2083-7658 Powieść wiecznie żywa The Eternal Life of the Novel Łebkowska Anna author Wydział Polonistyki, Uniwersytet Jagielloński, Kraków Correspondence to: Anna Łebkowska 29 03 2019 Tom 15 zeszyt 4 2018 468 479 Copyright © 2019 2019 W artykule – będącym odpowiedzią na pytania ankiety – omówiłam sposób ujęcia historii powieści zaprezentowany przez Thomasa Pavla. Zestawiłam propozycję uczonego ze współczesnymi tendencjami historycznoliterackimi, zaznaczając jego istotny wkład do badań nad fikcyjnymi światami i postacią literacką. Podkreśliłam widoczną tu wspólnotę myśli z teorią Charlesa Taylora. Z kolei kwestię etyki czytania ujęłam kilkutorowo (posługując się analizą powieści Daniela Defoe), uznając, że jeśli w ogóle można mówić o jakichś zbieżnościach, to bliżej tu do teorii na przykład Marthy Nussbaum aniżeli do optyki inspirowanej przez Jacques’a Derridę, Richarda Rorty’ego czy krytykę feministyczną. W centrum mojej uwagi znalazły się kryteria selekcji przyjęte przez uczonego, który mniejszą wagę przywiązuje do powieści XX wieku, a także do jej odmian autotematycznych, również w mniejszym stopniu koncentruje się na kryzysach wartości, chętniej bada powieści oparte na powszechnych przekonaniach moralnych, takie zatem, które dysponują „systemem bezpieczeństwa literatury”. Konsekwencja w przyjętej optyce badawczej pozwoliła uczonemu na nowe spojrzenie na historie gatunku. 1 Damrosch D., What is World Literature, Princeton 2003. 2 Debating World Literature, red. Ch. Prendergast, London, New York 2004. 3 Defoe D., Dola i niedola sławnej Moll Flanders. Z jej własnych zapisków, tłum. T. Tatarkiewiczowa, Warszawa 1951. 4 Defoe D., Roxana czyli szczęśliwa kochanka, tłum. J. Pawłowiczowa, Warszawa 1954. 5 Doležel L., „Heterocosmica”: Fiction and Possible Worlds, Baltimore, London 1998. 6 Ferguson F., Planetary Literary History: The Place of the Text, „New Literary History” 2008, t. 39, nr 3. 7 Głowiński M., Porządek, chaos, znaczenie. Szkice o powieści współczesnej, Warszawa 1968. 8 Hegel G.W.F., Wykłady o estetyce, tłum. J. Grabowski, A. Landman, t. 1, Warszawa 1964. 9 Kott J., Wstęp [w:] D. Defoe, Dola i niedola sławnej Moll Flanders. Z jej własnych zapisków, tłum. T. Tatarkiewiczowa, Warszawa 1951. 10 Kulturowa historia literatury, red. W. Bolecki, A. Łebkowska, Warszawa 2015. 11 Lodge D., After Bahhtin: Essay on Fiction and Criticism, London, New York 1990. 12 Lukács G., Teoria powieści. Esej historyczno-filozoficzny o wielkich formach epiki, tłum. J. Goślicki, posł. A. Brodzka, Warszawa 1968. 13 Markiewicz H., Teorie powieści za granicą. Od początków do schyłku XX wieku, Warszawa 1995. 14 Markiewicz H., Wymiary dzieła literackiego, Kraków 1984. 15 Moretti F., Wykresy, mapy, drzewa. Abstrakcyjne modele na potrzeby historii literatury, tłum. T. Bilczewski, A. Kowalcze-Pawlik, Kraków 2016. 16 A New History of French Literature, red. D. Hollier, Cambridge Mass. 1989. 17 A New History of German Literature, red. D.E. Wellbery, J. Ryan, Cambridge Mass. London 2004. 18 A New Literary History of America, red. G. Marcus, W. Sollors, Cambridge Mass. 2009. 19 Pavel T., The Lives of the Novel: A History, Princeton 2013. 20 Rorty R., Przygodność, ironia i solidarność, tłum. W.J. Popowski, Warszawa 1996. 21 Ryan M.L., Possible Worlds in Literary Theory, „Style” 1992, nr 4. 22 Taylor Ch., Źródła podmiotowości. Narodziny tożsamości nowoczesnej, tłum. M. Gruszczyński, O. Latek, A. Lipszyc, A. Michalak, A. Rostkowska M. Rychter, Warszawa 2001.