2956-7440 Pomorska Szkoła Wyższa w Starogardzie Gdańskim Psychologia zagrożeń a wyzwania współczesnego bezpieczeństwa Psychology of threats and the challenges of contemporary security Chodyka Marta author Akademia Bialska im. Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Correspondence to: Marta Chodyka m.chodyka@akademiabialska.edu.pl 22 12 2025 2(5)/2025 2025 111 125 Copyright © 2025 2025 Celem niniejszego artykułu jest analiza znaczenia psychologii zagrożeń w świetle współczesnych wyzwań, stojących przed systemami bezpieczeństwa, a także identyfikacja kluczowych obszarów, w których wiedza psychologiczna może wspierać działania prewencyjne, edukacyjne oraz kryzysowe. Punktem wyjścia jest założenie, iż skuteczne zarządzanie sytuacjami zagrożenia wymaga nie tylko wdrożenia rozwiązań technicznych i organizacyjnych, lecz także dogłębnego zrozumienia mechanizmów psychicznych, leżących u podstaw postrzegania ryzyka, reakcji na stres oraz kształtowania poczucia bezpieczeństwa. Problem badawczy został sformułowany następująco: W jaki sposób psychologia zagrożeń może przyczynić się do podniesienia efektywności działań w zakresie bezpieczeństwa społecznego oraz wzmacniania odporności psychicznej obywateli wobec współczesnych zagrożeń? Artykuł opiera się na metodach teoretycznych, takich jak analiza literatury przedmiotu, synteza wyników badań z dziedziny psychologii społecznej, kryzysowej i poznawczej, a także przegląd koncepcji dotyczących komunikacji kryzysowej, odporności psychicznej oraz percepcji zagrożeń. Kluczowy wniosek wskazuje, iż integracja psychologii bezpieczeństwa z praktyką edukacyjną, instytucjonalną oraz medialną, stanowi istotny warunek pogłębionego rozumienia i przewidywania ludzkich zachowań w obliczu sytuacji kryzysowych. Efektywnie skonstruowana komunikacja, edukacja emocjonalna oraz systemy wsparcia psychologicznego mogą w istotny sposób podnieść skuteczność profilaktycznych i operacyjnych działań służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo publiczne. 1 Bonisławska B., Współczesne zagrożenia dla bezpieczeństwa publicznego, „Zeszyty Naukowe WSEI. Seria: Administracja”, nr 2, 2012. 2 Bukowski M., Winiewski M., Emocje międzygrupowe a stereotypy i zagrożenia społeczne: co jest przyczyną a co skutkiem uprzedzeń? [w:] Wobec obcych: zagrożenia psychologiczne a stosunki międzygrupowe, red. Kofta M., Bilewicz M., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2011. 3 Czajkowski W., Psychologia bezpieczeństwa. Wyzwania i zagrożenia, Wyższa Szkoła Bezpieczeństwa Publicznego i Indywidualnego „Apeiron” w Krakowie, Kraków 2017. 4 Clough P., Strycharczyk D., Odporność psychiczna. Strategie i narzędzia rozwoju, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Sopot 2017. 5 Greifeneder R., Jaffé M. E., Newman E. J., Schwarz N. (red.), The Psychology of Fake News: Accepting, Sharing, and Correcting Misinformation, Routledge, London–New York 2020. 6 Klamut R., Bezpieczeństwo jako pojęcie psychologiczne, „Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej”, Nr 286, 2012. 7 Kośmider T. Kołtun L., Współczesny wymiar bezpieczeństwa publicznego. Kształtowanie bezpiecznych przestrzeni. Działania profilaktyczne, Wydawnictwo Wymiaru Sprawiedliwości, Warszawa 2019. 8 Lewandowsky S., Cook J., Ecker U. K. H. i in., The Debunking Handbook 2020, Skeptical Science, online 2020. 9 Panfil R., Spójność i odporność społeczna – analiza współzależności z perspektywy nauk o bezpieczeństwie, „Wiedza Obronna”, nr 3, 2024. 10 Skrabacz A., Edukacja dla bezpieczeństwa młodzieży wobec wyzwań i zagrożeń współczesności, „Annales. Pedagogia-Psychologia”, nr 3, 2019. 11 Sobol E. (red.), Mały słownik języka polskiego, PWN, Warszawa 1995. 12 Steinerowska-Streb I., Pomiar bezpieczeństwa psychologicznego na poziomie zespołów – narzędzie do zastosowania w przedsiębiorstwach funkcjonujących na polskim rynku, „Przegląd Organizacji”, Nr 8(991), 2022. 13 Tworzydło D., Komunikowanie organizacji w kryzysie. Modele i metody ograniczania ryzyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2022. 14 van der Linden S., Foolproof: Why We Fall for Misinformation and How to Build Immunity, HarperCollins, London 2023. 15 Wasilewski P., Stres i kształtowanie zasobów psychofizycznych w kontekście bezpieczeństwa personalnego w służbach mundurowych na przykładzie wojska, „Colloquium Pedagogika – Nauki o Polityce i Administracji”, nr 2(38), 2020.