1895-6297 Teoria umysłu i jej pomiar u dzieci w wieku 4–6 lat: Test Refleksji nad Myśleniem Theory of mind and its measurement in children from 4 to 6 years of age: Reflection on Thinking Test Białecka-Pikul Marta author Szpak Marta author Haman Ewa author Mieszkowska Karolina author Instytut Psychologii, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Uniwersytet Jagielloński w Krakowie 03bqmcz70 Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski, Warszawa Correspondence to: Marta Białecka-Pikul marta.bialecka-pikul@uj.edu.pl Correspondence to: Marta Szpak Correspondence to: Ewa Haman Ewa.Haman@psych.uw.edu.pl Correspondence to: Karolina Mieszkowska 29 06 2018 Tom 23, Numer 1 2018 41 68 Copyright © 2018 2018 Apperly I.A. (2012), What Is „Theory of Mind”? Concepts, Cognitive Processes and Individual Differences. The Quarterly Journal of Experimental Psychology, 65, 5, 825–839. DOI: 10.1080/17470218.2012.676055. Apperly I.A., Warren F., Andrews B.J., Grant J., Todd S. (2011), Developmental Continuity in Theory of Mind: Speed and Accuracy of Belief-Desire Reasoning in Children and Adults: Developmental Continuity in Theory of Mind. Child Development, 82, 5, 1691–1703. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2011.01635.x. Astington J.W. (2000), Language and Metalanguage in Children’s Understanding of Mind. W: J. Astington (ed.), Minds in the Making: Essays in Honor of David R. Olson, 267–284. Oxford: Blackwell. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2007.01018.x. Astington J.W., Baird J.A. (2005), Why Language Matters for Theory of Mind. Oxford: Oxford University Press. DOI: 10.1093/acprof:oso/9780195159912.001.0001. Astington J.W., Hughes C. (2013), Theory of Mind: Self-reflection and Social Understanding. W: P.D. Zelazo (ed.), The Oxford Handbook of Developmental Psychology (T. Self and other), 398–424. New York: Oxford University Press. DOI: 10.1093/oxfordhb/9780199958474.013.0016. Baird J.A., Astington J.W. (2004), The Role of Mental State Understanding in the Development of Moral Cognition and Moral Action. New Directions for Child and Adolescent Development, 2004, 103, 37–49. DOI: 10.1002/cd.96. Baron-Cohen S., O’Riordan M., Stone V., Jones R., Plaisted K. (1999), Recognition of Faux Pas by Normally Developing Children and Children with Asperger Syndrome or High-Functioning Autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 29, 5, 407–418. Baron-Cohen S., Tager-Flusberg H., Lombardo M. (2013), Understanding Other Minds: Perspectives from Developmental Social Neuroscience. New York: Oxford University Press. DOI: 10.1093/acprof:oso/9780199692972.001.0001. Białecka-Pikul M. (2001), Dziecięce teorie umysłu. Jak dzieci rozumieją zdziwienie. Psychologia Rozwojowa, 6, 1–2, 11–21. Białecka-Pikul M. (2010), Teaching Children to Understand Metaphors as a Path Leading to Theory of Mind Development. European Journal of Developmental Psychology, 7, 5, 529–544. DOI: 10.1080/17405620802643692. Białecka-Pikul M. (2011), Teoria umysłu z perspektywy badań nad narracją. W: E. Dryll, A. Cierpka (red.), Psychologia narracyjna. Tożsamość, dialogowość, pogranicza, 133–147. Warszawa: ENETEIA. Białecka-Pikul M. (2012a), Narodziny i rozwój refleksji nad myśleniem. