2080-1335 Najnowsze kierunki zmian regulacyjnych w zakresie walut wirtualnych z perspektywy przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, z uwzględnieniem wpływu pandemii COVID-19 na wzrost obrotu bezgotówkowego The latest trends in regulatory changes for virtual currencies with regard to counteracting money laundering and financing of terrorism as well as the increase of cash-less transactions resulting from the COVID-19 pandemic Gradzi Dariusz author Correspondence to: Dariusz Gradzi 17 11 2021 Numer 25 (13) 2021 31 58 Copyright © 2021 2021 <p>W ostatnich latach nic tak bardzo nie przyczyniło się do rozwoju i cyfrowej ekspansji technologicznej, w tym w zakresie obrotu bezgotówkowego, jak sytuacja wywołana ogólnoświatową pandemią COVID-19. Bardziej natężony ruch w sferze płatności elektronicznych i walut wirtualnych może powodować większe zainteresowanie tymi obszarami ze strony grup przestępczych. Liczba transakcji oszukańczych dokonanych kartami w pierwszym półroczu 2020 r. w porównaniu z drugim półroczem 2019 r. wzrosła o 11,4 proc. Wśród nowych kierunków zmian w przepisach regulujących obrót walutami wirtualnymi pod kątem ryzyka związanego z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu należy wyróżnić pakiet finansów cyfrowych, na który składają się m.in. projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego w sprawie rynku kryptoaktywów i znowelizowana ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Te regulacje przez swoją szczegółowość i formalizm oraz wiążące się z tym koszty operacyjne działalności mogą doprowadzić do istotnej zapaści na rynku walut wirtualnych i ucieczki inwestorów oraz wyprowadzenia pieniędzy na rynki azjatyckie. Obecne regulacje stanowią przejaw regulacji totalnej, która nie będzie sprzyjać rozwojowi technologicznemu.</p> 1 Opitek P., Przeciwdziałanie praniu pieniędzy wykorzystaniem walut wirtualnych w świetle krajowych i międzynarodowych regulacji AML, „Prokuratura i Prawo” 2020, nr 12, s. 41–70. 2 Pasternak Ł., Kryptowaluta i pieniądz wirtualny jako przedmiot przestępstwa z art. 310 § 1 k.k., „Prokuratura i Prawo” 2017, nr 4, s. 77–94. 3 Piotrowska A., Bitcoin. Płatnicze i inwestycyjne zastosowania kryptowaluty, Warszawa 2018, CeDeWu. 5 EBA Opinion on ‘virtual currencies’, European Banking Authority, 4 VII 2014 r., https://eba.europa.eu/sites/default/documents/files/documents/10180/657547/81409b94-4222-45d-7-ba3b-7deb5863ab57/EBA-Op-2014-08%20Opinion%20on%20Virtual%20Currencies.pdf?retry=1 [dostęp: 10 V 2021]. 6 ESMA, EBA and EIOPA warn consumers on the risks of Virtual Currencies, The European Securities and Markets Authority, the European Banking Authority and the European Insurance and Occupational Pensions Authority, https://www.eba.europa.eu/documents/10180/2139750/Joint+ESAs+Warning+on+Virtual+Currencies.pdf [dostęp: 10 V 2021]. 7 Financial Stability Implications from FinTech Supervisory and Regulatory Issues that Merit Authorities’ Attention, raport Financial Stability Board (FSB) w sprawie implikacji FinTechu dla stabilności finansowej, 27 VI 2017 r., https://www.fsb.org/wp-content/uploads/R270617.pdf [dostęp: 10 V 2021]. 8 Gradzi D., FinTech/RegTech. Ryzyko związane z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu wynikające z nowych technologii w obszarze płatności elektronicznych, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2020, nr 22, http://abw-portal.jskinternet.pl/pl/pbw/publikacje/przeglad-bezpieczenstwa-14/1658,PrzegladBezpieczenstwaWewnetrznego--nr-22-12-2020.html [dostęp: 10 V 2021]. 9 Informacja o kartach płatniczych. IV kwartał 2020 r., Narodowy Bank Polski, https://www.nbp.pl/systemplatniczy/karty/q_04_2020.pdf [dostęp: 10 V 2021]. 10 Joint Opinion of the European Supervisory Authorities on the risks of money laundering and terroristn financing affecting the European Union’s financial sector (Wspólna opinia Europejskich Organów Nadzorczych w przedmiocie ryzyk związanych z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu wpływających na sektor finansowy UE z 4 października 2019 r.), https://eba.europa.eu/esas-highlight-money-laundering-and-terrorist-financing-risks-in-the-eu-financial-sector [dostęp: 10 V 2021]. 11 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie strategii dla UE w zakresie finansów cyfrowych, Komisja Europejska, Bruksela, 24 IX 2020 r, COM(2020) 591 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0591&amp;from=EN [dostęp: 13 V 2021]. 