2391-890X Biblioteka specjalistyczna Archiwum Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Lublinie — próba rekonstrukcji funkcji i charakterystyki zbiorów The Specialist Library of the Archive of the Polish United Workers’ Party Regional Committee in Lublin: An Attempt at Reconstructing Its Function and Characterization of Its Collection Czarnota Tomasz author Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 015h0qg34 Correspondence to: Tomasz Czarnota tomasz.czarnota@mail.umcs.pl 18 02 2026 Tom XII 2025 125 145 Copyright © 2026 2026 Artykuł podejmuje tematykę zbiorów bibliotecznych archiwów PZPR, nieobecną w poświęconej im literaturze. Ich posiadanie było początkowo nieobligatoryjne, dopiero pod koniec 1962 r., wraz z wyznaczeniem archiwom poważniejszych zadań wiążących się ze zwiększeniem zakresu udostępniania ich zasobów, nakazano im prowadzić fachowe biblioteki. Z materiałów źródłowych odnoszących się do tej kwestii wynika, że archiwalne zbiory biblioteczne w komitetach wojewódzkich owej partii sprofilowano tematycznie nie tyle jako księgozbiory zawierające zwłaszcza literaturę archiwistyczną, ile jako „książnice” wypełnione opracowaniami, poświęconymi głównie polskiemu i międzynarodowemu ruchowi robotniczemu (rewolucyjnemu), w ujęciu retrospektywnym i współczesnym, jak również prasą partyjną i dziennikami urzędowymi. Rzadką literaturę archiwistyczną stanowiły w nich (vide przykład biblioteki Archiwum KW PZPR w Lublinie) właściwie wyłącznie dalekie od kompletności egzemplarze tomów ogólnokrajowych czasopism, takich jak „Archeion”, „Archiwista” i „Teki archiwalne”. Na podstawie informacji dotyczących wyżej wymienionej biblioteki można założyć, że biblioteki wojewódzkich archiwów PZPR były raczej nieduże, ich rozmiary prawdopodobnie nie przekraczały maksymalnie kilkuset woluminów. Służyły one głównie personelowi tych archiwów, w pewnym stopniu wspomagając jego działania w zakresie opracowywania zasobu, a także dopomagając w jego samokształceniu oraz w prowadzeniu działań popularyzatorskich. 2 Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Komitet Centralny PZPR w Warszawie, sygn. 237/XXI-30, 237/XXI-32, XXII-172, XXII-464, XXII-471, XXII-484, XXII-524, XXIII-292, XXIII-297, XXIII-298, XXIII-322. 3 Archiwum Państwowe w Lublinie, Komitet Wojewódzki PZPR w Lublinie 1948–1975 (KW PZPR w Lublinie), sygn. 2387 4 Archiwum Państwowe w Lublinie, Komitet Wojewódzki PZPR w Lublinie 1975–1990 (KW PZPR (II ) w Lublinie), sygn. 4116, 4209, 4213, 4217, 4220, 4221, 4287. 6 Czarnota T., Access to Archival Holdings in the Archives of the Communist Party on the Example of the Archive of the Voivodeship Committee of the Polish United Workers’ Party in Lublin, „Res Historica” 2019, nr 47, s. 275–309. 7 Czarnota T., Archiwum Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Lublinie jako uczestnik procesu konstruowania zbioru nośników pamięci po partiach komunistycznych w Polsce [w:] Pamiętając komunizm w postkomunistycznej Europie — pamięć historii i historia pamięci, pod red. R. Halili i Ł. Gemziaka, Toruń 2020, s. 135–148. 8 Czarnota T., Kierownictwo pionu archiwalno-historycznego w Komitecie Wojewódzkim PZPR w Lublinie w latach 1957–1975 [w:] „Polska Ludowa” 1944–1989 — wybrane problemy historii politycznej i społecznej, pod red. D. Litwin-Lewandowskiej i K. Bałękowskiego, Lublin 2016, s. 140–171. 9 Czarnota T., Od archiwum do archiwum. Uwagi na temat ewolucji funkcjonalno-organizacyjnej komórek archiwalnych w komitetach wojewódzkich PPR/PZPR, „Res Historica” 2023, nr 55, s. 573–616. 10 Czarnota T., Początki Archiwum Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Partii Robotniczej w Lublinie [w:] Dzieje biurokracji, t. 5, pod red. A. Gacy, A. Góraka i Z. Naworskiego, Lublin–Toruń–Włocławek 2013, s. 695–724. 11 Czarnota T., Zasada archiwalnej reprezentacji podstawowych organizacji partyjnych (POP) PZPR — założenia teoretyczne i realizacja praktyczna ze szczególnym uwzględnieniem województwa lubelskiego, „Archiwa. Kancelarie. Zbiory” 2023, nr 14 (16), s. 93–151. 12 Kobuszewska K., Czytelnia Centralnego Archiwum KC PZPR, „Archiwum Ruchu Robotniczego” 1973, t. 1, s. 400–402. 13 Konstankiewicz M., Niewęgłowski A., Narodowy zasób archiwalny i archiwa: komentarz, Warszawa 2016. 14 Kosman J., Jedna biblioteka — trzy historie. Biblioteka Archiwum Państwowego w Szczecinie. Studium przypadku, Warszawa–Szczecin 2021. 15 Laskowska A., Problematyka archiwów partyjnych w literaturze naukowej [w:] Partia komunistyczna w Polsce. Struktury — ludzie — dokumentacja, pod red. D. Magiera, Lublin–Radzyń Podlaski 2012, s. 611–624. 16 Leontowicz I., Sowa J., Zbiory biblioteczne [w:] Archiwum w regionie, region w archiwum. 80 lat Archiwum Państwowego w Katowicach 1932–2012, pod red. B. Kalinowskiej-Wójcik, Katowice 2012, s. 141–153. 17 Sokal M., Biblioteka Archiwum Państwowego Oddział w Jeleniej Górze 1945–2020 — zarys tworzenia zasobu regionalnego [w:] Na straży regionalnej pamięci. Archiwum Państwowe we Wrocławiu. Oddział w Jeleniej Górze — w 75-lecie działalności polskich archiwów w mieście, pod red. I. Łaborewicza, Jelenia Góra 2020, s. 59–64. 18 Szawdzin H., Źródła do dziejów ruchu robotniczego na Lubelszczyźnie w Archiwum KW PZPR w Lublinie, „Z pola walki” 1976, R. 19, nr 4 (76), s. 257–264. 19 Wierzbicka E., Oddział Stowarzyszenia Archiwistów Polskich w Lublinie [w:] Pięćdziesięciolecie Stowarzyszenia Archiwistów Polskich 1965–2015, pod red. K. Stryjkowskiego, Warszawa 2015, s. 87–91.