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Białecka-Pikul M. (2012b), Test Refleksji nad Myśleniem. Materiał niepublikowany. Kraków: Instytut Psychologii, Uniwersytet Jagielloński. Białecka-Pikul M., Kołodziejczyk A., Stępień-Nycz M., Sikorska I., Nęcki S., Jackiewicz M., Filip A. (2016), Jak rozwijać rozumienie społeczne? Program warsztatów dla młodzieży. Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne. Białecka-Pikul M., Szpak M., Stępień-Nycz M. (w przygotowaniu), Test Refleksji nad Myśleniem. Podręcznik. Materiały niepublikowane. Kraków: Instytut Psychologii, Uniwersytet Jagielloński. Bokus B. (2000), Światy fabuły w narracji dziecięcej. Warszawa: Energia. Bokus B. (2004), Inter-mind Phenomena in Child Narrative Discourse. Pragmatics. Quarterly Publication of the International Pragmatics Association (IPrA), 14, 4, 391–408. DOI: 10.1075/prag.14.4.01bok. Bokus B. (2013), Pejzaż akcji i pejzaż świadomości w opowiadaniach dziecięcych (z badań nad kompetencją komunikacyjną sześciolatków). W: B. Bokus, Z. Kloch (red.), Teksty i interpretacje, 298–308. Piaseczno: Studio LEXEM. Bosacki S.L. (2000), Theory of Mind and Self-concept in Preadolescents: Links with Gender and Language. Journal of Educational Psychology, 92, 4, 709–717. DOI: 10.1037//0022-0663.92.4.709. Bosacki S. (2016), Social Cognition in Middle Childhood and Adolescence: Integrating the Personal, Social, and Educational Lives of Young People. Malden, MA: John Wiley & Sons. Brown J.R., Donelan-McCall N., Dunn J. (1996), Why Talk about Mental States? The Significance of Children’s Conversations with Friends, Siblings, and Mothers. Child Development, 67, 3, 836–849. DOI: 10.1111/j.1467-8624.1996.tb01767.x. Brown T. (2006), Confirmatory Factor Analysis for Applied Research. London: Guilford. Bruner J. (1986), Actual Minds, Possible Worlds. Cambridge: Harvard University Press. Caillies S., Le Sourn-Bissaoui S. (2008), Children’s Understanding of Idioms and Theory of Mind Development. Developmental Science, 11, 5, 703–711. DOI: 10.1111/j.1467-7687.2008.00720.x. Caillies S., Le Sourn-Bissaoui S. (2013), Nondecomposable Idiom Understanding in Children: Recursive Theory of Mind and Working Memory. Canadian Journal of Experimental Psychology / Revue Canadienne de Psychologie Expérimentale, 67, 2, 108–116. DOI: 10.1037/a0028606. Carlson S.M., Moses L.J. (2001), Individual Differences in Inhibitory Control and Children’s Theory of Mind. Child Development, 72, 4, 1032–1053. DOI: 10.1111/1467-8624.00333. Carpendale J.I., Chandler M.J. (1996), On the Distinction between False Belief Understanding and Subscribing to an Interpretive Theory of Mind. Child Development, 67, 4, 1686–1706. DOI: 10.1111/j.1467-8624.1996.tb01821.x. Chouinard M.M. (2007), Children’s Questions: A Mechanism for Cognitive Development. Monographs of the Society for Research in Child Development, 72, 1, 1–126. DOI: 10.1111/j.1540-5834.2007.00412.x. Cieciuch J. (2013), Kształtowanie się systemu wartości od dzieciństwa do wczesnej dorosłości. Warszawa: Liberi Libri. Cumming G., Finch S. (2005), Inference by Eye: Confidence Intervals and How to Read Pictures of Data. American Psychologist, 60, 2, 170–180. DOI: 10.1037/0003-066X.60.2.170. Devine R.T., Hughes C. (2013), Silent Films and Strange Stories: Theory of Mind, Gender, and Social Experiences in Middle Childhood. Child Development, 84, 3, 989–1003. DOI: 10.1111/cdev.12017. Devine R.T., Hughes C. (2014), Relations between False Belief Understanding and Executive Function in Early Childhood: A Meta-Analysis. Child Development, 85, 5, 1777–1794. DOI: 10.1111/cdev.12237. Dewey J. (1988), Jak myślimy?, tłum. Z. Bastgenówna. