1733-5760 Building the “New Jerusalem”: Jewish Artistic Patronage in Łódź, 1880–1907 Gadowska Irmina author Uniwersytet Łódzki; Pomorska 141/143, 90-236 Łódź Correspondence to: Irmina Gadowska irmina.gadowska@uni.lodz.pl 20 12 2018 Volume 16 2018 65 81 Copyright © 2018 2018 <p style="text-align: left;">The article focuses on the issue of Jewish bourgeoisie’s artistic patronage in Łódź at the the turn of the 19th and 20th centuries. The selected time range (1890–1907) covers the period of both the city’s rapid development and flourishing of culture and artistic life until the outbreak of the 1905 Revolution. What’s characteristic of the Jewish bourgeoisie patronage in Łódź, is the tendency to finance projects that not only created a sense of community in a multiethnic city, but also emphasized the significant but distinctive role of Jews among townspeople. In this article, the issue of patronage is discussed on selected examples, taking into account shaping of public space and private initiatives in both architecture and fine arts.</p> 2 Czas. Kalendarz na rok 1912(1911), 59. 3 Dziennik Łódzki(1885a), no. 178; (1885b), Pomyślny objaw, no. 223; (1886a), no 41; (1886b), no 48; (1887), Kronika łódzka. Szczegóły budowy, no. 210: 2-3. 4 Goniec Łódzki (1898a), Nowy gmach, no.16; (1898b), no. 38; (1898c), Wystawa na kolonie, no. 60. 5 Izraelita (1898a), no. 5; (1898b), Komitet łódzkich kolonii letnich, no. 16; (1900), no.22; (1902), no. 14. 6 N. K. (1901), Łódź w Październiku, Izraelita no. 40; (1902), Łódź w Październiku, Izraelita, no. 44; (1903), Łódź w Grudniu, Izraelita, no. 50. 7 Tinta (1899), Ze sztuk plastycznych, Rocznik Artystyczny Literacki Teatralny Ilustrowany : 41-42. 8 Ost und West 1904, no. 10: 671-177. 9 Piątkowski, H.(1915), Stanisław Heyman, Kurier Warszawski, no. 338. 10 Rozwój (1899a), no. 35; (1899b), no. 49;(1900), Kronika. Grób rodzinny, no. 72; (1914a), no. 26;  (1914b), no. 45. 11 Tygodnik Ilustrowany (1898), no. 18. 13 Aleksandrowicz, O. (1910), Samuel Hirszenberg, in L. Reich (ed.) Almanach Żydowski: 73-77. 14 Alperin, A. (1928) Żydzi w Łodzi. Początek gminy żydowskiej. 1780-1822, Rocznik Łódzki 1: 151-178. 15 Badziak, K., Strzałkowski, J. (1994), Silbersteinowie, Lichtenfeldowie, Birnbaumowie, Poznańscy, Eigerowie, Łódź. 16 Bandurska, Z., Kacprzak, D. , Kosiewski, P., Romanowska-Zadrożna, M., Steinborn,B., Tarnowska, M. (2012), Badania proweniencyjne muzealiów pod kątem ich ewentualnego pochodzenia z własności żydowskiej, Muzealnictwo 53: 14–26. 17 Baranowski, B. (1980), Łódź i okolice na przełomie XVIII i XIX w. (1793–1820/1823), in: R. Rosin (ed.), Łódź. Dzieje miasta, Warszawa – Łódź 18 Bedoire, F. (2004), The Jewish Contribution to Modern Architecture 1830-1930, Jersey City. 19 Benjamin, W. (2015), Pasaże, Kraków. 20 Flatt, O. (1853), Opis miasta Łodzi, Warszawa. 21 Friedman F. (1933), Ludność żydowska w Łodzi do roku 1863 w świetle cyfr, Kwartalnik Statystyczny X, 4: 461- 491. 22 Gadowska, I. (2010), Żydowscy malarze w Łodzi w latach 1880–1919, Warszawa. 23 Gadowska, I. (2016), Nagrobki i ich charakterystyka in: L. Hońdo (ed.) Cmentarz żydowski w Łodzi Monumenta et Memoria 1: 75-136. 