2081-3309 Przymusowy wyjazd z Polski optantów niemieckich w 1925 roku Forced Departure of German Optants from Poland in 1925 Stażewski Marek author Instytut Historii Uniwersytetu Gdańskiego, ul. Wita Stwosza 55 80-952 Gdańsk Correspondence to: Marek Stażewski m26stazewski@wp.pl 24 07 2014 Tom 5 (2014) 2014 95 112 Copyright © 2014 2014 1 „Deutsche Zeitung”, 26 VIII 1925. 2 „Frankfurter Oder‑Zeitung”, 8 VIII 1925; BAK, R 43I [Reichskanzlei], nr 121, s. 223. 3 Hauser P., Mniejszość niemiecka na Pomorzu w okresie międzywojennym, Poznań 1998. 4 Krasuski J., Stosunki polsko-niemieckie 1919–1932, Poznań 1975. 5 Lutman R., Emigracja Niemców z Pomorza w okresie międzywojennym, [w:] Stan posiadania ziemi na Pomorzu, Toruń 1933, s. 181. 6 Matelski D., Mniejszość niemiecka w Wielkopolsce w latach 1919–1939, Poznań 1997. 7 „Orędownik Starostwa i Powiatu Starogardzkiego” 1920, 23 X 1920, 20 XI 1920; APB, rep. 4, nr 5153, s. 93. 8 Piotrowski M., Reemigracja Polaków z Niemiec 1918–1939, Lublin 2000. 9 Powstanie II Rzeczypospolitej. Wybór dokumentów 1866–1925, red. H. Janowska, T. Jędruszczak, Warszawa 1981; dok. nr 260, s. 507–508; dok. nr 259, s. 495–496. 10 Rauschning H., Die Entdeutschung Westpreussens und Posens. Zehn Jahre Polnischer politik, Berlin 1930. 11 Schattkowsky R., Deutsch‑polnischer Minderheitenstreit nach dem Ersten Weltkrieg, „Zeitschrift für Ostmitteleuropa‑Forschung” 1999, Bd. 48, nr 4, s. 550. 12 „Słowo Pomorskie”, 30 XI 1922; APB, rep. 4 [Urząd Wojewódzki Pomorski], nr 5156, s. 316–317; nr 5319, s. 203. 13 Stażewski M., Exodus. Migracja ludności niemieckiej z Pomorza do Rzeszy po I wojnie światowej, Gdańsk 1998. 14 Walaszek A., Migracje Europejczyków 1650–1914, Kraków 2007. 15 Wartel Z., Polityka rządu polskiego wobec mniejszości niemieckiej w latach 1920–1939 (mps. w Bibliotece Głównej UAM w Poznaniu,1975.