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (wyd. oryg. 1933). Donaldson M.L. (1986), Myślenie dzieci, tłum. A. Hunca-Bednarska, E.M. Hunca. Warszawa: Wiedza Powszechna. Field A. (2009), Discovering Statistics Using SPSS. Los Angeles: SAGE Publications. Gagarina N., Klop D., Kunnari S., Tantele K., Välimaa T., Balčiūnienė I. i in. (2012), MAIN: Multilingual Assessment Instrument for Narratives (= ZAS Papers in Linguistics, 56). Berlin: ZAS. Gopnik A., Astington J.W. (1988), Children’s Understanding of Representational Change and Its Relation to the Understanding of False Belief and the Appearance-Reality Distinction. Child Development, 59, 1, 26–37. DOI: 10.2307/1130386. Gopnik A., Rosati A. (2001), Duck or Rabbit? Reversing Ambiguous Figures and Understanding Ambiguous Representations. Developmental Science, 4, 2, 175–183. DOI: 10.1111/1467-7687.00163. Hadwin J., Perner J. (1991), Pleased and Surprised: Children’s Cognitive Theory of Emotion. British Journal of Developmental Psychology, 9, 2, 215–234. DOI: 10.1111/j.2044-835X.1991.tb00872.x. Haman E., Fronczyk K. (2012), Obrazkowy Test Słownikowy – Rozumienie (OTSR). Gdańsk: Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych. Haman E., Fronczyk K., Łuniewska M. (2012), Obrazkowy Test Słownikowy – Rozumienie (OTSR). Podręcznik. Gdańsk: Pracownia Testów Psychologicznych i Pedagogicznych. Haman E., Smoczyńska M. (2010), Zadanie Nazywania Obrazków. Materiał niepublikowany. Warszawa: Wydział Psychologii, Uniwersytet Warszawski. Haman E., Wodniecka Z., Marecka M., Szewczyk J., Białecka-Pikul M., Otwinowska A., Mieszkowska K., Łuniewska M., Kołak J., Miękisz A., Kacprzak A., Banasik N., Foryś-Nogala M. (w recenzji), How Does L1 and L2 Exposure Impact L1 Performance in Bilingual Children? Evidence from Polish-English Migrants to the UK. Frontiers in Psychology. Happé F.G.E. (1994), An Advanced Test of Theory of Mind: Understanding of Story Characters’ Thoughts and Feelings by Able Autistic, Mentally Handicapped, and Normal Children and Adults. Journal of Autism and Developmental Disorders, 24, 2, 129–154. DOI: 10.1007/BF02172093. Hornowska E. (2005), Testy psychologiczne: teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe „Scholar”. Hughes C. (2011), Changes and Challenges in 20 Years of Research into the Development of Executive Functions. Infant and Child Development, 20, 3, 251–271. DOI: 10.1002/icd.736. Hughes C., Devine R.T. (2015), A Social Perspective on Theory of Mind. W: M. Lamb, R.M. Lerner (eds.), Handbook of Child Psychology and Developmental Science, 7th ed., vol. 3: Social, Emotional and Personality Development, 1–46. Hoboken, NJ: Wiley. DOI: 10.1002/9781118963418.childpsy314. Jankowski K., Zajenkowski M. (2009), Metody szacowania rzetelności pomiaru testem. W: K. Fronczyk (red.), Psychometria – podstawowe zagadnienia, 84–110. Warszawa: Vizja Press. Kiebzak-Mandera D., Otwinowska A., Białecka-Pikul M. (2012), MAIN Multilingual Assessment Instrument for Narratives: Polish Version (= ZAS Papers in Linguistics, 56). Berlin: ZAS, http://www.zas.gwz-berlin.de/zaspil.html?