju w Polsce, w: Konwersatorium Wiedzy o Mieście, 2017, nr 2(30), s. 27-35. [10] Gawlak A., Matuszewska M., Ptak A., Inclusiveness of Urban Space and Tools for the Assessment of the Quality of Urban Life – A Critical Approach, w: International Journal of Environmental Research and Public Health 2021, Vol. 18, Iss. 9. [11] Gawlak A., Matuszewska M., Skórka A., Housing Expectations of Future Seniors Based on an Example of the Inhabitants of Poland, w: Buildings, 2021, Vol. 11, Iss. 7. [12] Gawlak A., Mieszkanie dla zdrowia. Projektowanie dla przyszłych seniorów, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2022. [13] Gawlak A., Ptak A., Nowe potrzeby prozdrowotne społeczeństw w: Zeszyty Naukowe Politechniki Poznańskiej. Architektura, Urbanistyka, Architektura Wnętrz, 2020, nr 1, s. 55-67. [14] Gheerawo R., Kunur M., Connections-mobility, ageing and independent living, Helen Hamlyn Centre, Royal College of Art, b.m.w., 2007. [15] Hoogeruij G.J., Weldam S., Barneveld R.J., Schuurmans M.J., Development and impementation of a senior care program for older hospitalized patiens: Bridging the gap between research, education and clinical practice in an academic service partnership, w: Journal of Nursing Education and Practice, 2013,Vol. 3, No 10. [16] Iwarsson S. et al., Importance of Home Environment for Healthy Aging: Conceptual and Methodological Background of the European ENABLE- AGE Project, w: The Geronthologist, 2007, Vol. 47, No. 1. [17] Kaczmarska E., Formation of health resort environment and the disabled community, w: Udostępnienie przestrzeni osobom niepełnosprawnym. Likwidacja barier: materiały Pierwszego Europejskiego Kongresu „Niepełnosprawni Bliżej Europy”, Kraków, 19-21 kwietnia 1993, Polska. T.2, red. Kaczmarska E., Wydawnictwo Ostoja, Kraków 1994. [18] Kamiński R., Gospodarstwa opiekuńcze jako alternatywna ścieżka rozwoju gospodarstw agroturystycznych, w: Studia KPZK, 2015, nr 162, s.109-125. [19] Labus A., Starzejące się społeczeństwa europejskie XXI wieku w koncepcjach odnowy miejskiej, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2014. [20] Lawton, M.P., Older people on the move, w: Environment and Aging, Center for the Study of Aging, New York 1986. [21] Mańkowska-Dudek S., Mieszkanie dla seniora – formy budownictwa senioralnego oraz stan ich rozwoju w Polsce, w: Konwersatorium Wiedzy o Mieście, 2017, nr 2(30). [22] Nawrot G., O współczesnych formach zamieszkania w mieście, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2015. [23] Niezabitowska E., Niezabitowski M., Środowisko mieszkaniowe ludzi niepełnosprawnych i starych. Perspektywy humanizacji w świetle osiągnięć różnych dyscyplin nauki i obszarów praktyki architektonicznej, w:Kwartalnik Architektury i Urbanistyki, 2009, nr 3. [24] Nikou S., Agahari W., Keijzer-Broers W., de Reuver M., Digital healthcare technology adoption by elderly people: A capability approach model, w: Telematics and Informatics, 2020, Vol. 53. [25] Oswald F., Rowles G.D., Wahl H.-W., Tesch-Römer C., Hoff A., Beyond the relocation trauma in old age. New trends in today’s elders’ residential decisions, New dynamics in old age: Environmental and societal perspectives, Wydawnictwo Baywood Publishing, New York 2006. [26] Perek-Białas J., Worek B., Aktywne starzenie się odpowiedzią na społeczno-ekonomiczne konsekwencje starzenia się społeczeństw i zapobieganie braku samodzielności, w: Samodzielność ludzi starych z perspektywy medycyny i polityki społecznej. Dotychczasowe doświadczenia UE i Polski, OM PTG, Warszawa 2004. [27] Rantz M.J. et al., Evaluation of aging in place model with home care services and registered nurse care coordination in senior housing, w: Nursing Outlook, 2011, Vol. 59(1). [28] Reay S. et al., Designing the future of healthcare together: prototyping a hospital co-design space, w: CoDesign, vol. 13, issue 4, 2017. [29] Regnier, V., Going Dutch: A mixed-use housing model from the Netherlands responds to the aging demographic, American Society on Aging AgeElog” 2012. [30] Sallis F.J. et al., Use of science to guide city planning policy and practice: how to achieve healthy and sustainable future cities, Urban design, transport, and health, w: Lancet, 2016, Vol. 388, s. 2936-2947. [31] Sewin C., Ingrid Gould E., Housing for an Aging Population, w: Housing Policy Debate, 2017, Vol. 27, s. 167-192. [32] Schneider-Skalska G., Jakie będzie środowisko mieszkaniowe w mieście przyszłości?, w: Czasopismo Techniczne. Architektura, 2012/109, z. 1, s. 165-173. [33] Skibniewska H., Modele mieszkalnictwa dla osób starszych i niepełnosprawnych, Wydawnictwo Instytutu Filozofii i Socjologii PAN, Warszawa 1994. [34] Smets A.J.H., Housing the elderly: segregated in senior cities or integrated in urban society?, The 4th International Conference of the International Forum on Urbanism (IFoU) Delft The New Urban Question: Urbanism beyond Neo-Liberalism, Amsterdam 2009. [35] Urbańska W., Warunki zamieszkiwania i preferencje mieszkaniowe młodych Polaków w 2007 i 2011, w: Problemy Rozwoju Miast, 2011, nr 10, s. 143-151. [36] Wahl H.-W., Iwarsson S., Oswald F., Aging Well and the Environment: Toward an Integrative Model and Research Agenda for the Future, w: The Gerontologist, 2012, Vol. 52, Iss 3, s. 306–316. [37] Wiles J.L., Leibing A., Guberman N., Reeve J.E.S. Allen R.E.S., The Meaning of „Aging in Place” to Older People, w: The Gerontologist, 2012, Vol. 52, No. 3. [38] Wilson L.S. et al., Building the Hospital Without Walls – a CSIRO Home Telecare Initiative, w: Telemedicine Journal, 2000, Vol. 6, No. 2. [39] Zaniewska H., Thiel M., Mieszkanie jutra ludzi starszych – nadzieja czy zagrożenie, w: Nasze starzejące się społeczeństwo. Nadzieje i zagrożenia, red. Kowalewski J.T., Szukalski P., Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2004. [40] Zrałek M., Kreowanie dobrych warunków mieszkaniowych i przyjaznego środowiska zamieszkania ludzi starszych, w: Przestrzenie starości, Oficyna Wydawnicza Humanitas, Sosnowiec 2012.