24 Ihnatowicz, I. (1971), Obyczaj wielkiej burżuazji, Warszawa. 25 Jordan, W.(1986), Decorum łódzkiego fabrykanta, Łódź. 26 Landau-Czajka, A. (2006) Syn będzie Lech…Asymilacja Żydów w Polsce międzywojennej, Warszawa. 27 Kacprzak, D. (2012), Z badań nad kolekcjonerstwem łódzkiej burżuazji wielkoprzemysłowej –rodzinne zbiory dzieł sztuki Sary i Maurycego Poznańskich, in: M. Jakóbczyk et al.(eds.), Imperium rodziny Poznańskich, przywrócone dziedzictwo czasu i miejsca, Łódź: 143–178. 28 Kacprzak, D. (2015),Kolekcje i zbiory artystyczne łódzkiej burżuazji wielkoprzemysłowej w latach 1880–1939, Warszawa. 29 Kamińska M. (1960), Ścieżkami wspomnień, Warszawa. 30 Majer, A. (1977) Architekci łódzcy Dawid Lande i Gustaw Landau-Gutenteger in: J. Ojrzyński (ed.), Sztuka Łódzka. Materiały sesji naukowej Oddziału Łódzkiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Warszawa: 43-50. 31 Michalak, I. (2008), Mecenat żydowskiej burżuazji w Łodzi, in: D. Nowacki (ed.) Mecenat artystyczny a oblicze miasta, Kraków: 235-246. 32 Mortkowicz-Olczakowa (1959), Wspomnienie o Marku Eigerze – Napierskim, Twórczość 7: 49-54. 33 Puś, W. (1998), Żydzi w Łodzi w latach zaborów 1793-1914, Łódź. 34 Pytlas, S. (1993), Wizerunek wielkiej burżuazji przemysłowej Łodzi w okresie zaborów in: R. Kołodziejczyk (ed.), Image przedsiębiorcy gospodarczego w Polsce w XIX i XX wieku, Łódź: 49–59. 35 Rudnicka, M. (2008) Mecenat w mieście współczesnym. Kształtowanie oblicza Wrocławia w latach 1945-2007 pod wpływem mecenatu, in: D. Nowacki (ed.) Mecenat artystyczny a oblicze miasta, Kraków: 317–334. 36 Singer, I. J. (1998), Bracia Aszkenazy, Wrocław. 37 Stefański, K. (2002), Adolf Zeligson – architekt łódzki i moskiewski, Zeszyty Naukowe Politechniki Łódzkiej 911: 127-138. 38 Stefański, K. 2008, Udział rodów fabrykanckich w kształtowaniu architektonicznego oblicza Łodzi in: D. Nowacki (ed.) Mecenat artystyczny a oblicze miasta, Kraków: 215-234. 39 Stefański, K. (2012), Pałace rodziny Poznańskich i ich twórcy, in: Imperium rodziny Poznańskich, przywrócone dziedzictwo czasu i miejsca, Łódź: 67-90. 40 Stefański, K.(2014), Wielkie rody fabrykanckie Łodzi i ich rola w ukształtowaniu oblicza miasta, Łódź. 41 Stefański, K. (2016), Mauzoleum Izraela Poznańskiego na cmentarzu żydowskim w Łodzi, in: I. Gadowska (ed.) Wielkomiejskie cmentarze żydowskie w Europie Środkowo-Wschodniej, Łódź: 77-98 42 Strzałkowski, J. (1991), Artyści, obrazy i zbieracze w Łodzi do 1918 roku, Łódź. 43 Sztyma-Knasiecka, T. (2008), Syn swojego Ludu: Twórczość Henryka Glicensteina 1870–1942, Warszawa. 44 Szram, A. (1998), Inicjatywy budowlane I.K. Poznańskiego jako wyraz mecenatu artystycznego łódzkiego przemysłowca, Łódź. 45 Walicki, J. (2000), Synagogi i domy modlitwy w Łodzi, Łódź. 46 Zawadzki, J. (1991), Mecenat kulturalny burżuazji łódzkiej na przykładzie działalności rodziny Poznańskich, in: W. Puś, S. Liszewski (eds.) Dzieje Żydów w Łodzi, Łódź: 117-139. 47 Żarnowska, A. (2004), Próby kształtowania autowizerunku w wielkomiejskiej opinii publicznej. Przedsiębiorcy Warszawy i Łodzi na przełomie XIX i XX w., Przegląd Historyczny 95/2 : 195-210.