&L=1%27 (dostęp: 26.06.2017). Knobe J. (2005), Theory of Mind and Moral Cognition: Exploring the Connections. Trends in Cognitive Sciences, 9, 8, 357–359. DOI: 10.1016/j.tics.2005.06.011. Kordyl Z. (1968), Psychologiczne problemy afazji dziecięcej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Krasowicz-Kupis G. (2012), SLI i inne zaburzenia językowe. Od badań mózgu do praktyki psychologicznej. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Lalonde C.E., Chandler M.J. (2002), Children’s Understanding of Interpretation. New Ideas in Psychology, 20, 2, 163–198. DOI: 10.1016/S0732-118X(02)00007-7. Lecce S., Pagnin A., Caputi M. (2009), I Know What You Mean: A Study of Individual Differences in Children’s Internal State Talk in Relation to School Competence. Applied Psycholinguistics, 4, 3, 83–98. DOI: 10.1400/122911. Leonard L. (2006), SLI – Specyficzne Zaburzenie Rozwoju Językowego. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. Ligęza M. (1982), Poznawcza funkcja pytań dzieci w wieku poniemowlęcym i przedszkolnym. Psychologia Wychowawcza, 25, 5, 501–518. Ligęza M. (1983), Interpersonalna funkcja pytań dzieci w wieku od 1;6–6;0. W: I. Kurcz (red.), Studia z psycholingwistyki ogólnej i rozwojowej, 119–139. Wrocław: Ossolineum. Martin C.L., Ruble D. (2004), Children’s Search for Gender Cues: Cognitive Perspectives on Gender Development. Current Directions in Psychological Science, 13, 2, 67–70. DOI: 10.1111/j.0963-7214.2004.00276.x. Martin C.L., Ruble D.N. (2010), Patterns of Gender Development. Annual Review of Psychology, 61, 1, 353–381. DOI: 10.1146/annurev.psych.093008.100511. Miller S.A. (2009), Children’s Understanding of Second-Order Mental States. Psychological Bulletin, 135, 5, 749–773. DOI: 10.1037/a0016854. Milligan K., Astington J.W., Dack L.A. (2007), Language and Theory of Mind: Meta-Analysis of the Relation Between Language Ability and False-belief Understanding. Child Development, 78, 2, 622–646. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2007.01018.x. Morrison J. (2016), DSM-5® bez tajemnic. Praktyczny przewodnik dla klinicystów, tłum. R. Andruszko. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. Müller U., Jacques S., Brocki K., Zelazo P.D. (2009), The Executive Functions of Language in Preschool Children. W: A. Winsler, C. Fernyhough, I. Montero (eds.), Private Speech, Executive Functioning, and the Development of Verbal Self-Regulation, 53–68. New York: Cambridge University Press. DOI: 10.1017/CBO9780511581533.005. Muthén L.K., Muthén B.O. (2015), Mplus User’s Guide, 7th ed. Los Angeles, CA: Muthén & Muthén (1st ed. 1998). Nelson K., Plesa Skwerer D., Goldman S., Henseler S., Presler N., Fried Walkenfeld F. (2003), Entering a Community of Minds: An Experiential Approach to ‘Theory of Mind’. Human Development, 46, 1, 24–46. DOI: 10.1159/000067779. Nielsen M., Dissanayake C. (2000), An Investigation of Pretend Play, Mental State Terms and False belief Understanding: In Search of a Metarepresentational link. British Journal of Developmental Psychology, 18, 4, 609–624. DOI: 10.1348/026151000165887. O’Neill D.K., Shultis R.M. (2007), The Emergence of the Ability to Track a Character’s Mental Perspective in Narrative. Developmental Psychology, 43, 4, 1032–1037. DOI: 10.1037/0012-1649.43.4.1032. Otwinowska A., Banasik N., Białecka-Pikul M., Kiebzak-Mandera D., Kuś K., Miękisz A. i in. (2012), Dwujęzyczność u progu edukacji szkolnej – interdyscyplinarny projekt badawczy. Neofilolog, 39, 1, 7–30. Otwinowska A., Mieszkowska K., Białecka-Pikul M., Opacki M., Haman E. (2018), Retelling a Model Story Improves the Narratives of Polish-English Bilingual Children. International Journal of Bilingual Education and Bilingualism, 0(0), 1–25, DOI: 10.1080/13670050.2018.1434124. Paluch A., Drewniak-Wołosz E., Mikosza L. (2003), Afa-Skala. Jak badać mowę dziecka afatycznego? Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”. Pelletier J., Astington J.W. (2004), Action, Consciousness and Theory of Mind: Children’s Ability to Coordinate Story Characters’ Actions and Thoughts. Early Education and Development, 15, 1, 5–22. DOI: 10.1207/s15566935eed1501_1. Perner J., Leahy B. (2016), Mental Files in Development: Dual Naming, False Belief, Identity, and Intensionality. Review of Philosophy and Psychology, 7, 491–508. DOI: 10.1007/s13164-015-0235-6. Perner J., Leekam S.R., Wimmer H. (1987), Three-year-olds’ Difficulty with False Belief: The Case for a Conceptual Deficit. British Journal of Developmental Psychology, 5, 2, 125–137. DOI: 10.1111/j.2044-835X.1987.tb01048.x. Perner J., Wimmer H. (1985), „John thinks that Mary thinks that…” Attribution of Second-order Beliefs by 5- to 10-year-old children. Journal of Experimental Child Psychology, 39, 3, 437–471. DOI: 10.1016/0022-0965(85)90051-7. Peterson C.C., Wellman H.M., Slaughter V. (2012), The Mind Behind the Message: Advancing Theory-of-Mind Scales for Typically Developing Children, and Those With Deafness, Autism, or Asperger Syndrome. Child Development, 83, 2, 469–485. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2011.01728.x. Piaget J. (2005), Mowa i myślenie dziecka, tłum. J. Kołudzka. Wydawnictwo Naukowe PWN: Warszawa (wyd. oryg. 1923). Powell L.J., Carey S. (2017), Executive Function Depletion in Children and its Impact on Theory of Mind. Cognition, 164, 150–162. DOI: 10.1016/j.cognition.2017.03.022. Putko A. (2008), Dziecięca „teoria umysłu” w fazie jawnej i utajonej a funkcje wykonawcze. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersyteu im. Adama Mickiewicza. Rakoczy H. (2017), Theory of Mind. W: B. Hopkins, E. Geangu, S. Linkenauger (eds.), Cambridge Encyclopedia of Child Development, 505–512. Cambridge: Cambridge University Press. Rodgers C. (2002), Defining Reflection: Another Look at John Dewey and Reflective Thinking. Teachers College Record, 104, 4, 842–866. DOI: 10.1177/0022487193044001007. Ronald A., Viding E., Happé F., Plomin R. (2006), Individual Differences in Theory of Mind Ability in Middle Childhood and Links with Verbal Ability and Autistic Traits: A Twin Study. Social Neuroscience, 1, 3–4, 412–425. DOI: 10.1080/17470910601068088. Saywitz K.J., Snyder L. (1996), Narrative Elaboration: Test of a New Procedure for Interviewing Children. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 64, 6, 1347–1357. DOI: 10.1037/0022-006X.64.6.1347. Shahaeian A., Peterson C.C., Slaughter V., Wellman H.M. (2011), Culture and the Sequence of Steps in Theory of Mind Development. Developmental Psychology, 47, 5, 1239–1247. DOI: 10.1037/a0023899. Shamay-Tsoory S.G., Shur S., Barcai-Goodman L., Medlovich S., Harari H., Levkovitz Y. (2007), Dissociation of Cognitive from Affective Components of Theory of Mind in Schizophrenia. Psychiatry Research, 149, 1, 11–23. DOI: 