12 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów w sprawie unijnej strategii w zakresie płatności detalicznych, Komisja Europejska, Bruksela, 24 IX 2020 r, COM(2020) 592 final, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020DC0592&amp;from=EN [dostęp: 13 V 2021]. 13 Liberadzki J., Karnoprawne aspekty walut kryptograficznych (bitcoin jako przedmiot przestępstwa), „Czasopismo Prawa Karnego i Nauk Penalnych” 2019, nr 3; https://www.czpk.pl/index.php/zeszyty-archiwum/zeszyt-2019-3 [dostęp: 11 V 2021]. 14 Ocena funkcjonowania polskiego systemu płatniczego w I półroczu 2020 r., Narodowy Bank Polski, https://www.nbp.pl/systemplatniczy/ocena/ocena2020_1.pdf [dostęp: 10 V 2021]. 15 Polasik M., Jak bardzo Polska jest bezgotówkowa? Zwyczaje płatnicze a rozwój sieci akceptacji kart. Wybrane wyniki badań realizowanych na rzecz Programu Polska Bezgotówkowa (prezentacja) https://www.cashlesscongress.pl/wp-content/uploads/2020/09/Dzie%C5%84-1-Micha%C5%-82-Polasik-POLASIK-Research-Jak-bardzo-Polska-jest-bezgot%C3%B3wkowa.pdf [dostęp: 10 V 2021] 16 Raport z prac Zespołu ds. innowacji finansowych FinTech, Komisja Nadzoru Finansowego 12 V 2021 r., https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/Raport_z_prac_Zespolu_ds_rozwoju_innowacji_finansowych_73565.pdf [dostęp: 13 V 2021]. 17 Recommendations for The Security of Mobile Payments, European Central Bank, https://www.ecb.europa.eu/paym/cons/pdf/131120/recommendationsforthesecurityofmobilepaymentsdraftpc201311en.pdf [dostęp: 10 V 2021]. 18 Stanowisko w sprawie wydawania kart przepłaconych, Komisja Nadzoru Finansowego, 10 VII 2015 r., https://www.knf.gov.pl/knf/pl/komponenty/img/stanowisko_ws_wydawania_kart_przedplaconych_42192.pdf [dostęp: 10 V 2021]. 20 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) w sprawie rynku kryptoaktywów i zmieniające dyrektywę (UE) 2019/1937 (projekt), https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:f69f89bb-fe54-11ea-b44f-01aa75ed71a1.0014.02/DOC_1&amp;format=PDF [dostęp: 13 V 2021]. 21 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie operacyjnej odporności cyfrowej sektora finansowego i zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1060/2009, (UE) nr 648/2021, (UE) nr 600/2014 oraz (UE) nr 909/2014 – projekt, https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52020PC0595&amp;from=EN [dostęp: 13 V 2021]. 22 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2394 z dnia 12 grudnia 2017 r. w sprawie współpracy między organami krajowymi odpowiedzialnymi za egzekwowanie przepisów prawa w zakresie ochrony konsumentów i uchylające rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 (Dz. Urz. UE L 345 z 27 XII 2017 r., s. 1, ze zm.). 23 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/843 z dnia 30 maja 2018 r. zmieniająca dyrektywę (UE) nr 2015/849 w sprawie zapobiegania wykorzystywaniu systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu oraz zmieniająca dyrektywy 2009/138/WE i 2013/36/UE (tj.: Dz. Urz. UE L 156 z 19 VI 2018 r., s. 43). 24 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/849 z dnia 20 maja 2015 w sprawie zapobiegania wykorzystywania systemu finansowego do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zmieniająca rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 648/2012 i uchylająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2005/60/WE oraz dyrektywę Komisji 2006/70/WE, (tj.: Dz. Urz. UE L 141/73 z 5 VI 2015 r., s. 73). 25 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/110/WE z dnia 16 września 2009 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje pieniądza elektronicznego oraz nadzoru ostrożnościowego nad ich działalnością, zmieniająca dyrektywy 2005/60/WE i 2006/48/WE oraz uchylająca dyrektywę 2000/46/WE (Dz. Urz. UE L 267 z 10 X 2009 r., s. 7). 26 Ustawa z dnia 30 marca 2021 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2021 r. poz. 815, ze zm.). 27 Ustawa z dnia 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (t.j. DzU z 2020 r. poz. 971, ze zm.). 28 Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (t.j.: DzU z 2020 r. poz. 794, ze zm.). 29 Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.: DzU z 2020 r. poz. 2094). 30 Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (t.j.: DzU z 2020 r. poz. 1444, ze zm.).