2081-4488 Nowe spojrzenie na udział polskich wychodźców w rewolucji federalistycznej 1893–1895 Ziomek Krzysztof author Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie Correspondence to: Krzysztof Ziomek ziomekkrzysztof@wp.pl 12 05 2026 Nr 1 (199) 2026 (LII) 93 116 Copyright © 2026 2026 Publikacja wsparta przez program „Inicjatywa Doskonałości – Uczelnia Badawcza” na Uniwersytecie Jagiellońskim. 2 Arquivo Polônico dos Padres Vicentinos em Curitiba, Pamiętnik Franciszka Grabowskiego São Mateus 1893/1894. 4 „Feliksa Bernarda Zdanowskiego kalendarz polski z dodatkiem wykazu świętych podług obrządku grecko-katolickiego na rok zwyczajny 1901”. 5 „Katolik” 1894. 6 „Misye Katolickie”, r. 23, 1904. 7 „Przegląd Emigracyjny” 1893–1894. 8 „Przegląd Polityczny, Społeczny i Literacki” 1894. 9 „Przegląd Wszechpolski” 1895 10 „Zgoda” 1894. 12 Biblioteka Jagiellońska, Sekcja Rękopisów, Przyb. 26/92. 14 Grabowski F., Z Mateusza do Lapy. Polacy w rewolucji 1893–1894, w: Emigracja polska w Brazylii. 100 lat osadnictwa, red. A. Olcha, Warszawa 1971, s. 95–105. 15 Memórias da Revolução Brasileira dos Anos 1893–1894. Francisco Grabowski, comentários e tradução R.C[h]. Wachowicz, w: Anais da comunidade Brasileiro-Polonesa, vol. 5, 1971, Superintendência do Centenário do Imigração Polonesa ao Paraná, [Kurytyba 1971], s. 9–85. 16 Szlakiem wychodźców. Wspomnienia z podróży po Brazylii odbytej z polecenia Galicyjskiego Wydziału Krajowego D-ra Józefa Siemiradzkiego, z przedmową J. Ochorowicza, t. 1–2, Warszawa 1900. 18 Axt G., A Revolução Federalista (1893–1895): guerra civil no Brasil, “Revista do Instituto Histórico e Geográfico Brasileiro” 2018, a. 179 (477), s. 107–136. 19 Burns E.B., A History of Brazil, New York 1993. 20 Cabeda C.B.P., Considerações em torno da Batalha de Passo Fundo, “Revista do Instituto Histórico e Geográfico do Rio Grande do Sul” vol. 139, 2004, s. 9–26. 21 Donato H., Brasil. 5 séculos, São Paulo 2000. 22 O ensino da medicina na Universidade Federal do Paraná, orgs. I.A. da Costa e E.C. Lima, Curitiba 2007. 23 Fausto B., A Concise History of Brazil, Cambridge 1999. 24 Freder S.M., Sielski D., Sociedade polono-brasileira Tadeusz Kościuszko. 125 anos de contribuição para a construção do Brasil, Curitiba 2015. 25 Głuchowski K., Materjały do problemu osadnictwa polskiego w Brazylji, Warszawa 1927. 26 Groniowski K., Polska emigracja zarobkowa w Brazylii 1871–1914, Wrocław 1972. 27 Kula M., Historia Brazylii, Wrocław 1987. 28 Kula M., Polono-brazylijczycy i parę kwestii im bliskich, Warszawa 2012. 29 Malczewski Z., Słownik biograficzny Polonii brazylijskiej, Warszawa 2000. 30 Malinowski M., Brazylia: republika. Dzieje Brazylii w latach 1889–2010, Warszawa 2013. 31 Murzynowska K., Polskie wychodźstwo zarobkowe w Zagłębiu Ruhry 1880–1914, Wrocław 1972. 32 Murzynowska K., Udział Polaków w rewolucji brazylijskiej 1893–1894, „Problemy Polonii Zagranicznej”1966/1967, s. 175–186. 33 Paczkowski A., Prasa polska na obczyźnie, w: Prasa polska w latach 1864–1918, pod red. J. Łojka, Warszawa 1976, s. 215–271. 34 Sawicka M., Tupi or not tupi, czyli rzecz o brazylijskiej tożsamości i polityce zagranicznej, w: Polônia e Brazil – mais próximo do que parece. Edição comemorativa aos 100 anos do estabelecimento das relações diplomáticas entre a Polônia e Brasil e aos 90 anos da Sociedade Polono-Brasileira, org. J. Mazurek, Varsóvia 2020 / Polska i Brazylia – bliższe, niż się wydaje. Tom studiów z okazji 100. rocznicy nawiązania stosunków dyplomatycznych pomiędzy Polską i Brazylią oraz 90. rocznicy powstania Towarzystwa Polsko-Brazylijskiego, pod red. J. Mazurka, Warszawa 2020, s. 55–70. 35 Sêga R.A., A historiografia da Revolução Federalista, w: Anais do I Seminário de História. Francisco Beltrão – PR. 25 a 27 de Setembro de 2003, ed. L. de Paula Faria, G.G. Melo, Universidade Paranaense 2003, s. 109–116. 36 Sêga R.A., Revolução Federalista, 110 anos, „História e Perspectiva” 29/30, 2003/2004, s. 177–215. 37 Sêga R.A., Tempos belicosos. A Revolução Federalista no Paraná e a rearticulação da vida político-administrativa do estado (1889–1907), Curitiba 2008. 38 Silva M.A.B. da, “Quero ser senhor do meu fucinho”: a face agrária da Revolução Federalista nas matas do Rio Grande do Sul (1893–1895), “História: Debates e Tendências” v. 17, 2017, n. 2, s. 275–292. 39 Sojka W., Początki duszpasterstwa polskiego w Brazylii, „Duszpasterz Polski Zagranicą” 1960, r. 11, nr 4, s. 376–394. 40 Sojka W., Początki duszpasterstwa polskiego w Brazylii, „Duszpasterz Polski Zagranicą” 1961, r. 12, nr 1, s. 31–48. 41 Sojka W., Początki duszpasterstwa polskiego w Brazylii, „Duszpasterz Polski Zagranicą”, r. 18, 1967, nr 2, s. 154–178. 42 Souza G.C., O imortal Coronel Bodziak / Nieśmiertelny Pułkownik Bodziak, [bez miejsca wydania] 2016. 43 Venson L.M., Dias Fratricidas: Revolução Federalista na Colônia Militar do Xapecó, „Revista do Instituto Histórico e Geográfico do Rio Grande do Sul” n. 160, 2021, s. 57–76. 44 Wachowicz R.Ch., História do Paraná, Curitiba 1977. 45 Wachowicz R.C[h]., Malczewski Z., Perfis polônicos no Brasil, Curitiba 2000. 46 Zieliński S., „Patrjoci z S. Matheus”. Nieco o udziale Polaków w rewolucji brazylijskiej w 1893–94, „Polska Zbrojna” 1931, nr 34 z 20 grudnia, s. 4–5. 47 Ziomek K., Udział Polonii w Powszechnej Wystawie Krajowej we Lwowie w 1894 r., „Rocznik Biblioteki Naukowej PAU i PAN w Krakowie” 2024, s. 151–190. 49 https://ihpan.edu.pl/zmarli/murzynowska-krystyna-1924-2008/.