10.1016/j.psychres.2005.10.018. Sokol B., Muller U., Carpendale J., Young A., Iarocci G. (2010), Self- and Social-Regulation. New York: Oxford University Press. Stone V.E. (2010), Recursion, Iteration, and Metarepresentation. W: P. Hogan (ed.), The Cambridge Encyclopedia of Language Sciences, 704–705. New York: Cambridge University Press. Szarkowicz D.L. (2000), „When They Wash Him They’ll Know He’ll be Harry”: Young Children’s Thinking about Thinking within a Story Context. International Journal of Early Years Education, 8, 1, 71–81. DOI: 10.1080/096697600111752. Szuman S. (1939), Rozwój pytań dziecka: badania nad rozwojem umysłowości dziecka na tle jego pytań. Warszawa: „Nasza Księgarnia” Spółka Akcyjna Związku Nauczycielstwa Polskiego. Szuman S. (1985), Studia nad rozwojem psychicznym dziecka. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Szustrowa T., Jaworowska A. (2003), Test Matryc Ravena – wersja kolorowa. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP. Tager-Flusberg H. (2000), A Componential View of Theory of Mind: Evidence from Williams Syndrome. Cognition, 76, 1, 59–90. DOI: 10.1016/S0010-0277(00)00069-X. Tager-Flusberg H., Sullivan K. (1994), A Second Look at Second-order Belief Attribution in Autism. Journal of Autism and Developmental Disorders, 24, 5, 577–586. DOI: 10.1007/BF02172139. Talwar V., Gordon H.M., Lee K. (2007), Lying in the Elementary School Years: Verbal Deception and Its Relation to Second-order Belief Understanding. Developmental Psychology, 43, 3, 804–810. DOI: 10.1037/0012-1649.43.3.804. Tarnowski A., Fronczyk K. (2009), Szacowanie trafności. W: K. Fronczyk (red.), Psychometria – podstawowe zagadnienia, 140–160. Warszawa: Vizja Press & IT. Van de Schoot R., Lugtig P., Hox J. (2012), A Checklist for Testing Measurement Invariance. European Journal of Developmental Psychology, 9, 4, 486–492. DOI: 10.1080/17405629.2012.686740. Wellman H.M., Cross D., Watson J. (2001), Meta-Analysis of Theory-of-Mind Development: TheTtruth about False belief. Child Development, 72, 3, 655–684. DOI: 10.1111/1467-8624.00304. Wellman H.M., Liu D. (2004), Scaling of Theory-of-Mind Tasks. Child Development, 75, 2, 523–541. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2004.00691.x. White S., Hill E., Happé F., Frith U. (2009), Revisiting the Strange Stories: Revealing Mentalizing Impairments in Autism. Child Development, 80, 4, 1097–1117. DOI: 10.1111/j.1467-8624.2009.01319.x. Wimmer H., Perner J. (1983), Beliefs about Beliefs: Representation and Constraining Function of Wrong Beliefs in Young Children’s Understanding of Deception. Cognition, 13, 1, 103–128. DOI: 10.1016/0010-0277(83)90004-5. Wimmer H., Weichbold V. (1994), Children’s Theory of Mind: Fodor’s Heuristics Examined. Cognition, 53, 1, 45–57. DOI: 10.1016/0010-0277(94)90076-0. Wygotski L.S. (1989), Myślenie i mowa, tłum. E. Flesznerowa, J. Fleszner. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. Young L., Cushman F., Hauser M., Saxe R. (2007), The Neural Basis of the Interaction between Theory of Mind and Moral Judgment. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America, 104, 20, 8235–8240. DOI: 10.1073/pnas.0701408104. Zelazo P.D. (2015), Executive Function: Reflection, Iterative Reprocessing, Complexity, and the Developing Brain. Developmental Review, 38, 55–68. DOI: 10.1016/j.dr.2015.07.001.