2083-7658 Marion Brandt, Dialog Josepha Rotha z Alfredem Döblinem w Żydach na tułaczce i Listach z Polski  Joseph Roth in Dialogue with Alfred Döblin: The Wandering Jews and Briefe aus Polen Brandt Marion author Uniwersytet Gdański 011dv8m48 Correspondence to: Marion Brandt filbr@ug.edu.pl 14 05 2019 Tom 16 zeszyt 1 2019 4 15 Copyright © 2019 2019 <p>Alfred Döblin i Joseph Roth napisali swoje teksty o Polsce i polskich Żydach w tym samym czasie (1924–1928). Artykuł nie tylko porównuje ich utworów, lecz także przedstawia uzasadnienie tezy, że Roth mógł się czuć wezwany przez Döblina do napisania esejów Żydzi na tułaczce. Zawdzięczał Döblinowi odwagę publicznego przyznania się do jego<br />wschodniożydowskich korzeni i został przez niego zainspirowany do subiektywnej, osobistej narracji. W kilku miejscach nawiązuje do Podróży po Polsce i prowadzi z Döblinem dialog.</p> 1 Aschheim S.E., Brothers and Strangers. Th e East European Jew in German and German Jewish Consciousness, 1800–1923, Madison 1982. 2 Brandt M., „Podróż po Polsce” Alfreda Döblina. Kilka uwag o genezie tekstu, tłum. M. Szalsza, „Konteksty Kultury” 2017, z. 2. 3 Brenner M., Th e Renaissance of Jewish Culture in Weimar Germany, New Haven 1996. 4 Bronsen D., Joseph Roth. Eine Biographie, Köln 1974. 5 Döblin A., Der Geist des naturalistischen Zeitalters (Dezember 1924) [w:] tegoż, Schriften zur Ästhetik, Poetik und Literatur, Frankfurt am Main 2013. 6 Döblin A., Podróż po Polsce, tłum. A. Wołkowicz, Kraków 2000. 7 Dohrn V., Reise nach Galizien. Grenzlandschaften des alten Europa, Frankfurt am Main 1993. 8 Dziergwa R., Obraz Polski międzywojennej i konfrontacje z Kresami Wschodnimi II Rzeczypospolitej w utworach pisarzy niemieckich w latach 1918–1939, „Studia Historica Slavo-Germanica” 2004, t. 25. 9 Dziuba M., „To już prawie cały polski Lublin”. Zapiski Alfreda Döblina z podróży do Polski, „Scriptores. Pamięć. Miejsce. Obecność” 2003, nr 1 (27). 10 Gelber M.H., „Juden auf Wanderschaft” und die Rhetorik der Ost-West-Debatte im Werk Joseph Roths [w:] Joseph Roth. Interpretation – Kritik – Rezeption. Akten des internationalen, interdisziplinären Symposions 1989, red. M. Kessler, F. Hackert, Tübingen 1990. 11 Golec J., Literackie powroty do ojczyzny. Joseph Roth i jego Galicja [w:] tegoż, Od Wiednia do Czerniowiec. Galicja i Bukowina w wybranych niemieckojęzycznych utworach literackich, Lublin 2017. 12 Górska U., Retoryka ekspresji i etyczny problem asymilacji. Rozważania wokół eseju Josepha Rotha „Juden auf Wanderschaft”, „Przegląd Filozofi czno-Literacki” 2009, nr 2. 13 Grynberg H., Posłowie [w:] A. Döblin, Podróż po Polsce, tłum. A. Wołkowicz, Kraków 2000. 14 Horrocks D., Th e Construction of Eastern Jewry in Joseph Roth’s Juden auf Wanderschaft [w:] Ghetto Writing: Traditional and Eastern Jewry in German-Jewish Literature from Heine to Hilsenrath, red. A. Fuchs, F. Krobb, Columbia, S.C. 1999. 15 „Jede Freundschaft mit mir ist verderblich”. Joseph Roth und Stefan Zweig. Briefwechsel 1927–1938, Göttingen 2011. 16 Kwiecińska G., Z Alfredem Döblinem w Drugiej Rzeczypospolitej, „Literatura na Świecie” 1994, nr 6. 17 Matywiecki P., Początek podróży do końca, „Midrasz” 2001, nr 2. 18 Müller M., Konstruierte Distanz – Zu Joseph Roths erster Galizien-Reportage „Leute und Gegend” [w:] Joseph Roth und die Reportage, red. T. Eicher, Heidelberg 2010. 19 Nowak P., Ex oriente lux?, „Kronos. Metafi zyka, kultura, religia” 2018, nr 1. 20 Raff el E., Vertraute Fremde. Das östliche Judentum im Werk von Joseph Roth und Arnold Zweig, Tübingen 2002. 21 Roth J., Listy z Polski, tłum. M. Łukasiewicz, wstęp K. Czyżewski, Kraków– Budapeszt–Syrakuzy 2018. 22 Roth J., Żydzi na tułaczce, tłum. M. Łukasiewicz, wstęp A. Taborska, Kraków–Budapeszt 2017. 23 Salvadori R., Döblin i Roth we Lwowie, „Zeszyty Literackie” 1999, z. 2. 24 Samotny wizjoner. Joseph Roth we wspomnieniach przyjaciół, esejach krytycznych i artykułach prasowych, red. E. Jogałła, tłum. P. Krzak, Kraków–Budapeszt 2013. 25 Schöller W.F., Alfred Döblin. Eine Biographie, München 2011. 26 Sonino C., Exil, Diaspora, Gelobtes Land? Deutsche Juden blicken nach Osten, Berlin 2002. 27 Sternburg W. v., Joseph Roth. Eine Biographie, Köln 2009. 28 Sültemeyer-von Lips I., „Städte haben viele Gesichter”. Wieviel Fiktion vertragen Reportage und Feuilleton? [w:] Joseph Roth – Städtebilder: Zur Poetik, Philologie und Interpretation von Stadtdarstellungen aus den 1920er und 1930er Jahren, red. S. Pesnel, E. Tunner, H. Lunzer, V. Lunzer-Talos, Berlin 2016. 29 Todorow A., Brechungen. Joseph Roth und das Feuilleton der „Frankfurter Zeitung” [w:] Joseph Roth. Interpretation – Kritik – Rezeption, Akten des internationalen, interdisziplinären Symposions 1989, red. M. Kessler, F. Hackert, Tübingen 1990. 30 Wittlin J., Podróż Döblina po Polsce, „Wiadomości Literackie” 1927, nr 9.