2083-7658 Kresowość Stanisława Vincenza Stanisław Vincenz’s Borderlands Choroszy Jan A. author Uniwersytet Wrocławski, Polska, plac Uniwersytecki 1, 50-137 Wrocław Correspondence to: Jan A. Choroszy jan.choroszy@uwr.edu.pl 30 06 2020 Tom 17 zeszyt 2 2020 199 212 Copyright © 2020 2020 <p align="left">Twórczość Stanisława Vincenza, a zwłaszcza cykl <em>Na wysokiej połoninie</em>, wnosi do tradycji kresowej pierwiastki oryginalne i osobne. W dziejach Kresów najważniejsza dla pisarza była wieloetniczna i wielojęzyczna tkanka społeczna. W eseistycznym cyklu <em>Dialogi lwowskie </em>na plan pierwszy wysunęła się pamięć o ludziach, którzy nadawali miastu rangę intelektualnej metropolii wielonarodowej Rzeczypospolitej. Prowincjonalna kresowość Kołomyi i Krzyworówni podlegała u Vincenza zasadzie polifonii kultur w obrębie wspólnot lokalnych. Rodzinna Słoboda Rungurska stała się przestrzenią twórczej swobody i działania. Kulturowo pojmowana kresowość była kategorią aksjologiczną – łączyła mity i fantazmaty przedmurza chrześcijaństwa, najszlachetniejszej polskości oraz heroiczności szlechecko-rycerskiego życia. Vincenzowskie pojmowanie Kresów styka się z tą aksjologią – w przywołaniu tradycji jagiellońskiej – lecz przekracza ją w płaszczyźnie ontologicznej i etycznej.</p> 1 Barański K., Przeminęli zagończycy, chliborobi, chasydzi… Rzecz o ziemi stanisławowsko-kołomyjsko-stryjskiej, Londyn 1988. 2 Burda-Fischer D., Stanisława Vincenza tematy żydowskie, Wrocław 2015. 3 Choroszy J.A., Huculszczyzna w literaturze polskiej, Wrocław 1991. 4 Choroszy J.A., Huculszczyzna Wincentego Pola [w:] Obrazy natury i kultura. Studia o Wincentym Polu, red. M. Łoboz, Wrocław 2015. 5 Choroszy J.A., Lena. Szkice do portretu [w:] Zatrudnienie: literat. Materiały, studia i szkice o Stanisławie Vincenzie, red. J.A. Choroszy, Wrocław 2015. 6 Czarnik M., Stanisława Vincenza filozofia współistnienia w perspektywie powojennych stosunków polsko-żydowskich, „Tematy i Konteksty” 2017, nr 7. 7 „Dialog o losie i duszy. Stanisław Vincenz (1888–1971)”. Katalog wystawy, oprac. J.A. Choroszy, Wrocław 2016. 8 Gauden G., Lwów – kres iluzji. Opowieść o pogromie listopadowym 1918, Kraków 2019. 9 Hadaczek B., Huculski świat Stanisława Vincenza [w:] tegoż, Kresy w literaturze polskiej XX wieku. Szkice, Szczecin 1993. 10 Hertz A., Wyznania starego człowieka, Londyn 1979. 11 Iwaszkiewicz J., Książka moich wspomnień, Warszawa 1975. 12 Kaczmarek M., Proza pamięci. Stanisława Vincenza pamięć i narracja, Toruń 2009. 13 Kolbuszewski J., Kresy jako kategoria aksjologiczna, „Przegląd Powszechny” 1987, nr 11. 14 Kolbuszewski J., Kresy, Wrocław 1995. 15 Kowalczyk A.S., „Stepowa Hellada”. Ukraina w eseistyce i epistolografii Jerzego Stempowskiego [w:] Pogranicze kultur, red. C. Kłak, Rzeszów 1997. 16 Kresy – pojęcie i rzeczywistość, red. K. Handke, Warszawa 1997. 17 Lisak-Gębala D., Literackie świadectwa kresowej melancholii [w:] W kręgu melancholii, red. A. Małczyńska, B. Małczyński, Opole–Wrocław 2010. 18 Łoziński W., Złotnictwo lwowskie w dawnych wiekach 1384–1640. Lwów starożytny. Kartki z historii sztuki i obyczajów, cz. 1, Lwów 1889. 19 Ługowska J., Vincenz – mistrz słowa mówionego, Wrocław 2015. 20 Madyda A., Stanisława Vincenza antropologia kultury huculskiej [w:] tegoż, Od filologii do antropologii. Szkice, Toruń 2015. 21 Madyda A., Vincenz czytany dzisiaj [w:] tegoż, Od filologii do antropologii. Szkice, Toruń 2015. 22 Miłosz C., Gorczyńska R. (E. Czarnecka), „Podróżny świata”. Rozmowy, Kraków 2002. 23 Nicieja S.S., Kresowa Atlantyda. Historia i mitologia miast kresowych, t. 4: Kołomyja, Żabie, Dobromil, Opole 2014. 24 Ołdakowska-Kuflowa M., Stanisław Vincenz – pisarz, humanista, orędownik zbliżenia narodów. Biografia, Lublin 2006. 25 Tarkowska N., Lecznica narodu. Kulturotwórcza rola Zakładu Przyrodoleczniczego doktora Apolinarego Tarnawskiego w Kosowie na Pokuciu (1893–1939), Kraków 2016. 26 Taylor-Terlecki N., Stanisław Vincenz i tradycja kresowa [w:] Świat Vincenza. Studia o życiu i twórczości Stanisława Vincenza (1888–1971), red. J.A. Choroszy, J. Kolbuszewski, Wrocław 1992. 27 Uliasz S., Kresy jako przestrzeń kulturowa [w:] Kresy – pojęcie i rzeczywistość, red. K. Handke, Warszawa 1997. 28 Uliasz S., Literatura Kresów – kresy literatury. Fenomen Kresów Wschodnich w literaturze polskiej dwudziestolecia międzywojennego, Rzeszów 1994. 29 Vincenz S., Dialogi lwowskie [w:] tegoż, Po stronie dialogu, t. 2, Warszawa 1983. 30 Vincenz S., Dialogi z Sowietami, Kraków 1991. 31 Vincenz S., „Madonna Busowiska”. Słowo wstępne [w:] tegoż, Po stronie dialogu, t. 2, Warszawa 1983. 32 Vincenz S., Ofiary w Kołomyi. Wspomnienie o Żydach kołomyjskich [w:] tegoż, Z perspektywy podróży, Kraków 1979. 33 Vincenz S., Outopos. Zapiski z lat 1938–1944, autograf odczytał A. Vincenz, oprac. J.A. Choroszy, Wrocław 1992. 34 Vincenz S., Słoboda wśród lasów [w:] tegoż, Na wysokiej połoninie, t. 4: Barwinkowy wianek; Epilog, Sejny 2005. 35 Wielocha A., Petro Szekeryk-Donykiw. Biografia nie całkiem kompletna, „Płaj” 2007, t. 35. 36 Wittlin J., Mój Lwów, Wrocław 2017.