2544-0853 Od architektury fisowskiej lat 60. XX w. po czasy współczesne Zakopane – from the Fisian architecture of the 1960s to modern times Moździerz Zbigniew author Wydział Architektury, Państwowa Podhalańska Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Targu Correspondence to: Zbigniew Moździerz zmozdzierz@muzeumtatrzanskie.pl 18 05 2020 Numer 1/2020 2020 123 138 Copyright © 2020 2020 <p>Po reformie administracyjnej kraju (1975 r.) Zakopane znalazło się w obrębie województwa nowosądeckiego. Architektura z tego okresu prezentuje głównie późny modernizm i socmodernizm. W latach 80. opracowano trzecią koncepcję regulacji Zakopanego. Po raz pierwszy uwzględniono sprawy ochrony zabytków. Z końcem lat 80. i na początku 90. wraz ze zmianami polityczno-ustrojowymi pojawiła się w Zakopanem architektura postmodernistyczna. W 1994 r. uchwalono miejscowy ogólny plan zagospodarowania przestrzennego. W 1998 r. uchwalono Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Zakopanego. Architekturę zakopiańską XXI w. zdominowały obiekty wielkokubaturowe, hotele i tzw. apartamentowce.</p> 1 Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka ziemi krakowskiej, Kraków 1982. 2 Chwistek L., Zagadnienia współczesnej architektury, „Nowa Sztuka”, 1/1921, s. 13. 3 Dajewski J., Współczesne problemy architektury Zakopanego, „Architektura”, 4–5/1971, s. 157 i nast. 4 Górska A., Schroniska tatrzańskie, „Architektura”, 4–5/1971, s. 150–156. 5 Górska A., Różyska K., Przegląd współczesnej architektury Podhala, „Architektura”, 2/1955, s. 34–43. 6 Kadłuczka A., Regionalizm jako forma ochrony narodowych wartości środowiska kulturowego, [w:] Aktualne problemy planistyczne i architektoniczne w zespołach architektury regionalnej i ich sąsiedztwie. Materiały z III Ogólnopolskiego Sympozjum Architektury Regionalnej, pod red. Z. Radziewanowskiego, J. Zielińskiego, Kraków–Zakopane 1982, s. 39–45. 7 Kosiński W., Regionalizm i postmodernizm – rekonesans, [w:] Aktualne problemy planistyczne i architektoniczne w zespołach architektury regionalnej i ich sąsiedztwie. Materiały z III Ogólnopolskiego Sympozjum Architektury Regionalnej, pod red. Z. Radziewanowskiego i J. Zielińskiego. Kraków–Zakopane 1982, s. 87–105. 8 Moździerz Z., Architektura budowli turystycznych w Tatrach Polskich i Zakopanem (1918–1975), „Wierchy”, 74/2008 [wyd. 2010], s. 65–104. 9 Moździerz Z., Architektura i rozwój przestrzenny Zakopanego 1600–2013, Wydawnictwa TMT, Zakopane 2013. 10 Moździerz Z., Od szałasu do apartamentowca, „Góry – Literatura – Kultura”, 9/2015, s. 93–117. 11 Moździerz Z., Rozważania na temat architektury per formatywnej, [w:] Teatr. Teatralizacja. Performatywność, pod red. T. Pękali, Wydawnictwo UMCS, Lublin 2016, s. 297–322. 12 Olszewski A.K., Poszukiwanie stylu narodowego w architekturze polskiej ostatniego stulecia, „Architektura”, 3–4/1977, s. 55–66. 13 Pawlicki B.M., Percepcja wartości regionalnego budownictwa zabytkowego, [w:] Aktualne problemy planistyczne i architektoniczne w zespołach architektury regionalnej i ich sąsiedztwie. Materiały z III Ogólnopolskiego Sympozjum Architektury Regionalnej, pod red. Z. Radziewanowskiego, J. Zielińskiego, Kraków–Zakopane 1982, s. 46–49. 14 Pinkwart M., Długołęcka-Pinkwart L., Zakopane. Przewodnik historyczny, Bielsko-Biała 2003. 15 Radziewanowski Z., Kryterium logiki w architekturze regionalnej, [w:] Kierunki i metody współczesnego regionalizmu w architekturze, red. Z. Radziewanowski, J. Zieliński, Kraków–Zakopane 1984. 16 Radziewanowski Z., O niektórych problemach regionalizmu i ekologii w architekturze i urbanistyce, Kraków 2005. 17 Tołłoczko Z., Jeszcze o „stylu zakopiańskim” i jego wpływie na architekturę modernistyczną. Przyczynek do kwestii zaniku ludowej inspiracji w architekturze końca XX wieku, „Czasopismo Techniczne”, 1–A /2000, s. 16–25. 18 Trojanowski J., Przyczyny degradacji zespołu przestrzennego centrum Zakopanego, [w:] Aktualne problemy planistyczne i architektoniczne w zespołach architektury regionalnej i ich sąsiedztwie. Materiały z III Ogólnopolskiego Sympozjum Architektury Regionalnej, pod red. Z. Radziewanowskiego i J. Zielińskiego, Kraków–Zakopane 1982, s. 79–86. 19 Zieliński J., Wpływ stylu zakopiańskiego na rozwój regionalizmu w architekturze polskiej – próba retrospekcji, [w:] Aktualne problemy planistyczne i architektoniczne w zespołach architektury regionalnej i ich sąsiedztwie. Materiały z III Ogólnopolskiego Sympozjum 20 Architektury Regionalnej, pod red. Z. Radziewanowskiego, J. Zielińskiego, Kraków–Zakopane 1982, s. 183–213. 21 Zin W., Rola architektury regionalnej w dobie budownictwa masowego, [w:] Aktualne problemy planistyczne i architektoniczne w zespołach architektury regionalnej i ich sąsiedztwie. Materiały z III Ogólnopolskiego Sympozjum Architektury Regionalnej, pod red. Z. Radziewanowskiego, J. Zielińskiego, Kraków–Zakopane 1982, s. 37–38. 22 Żychoń S., Rozwój przestrzenny i budownictwo, [w:] Zakopane. Czterysta lat dziejów, t. 1, Kraków 1991, s. 419–482.